Trung Quốc-Vatican: lịch sử được viết lại để hợp pháp hóa thỏa thuận

lanuovabq.it, Riccardo Cascioli, 2024-05-22

Hội nghị kỷ niệm 100 năm Công đồng Thượng hải

Trung Quốc-Vatican, lịch sử được viết lại để hợp pháp hóa thỏa thuận.

Các diễn giả Trung Quốc, tin nhắn video của Đức Phanxicô, bài phát biểu của hồng y Pietro Parolin, bộ trưởng Ngoại giao Vatican: hai hội nghị ở Milan và Rôma kỷ niệm Công đồng Thượng Hải năm 1924 để khai triển “tinh thần” của thỏa thuận bí mật về việc bổ nhiệm các giám mục. Một ép buộc mang tính lịch sử với người công giáo Trung Quốc.

Hồng y Pietro Parolin và giám mục Thượng Hải Joseph Shen Bin

Trong hội nghị kỷ niệm 100 năm Công đồng Thượng hải, hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin phát biểu: “Từ lâu chúng tôi hy vọng có sự hiện diện ổn định của chúng tôi ở Trung Quốc, dù sự hiện diện này không mang hình thức đại diện giáo hoàng hay sứ thần tòa thánh…” Từ bối cảnh này, chúng ta tìm hiểu Hội nghị nhân kỷ niệm 100 năm Công đồng Thượng Hải. Lễ kỷ niệm gồm hai ngày: ngày thứ hai 20 tháng 5 được tổ chức ở Đại học Công giáo Milan, ngày thứ ba 21 tháng 5 được tổ chức ở Giáo hoàng Học viện Urbanô, cả hai đều được cộng đồng Sant’Egidio yểm trợ, cộng đồng đã nỗ lực rất nhiều để gia hạn thỏa thuận gây tranh cãi năm 2018, gia hạn hai năm một lần và bây giờ sắp được phê duyệt dứt khoát.

Cả ở Milan và Rôma, trong số các diễn giả đều có sự hiện diện đông đảo của người Trung Quốc, tất cả đều có liên hệ với chế độ cộng sản ở Bắc Kinh: ở Milan có sự hiện diện của giám mục người Mông Cổ Meng Qinglu của Hohhot (người đã tham gia vào một số hoạt động rửa tiền bất hợp pháp và tham nhũng), của những người đã dự vào một số vụ phong giám mục bất hợp pháp, cả sau thỏa thuận năm 2018; giám mục Joseph Shen Bin của Thượng Hải, nhân vật chính trong “cú tát” nổi tiếng của chế độ cộng sản với Tòa thánh: được chính phủ và Giáo hoàng bổ nhiệm tại Thượng Hải ngày 4 tháng 4 năm 2023, lưng quay vào tường, chỉ được nhận ra ngày 15 tháng 7 sau đó. Việc ngài phát biểu hôm nay tại một hội nghị ở Vatican nói lên nhiều điều về sự cân bằng quyền lực được thiết lập bởi thỏa thuận và đặc biệt là về mong muốn của Vatican nhượng bộ mọi thứ để được cắm cờ ở Bắc Kinh.

Vì thế không có gì ngạc nhiên khi ký ức về Công đồng Concilium Sinense ở Thượng Hải (tháng 5 đến tháng 6 năm 1924) đã tạo dịp để diễn giải lại lịch sử cho nhu cầu ngày nay. Nhưng trước hết Hội đồng Thượng Hải là gì?, đây là chỉ dẫn cho giới truyền giáo được Đức Bênêđíctô XV đưa ra trong Tông thư Maximum Illud (1919) bắt đầu được thực hiện ở Trung Quốc: ngài lưu ý nhiều nơi trên thế giới, nhiệm vụ truyền giáo bị cản trở do phụ thuộc quá mức vào giáo sĩ của các chính quyền thực dân kiểm soát các nơi này; vì thế cần phải thúc đẩy việc thành lập hàng giáo sĩ địa phương “được đào tạo hoàn hảo”: “Giáo hội có tính phổ quát nên không xa lạ với bất kỳ dân tộc nào, sẽ thích hợp khi mọi quốc gia đều có linh mục có khả năng hướng dẫn đồng bào của họ trên con đường hướng tới đời sống vĩnh cửu.”

Cuối năm 1922, giám mục Celso Costantini được Đức Piô XI cử làm đại diện tông tòa Trung Quốc, ngài là người hướng dẫn chuyến đi, và từ năm 1926, sáu giám mục Trung Quốc đã được phong tại Rôma, một cách nhấn mạnh rằng “việc bản địa hóa” của Giáo hội gắn liền với tính phổ quát của Giáo hội.

