la-croix.com, Mikael Corre, Rôma, 2026-05-25
Đức Lêô trong buổi trình bày Thông điệp Nhân loại tuyệt vời Magnifica Humanitas tại Vatican, ngày 25 tháng 5. Alberto Pizzoli / AFP
Để trình bày thông điệp đầu tiên Magnifica Humanitas ngày thứ hai 25 tháng 5 năm 2026, Đức Lêô đích thân giải thích lý do vì sao Trí tuệ nhân tạo (AI) phải được “giải giáp”. Qua việc mời ông Christopher Olah, đồng sáng lập Tổ chức Anthropic, Vatican áp dụng cách tiếp cận chiến lược: tham gia đối thoại với các trung tâm quyền lực công nghệ mới, nhưng không trao cho họ quyền tự do tuyệt đối.
Ngày thứ hai 25 tháng 5, ba câu hỏi được đặt ra trước khi Thông điệp Nhân loại tuyệt vời được trình bày. Vì sao Đức Lêô dành thông điệp đầu tiên của ngài cho Trí tuệ nhân tạo (AI)? Vì sao ngài lại đích thân giới thiệu. Vì sao liên kết với ông Christopher Olah, đồng sáng lập Anthropic, một trong các công ty Mỹ sản xuất công nghệ này, với bài trình bày này? Trước hết Đức Lêô biện minh cho sự lựa chọn này bằng “tầm quan trọng của thời điểm”. Theo ngài, AI đại diện cho sự chuyển đổi có thể so sánh với cuộc cách mạng công nghiệp, “với những hậu quả thậm chí còn lớn hơn.” Từ nhận thức này, làm nảy sinh một “niềm tin đầy trăn trở”: AI phải bị “vô hiệu hóa”
Trí tuệ nhân tạo sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta như thế nào?
Đức Lêô chủ yếu giải thích cách ngài làm việc với văn bản này: “Thông điệp Nhân loại tuyệt vời được sinh ra từ sự lắng nghe như Đức Lêô XIII đã làm với thông điệp Tân sự Rerum novarum. Đức Lêô XIV cho biết ngài đã tham khảo ý kiến của các khoa học gia, kỹ sư, lãnh đạo chính trị, phụ huynh và giáo viên… Thêm vào đó là những người tố cáo về các hệ thống vũ khí ‘gần như nằm ngoài tầm với của con người’, các thuật toán có khả năng ngăn chặn việc tiếp cận chăm sóc sức khỏe, việc làm hoặc an ninh ‘dựa trên dữ liệu bị ảnh hưởng bởi định kiến và bất công’, và cuối cùng, sự im lặng của những người không có tiếng nói khi các quyết định được đưa ra.”
Đức Lêô: Thách thức của Trí tuệ Nhân tạo chủ yếu mang tính Nhân học
Không phải là “sự vinh danh”
Điều này giải thích sự hiện diện của ông Christopher Olah. Khi trực tiếp nói chuyện với nhà nghiên cứu về Nhân học, Đức Lêô cho biết, “nhân danh Giáo hội”, ngài nhận lời mời của ông Olah để “cùng nhau bước đi, lắng nghe và lên tiếng”. Vì thế hành vi này không chỉ mang tính biểu tượng, biểu thị Giáo hội không tuyên bố đang nói về Trí tuệ nhân tạo “chống lại” thế giới tạo ra nó, nhưng có ý định tham gia đối thoại với những người, nhờ công nghệ này, hiện đang nắm giữ một phần quyền lực quyết định. Chiến lược này đã được Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, giải thích ngay từ đầu bài thuyết trình. Đặt Thông điệp Nhân loại tuyệt vời trong trào lưu của Thông điệp Tân sự Rerum novarum (1891), ngài nhấn mạnh đến sự khác biệt lớn lao so với thời của Giáo hoàng Lêô XIII: “Vào thời đó, Giáo hội không phải lúc nào cũng có thể trực tiếp đối thoại với các nhân tố chính trị, kinh tế và công nghiệp đang dẫn dắt sự chuyển đổi xã hội. Ngày nay, sự trao đổi này đã và đang diễn ra, liên quan đến các thể chế, chính phủ, trường đại học, doanh nghiệp và trung tâm nghiên cứu. Giáo hội tham gia “với sự tự tin và tự do.”
Blandine Chelini-Pont: “Donald Trump phớt lờ tầm ảnh hưởng đạo đức của Giáo hoàng”
Thông điệp lên án những rủi ro của sự độc quyền và tập trung quyền lực kỹ thuật số, nhưng cách trình bày cho thấy Rôma lựa chọn đối thoại với các nhân tố mới này “nhưng không ngụ ý chấp thuận hay ủng hộ,” một nguồn tin từ Vatican làm rõ khi được hỏi về nguy cơ bị liên kết với một công ty tư nhân: “Một chuyến đi Vatican không đồng nghĩa với sự chấp thuận, phần thưởng hay phong thánh. Nguồn lực duy nhất của chúng tôi để đối diện với những vấn đề lớn là đối thoại.” Như Politico cho biết, cuộc đối thoại giữa Anthropic và các nhà lãnh đạo Công giáo không bắt đầu bằng việc trình bày thông điệp của Giáo hoàng. Một số nhân vật chủ chốt trong các cuộc thảo luận về trí tuệ nhân tạo của Vatican như Đức ông Paul Tighe và Linh mục Brendan McGuire, được cho là “những người đóng góp bên ngoài” cho “Hiến pháp Claudius”, văn bản được công bố vào tháng 1 nhằm làm rõ các giá trị của mô hình trí tuệ nhân tạo