Nỗ lực không quá che đậy của hai hội nghị kỷ niệm trong những ngày này: tạo ra sự song song giữa quá trình “quốc gia hóa” ngày xưa và quá trình “hán hóa” ngày nay của Chủ tịch Tập Cận Bình áp đặt  qua Hiệp hội Công giáo Trung Quốc Yêu nước, và được Vatican chấp thuận. Điều này được thấy qua video thông điệp của Đức Phanxicô gởi  hội nghị Rôma: “Tại Thượng Hải, các nghị phụ tập trung ở Công đồng  Concilium Sinense đã sống kinh nghiệm đồng nghị đích thực và cùng nhau đưa ra những quyết định quan trọng. Chúa Thánh Thần đã đưa họ đến với nhau để sự hòa hợp giữa họ được phát triển, dẫn họ đi trên các con đường mà nhiều người trong số họ không tưởng tượng được, ngay cả vượt lên những bối rối và kháng cự. Đó là điều Chúa Thánh Thần hướng dẫn Giáo hội thực hiện. Qua tính đồng nghị, Chúa Thánh Thần đã chuyển từ việc phản đối phong chức cho các giáo sĩ địa phương sang việc mở ra những con đường mới. Nói cách khác, đây là điều chúng ta đang làm ngày nay: những người chỉ trích thỏa thuận với Trung Quốc đã không cởi mở với Chúa Thánh Thần.” Tuy nhiên, sự tương đồng với Hội đồng Thượng Hải rõ ràng là không đúng, vì bối cảnh chính trị – xã hội lúc bấy giờ hoàn toàn khác với xã hội Trung Quốc hiện nay: lúc đó Trung Quốc vẫn còn sống trong tình trạng hỗn loạn của Cách mạng Cộng hòa 1911-1912 lật đổ nhà Thanh, Thế chiến thứ nhất và thời của các lãnh chúa. Một tình huống khác xa với chế độ toàn trị hiện nay kiểm soát toàn bộ bằng bàn tay sắt và có khuynh hướng mở rộng.

Nhưng trên hết, các văn kiện của Đức Bênêđíctô XV và Đức Piô XI là “việc loan báo Chúa Kitô”. Chính động lực truyền giáo đã thúc đẩy Giáo hội tìm ra những phương thế tốt nhất để đem Chúa Kitô đến với mỗi người, mỗi dân tộc. Không có tính toán chính trị, các nhà truyền giáo được nhắc nhở về ơn gọi chính yếu của họ: “Họ được Chúa Kitô sai đi chứ không phải đất nước của họ sai đi.” Vì thế quá trình bản địa hóa hàng giáo sĩ là kết quả của lòng nhiệt thành truyền giáo. Mặt khác, trong các hội nghị ở Milan và Rôma, chúng ta thấy rõ con đường ngược lại: hệ thống hóa Giáo hội theo cách hợp pháp hóa việc “quốc gia hóa”, nhưng chính xác là theo hướng mà chế độ cộng sản mong muốn. Về cơ bản, tất cả các bài phát biểu đều có mục tiêu này.

Có một khía cạnh thứ hai rất quan trọng để vạch trần sự dối trá lệch lạc làm cơ sở cho một số quan điểm. Bằng cách phải có sự song song giữa thái độ ngày nay và thái độ thế kỷ trước của Vatican, họ phớt lờ mọi thứ đã xảy ra trong một trăm năm qua và những gì vẫn đang xảy ra ngày nay. Giáo hội Trung Quốc dù ít nhưng đã đưa ra bằng chứng lớn lao về đức tin qua tử đạo: ngay từ khi chế độ cộng sản ra đời năm 1949, hàng ngàn người công giáo Trung Quốc đã trả giá bằng máu của mình vì họ thuộc về Chúa Kitô và trung thành với giáo hoàng. Và họ vẫn còn trả giá cho sự thuộc về này qua sự đàn áp có hệ thống, trở nên nặng nề hơn sau các thỏa thuận giữa Trung Quốc và Tòa Thánh năm 2018. Một cuộc đàn áp hiện đã lan rộng đến Hồng Kông, nơi hàng chục người công giáo đang bị giam giữ. Chính sự tử đạo và lòng trung thành của rất nhiều người đã chứng minh Giáo hội đã thực sự trở thành Trung Quốc; đó là quá trình “hán hóa” thực sự và cần phải tiếp tục.

Giữa bối cảnh này, một im lặng bi thảm đã bao trùm toàn bộ thực tế này từ Vatican; trong hai hội nghị về Công đồng Thượng Hải, dường như cử tọa không biết gì về tình hình thực tế, Giáo hội có trách nhiệm sửa đổi những tội lỗi của mình liên quan đến Trung Quốc. Vì người nghe không am tường lịch sử, không biết rằng im lặng là cái giá phải trả cho hy vọng “có được sự hiện diện ổn định” ở Bắc Kinh. Dù người công giáo Trung Quốc phải bị thiệt thòi.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Người công giáo Trung Quốc dưới ách của Tập Cận Bình

Với TikTok, Trung Quốc chống phương Tây trong một trận chiến nha phiến mới

la-croix.com, Marin Guillon Verne, 2024-05-24

Từ năm 2022, TikTok là đối tác chính thức của Liên hoan phim Cannes. Giáo sư Fabrice Epelboin, chuyên gia truyền thông xã hội cho thấy những rủi ro của ứng dụng TikTok, đặc biệt với giới trẻ. Theo giáo sư, đây đúng là cuộc chiến “nha phiến thời kỹ thuật số”.

Giáo sư doanh nhân Fabrice Epelboin tại trường Khoa học Chính trị Paris, chuyên gia truyền thông xã hộ.  Markus Mainka / BROKER/MAXPPP

Vì sao TikTok là “con ngựa chiến” của Trung Quốc, nó có liên hệ gì với Đảng Cộng sản Trung Quốc không?

Giáo sư Fabrice Epelboin: Có, nhưng ở một dạng mơ hồ. Khi làm ăn với một doanh nghiệp người Trung Quốc, thực tế chúng ta làm việc với Trung Quốc, cũng như nước Mỹ làm với Facebook, Instagram hoặc Twitter.

Chắc chắn, đường lối quan hệ của nước Pháp với nước Mỹ khác với đường lối với Trung Quốc. Trong những năm gần đây, Nước Mỹ đã có các hoạt động can thiệp vào lãnh thổ Pháp qua các mạng xã hội, sẽ là ảo tưởng nếu nghĩ Trung Quốc không làm như vậy.

Những can thiệp này như thế nào?

Khi chúng ta dùng mạng xã hội, chúng ta cho phép các ứng dụng truy cập vào một số dữ liệu và thông tin cá nhân nào đó, đó là những phân tích về hành vi và sở thích người dùng. Trên cơ sở này, ứng dụng bắt đầu tác động đến dư luận. Facebook và Twitter-X đưa ra vô số ví dụ.

Thêm nữa phiên bản TikTok của Trung Quốc khác với phiên bản TikTok của phương Tây, chắc chắn Bắc Kinh điều khiển chiến lược. Ở thị trường TikTok Trung Quốc, Bắc Kinh xúi giục người trẻ trên các giá trị của chế độ và khía cạnh giáo dục của họ. Ngược lại, trên thị trường quốc tế, TikTok khuyến khích giải trí, tiêu thụ nhiều hơn trong mục đích có thêm lợi nhuận.

Vì sao giới trẻ thích ứng dụng này?

Ứng dụng này dùng mô hình video ở dạng siêu tốc, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo và phổ biến sản phẩm của người dùng. Việc sản xuất quá nhiều nội dung khuyến khích tiêu thụ nhiều hơn. So với các mạng xã hội khác, TikTok đã phát triển một thuật toán cực kỳ hiệu quả, đề xuất nội dung được cá nhân hóa liên tục, khuyến khích việc tiêu dùng quá mức. 

Đâu là những ảnh hưởng này trên giới trẻ? Vì sao TikTok bị cho là “nha phiến kỹ thuật số?”

“Nha phiến kỹ thuật số” nhắc lại chiến tranh nha phiến ở thế kỷ 19. Khi đó các thế lực phương Tây thúc đẩy xã hội Trung Quốc tiêu thụ thuốc phiện vì lý do thương mại. Đây là ván bài lật ngược, Trung Quốc làm tiền lại trên xã hội chúng ta, đặc biệt là với giới trẻ. Thật khó để thấy đây là một loại trả thù cho những gì phương Tây đã làm cho họ trong thời kỳ đó.

Là người phương Tây, chúng ta có lường được sự tủi nhục mà người Trung Quốc đã chịu trong thời đó không? Cuộc chiến thuốc phiện vẫn còn trong đầu óc của người Trung Quốc…

Những ai đã học thời kỳ này sẽ hiểu, nhưng tôi không chắc những chuyện này có trong chương trình học hay không. Kể từ khi bắt đầu hệ thống trường học hiện tại, giai đoạn lịch sử này thường bị bỏ qua. Giai đoạn này ít được biết và cho một hình ảnh phương Tây không mấy đẹp.

Tác động gây nghiện của TikTok, đặc biệt với giới trẻ có phù hợp với mạng này không? Đây có phải là một chiến lược làm u mê hay chỉ thuần túy kinh tế và thương mại?

Về điểm này không có sự khác biệt với Facebook hoặc Instagram. Tác dụng gây nghiện trước hết là làm sao tạo chú ý. Phải giữ người dùng TikTok ở lại mạng để làm tiền và làm tiền. Vượt lên chiến lược ẩn giấu đằng sau tác động gây nghiện, TikTok nêu lên những câu hỏi mà cách đây vài năm TikTok đã  không nêu.

Đây là chính sách không thẳng thắn, mang tính âm mưu, nhằm tố cáo sự can thiệp bên ngoài khi Facebook gom các dữ liệu cá nhân hoặc đề nghị những nội dung cá nhân hóa, khi đó vấn đề với Trung Quốc được đặt ra, nó đặt ra với toàn bộ các mạng xã hội. Và đó là một chuyện tốt.

Vì sao bây giờ chúng ta mới lo những rủi ro có sự can thiệp bên ngoài qua TikTok, vì sao các mạng xã hội khác đi theo các tiến trình tương tự?

Ở đây là thói đạo đức giả không nên có, nó bị đồng hóa thành một kiểu nhị phân, người Mỹ được cho là “người tốt”, người Trung Quốc là “người xấu”. Nếu ngay từ đầu chúng ta thẳng thắn thì vấn đề cũng sẽ đặt ra cho các mạng khác. Chúng ta đã phải chờ Elon Musk mua lại Twitter và sự xuất hiện của TikTok trên thị trường quốc tế để cuối cùng vấn đề này mới được xem xét lại. Vậy mà từ nhiều năm nay, các mạng xã hội đã nhốt chúng ta trong một hệ thống đáng bàn thảo, với sự khống chế ngày càng quan trọng trên giới trẻ.

Từ năm 2022, TikTok là đối tác chính thức của Liên hoan phim Cannes. Vì sao Trung Quốc quan tâm đến tổ chức này?

Chủ yếu Trung Quốc dùng thể chế này làm bề mặt. TikTok mang lại khả năng hiển thị quan trọng, đây là một loại nhãn hiệu khác. Ngoài khía cạnh kinh tế, tôi không nghĩ Trung Quốc có một tầm nhìn chiến lược khác. Ngày nay TikTok trở thành nhân vật văn hóa, cũng như Liên hoan phim Cannes.

Marta An Nguyễn dịch

Người công giáo Trung Quốc dưới ách của Tập Cận Bình

Ở đất nước nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Đảng Cộng sản, bị tê liệt trong thời Covid, 12 triệu người công giáo ở đây trải qua một kỷ nguyên bi thảm mới trong lịch sử của họ. Việc giữ đạo của họ đã trở thành một “thách thức”. Người công giáo âm thầm sống dưới áp lực chính trị, các giáo xứ được cho là “chính thức” cũng bị Đảng giám sát.

la-croix.com, Dorian Malovic, 2022-12-09

“Xin chào bà, tôi có thể nói chuyện với bà nhưng xin bà tránh những câu hỏi tế nhị… sẽ nguy hiểm cho tôi… xin bà thông cảm.” Trong văn phòng nhỏ thiếu ánh sáng và sưởi không đủ ấm của tu viện, mặc chiếc áo măng-tô màu be, Cha Zhang (tên giả để được an toàn) nói bằng ngôn ngữ được mã hóa.

Tin tưởng nhau lâu ngày đã giúp chúng tôi có thể trao đổi với nhau, linh mục quan tâm đến các vấn đề xã hội trong giáo phận “chính thức” của cha. Cha cho biết: “Giám mục của tôi được Rôma và Bắc Kinh công nhận, có ít giáo dân hầm trú, nhưng trong những năm gần đây thận trọng đã trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.”

Giáo hội chính thức cũng đau khổ

Giáng sinh đến gần, hy vọng nhà nước sẽ dừng chính sách “zero Covid”, nhưng sự kiểm soát chính trị vẫn duy trì – dù chính thức nhưng hơn bao giờ hết, Giáo hội công giáo vẫn ở trong tình trạng khó khăn dưới nanh vuốt của Đảng Cộng sản. Một linh mục phương Tây sống ở Đài Loan tiếp xúc nhiều với chủng sinh và linh mục Trung Quốc, họ chia sẻ chứng từ với cha, cha giải thích: “Chúng ta không thể nói đàn áp như dưới thời Mao Trạch Đông, nhưng tư tưởng Tập Cận Bình ở khắp nơi, con mắt của ông theo dõi mọi tín hữu, không có chỗ nào mà không có Đảng.”

Kể từ khi nắm quyền năm 2012, sự đàn áp đã xảy ra với Giáo hội chính thức. Cha Zhang cho biết: “Không phải dễ dàng đi lễ, giáo dân phải ghi tên chính thức với chính quyền. Trẻ em tuổi vị thành niên không được đi lễ. Tuy không cấm nhưng sách giáo lý có mùi chính trị. Camera được gắn ở các mặt tiền nhà thờ. Trong nhà thờ, hình của Tập Cận Bình được treo gần hình của Chúa và Đức Mẹ. “Con mắt của Tập” ở mọi nơi.

Covid và Tập Cận Bình lãnh đạo

Một linh mục Hồng Kông thường đi thăm các giáo phận Trung Quốc cho biết: “Dịch bệnh năm 2020 và chính sách zero Covid đã làm cho chế độ độc tài của Tập Cận Bình càng độc tài hơn.  Việc có một hình ảnh rõ ràng về tình tình trạng Giáo hội công giáo ở Trung Quốc là gần như không thể có.” Không ai dám nói. Linh mục nói thêm: “Ở miền Nam có ít người công giáo nên ít bị áp bức, giáo xứ miền Bắc, miền Trung luôn bị áp bức.”

Người công giáo hầm trú bị đàn áp rất nặng. Một nữ tu Trung Quốc nghiên cứu thần học nhiều năm ở châu Âu cho biết: “Tôi biết có hai linh mục Giáo hội hầm trú ở Hà Bắc đã không vào Hiệp hội Công giáo Yêu nước, họ bị bắt cóc và bị giam ở một nhà tù bí mật ba tháng, sau khi được thả, họ hoàn toàn suy sụp”, nữ tu dạy thần học trực tuyến cho các nữ tu ở Trung Quốc, có một luật mới cấm tuyên truyền nội dung tôn giáo trực tuyến.

Áp lực tâm lý, tẩy não, nghiên cứu tác phẩm của Tập Cận Bình suốt ngày, thiếu ngủ đã làm cho tu sĩ càng chống hơn. Các linh mục buộc phải đồng tế với giám mục chính thức của giáo phận, họ hoàn toàn phục tùng Đảng Cộng sản. Và họ càng đau khổ khi về lại giáo xứ hầm trú vì bị cho là phản bội, giáo dân không công nhận họ. Họ không thể dâng lễ ở nơi công cộng nữa.

Ở một tỉnh xa xôi miền Bắc, một nữ tu cách đây nhiều năm hoạt động công khai, biết giao thiệp với chính quyền và du di giữa các quy định, bây giờ sơ phải hoạt động ngầm. Trong một trao đổi điện thoại nhanh gọn, nữ tu Cécile (tên giả) buột miệng nói ngắn gọn: “Chúng tôi sống tuyệt đối bí mật, chúng tôi thu mình và gần như không bao giờ ra khỏi nhà, chúng tôi cầu nguyện trong thinh lặng, chúng tôi luôn ca hát… chúng tôi chờ một ngày tốt đẹp hơn.”

Giống như thời Mao Trạch Đông, người công giáo Trung Quốc đã phải vượt lên khủng bố, băng bó vết thương, cố gắng đoàn tụ gia đình kitô giáo quốc gia. Một người công giáo Trung Quốc lớn tuổi than thở: “Tập Cận Bình đẩy chúng tôi trở lại tình trạng nghi ngờ nhau, chia rẽ nhau. Chúng tôi sống trong lo lắng sợ hãi để chờ ngày tốt đẹp.” Cha Zhang kêu lên khi chúng tôi chuẩn bị cúp máy: “Chờ một chút, chờ một chút. Tôi vẫn có quyền rửa tội cho trẻ em”, như một dấu hiệu hy vọng cho tương lai Giáo hội công giáo Trung Quốc, vốn đã trải qua rất nhiều cuộc đàn áp bạo lực trong suốt lịch sử lâu dài của họ.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Trung Quốc-Vatican: lịch sử được viết lại để hợp pháp hóa thỏa thuận

Trung Quốc-Vatican: sau một hội nghị chưa từng có, Vatican sẵn sàng thấy Giáo hội mang “bộ mặt Trung Quốc”

Vatican tổ chức một hội nghị chưa từng có về quan hệ với Trung Quốc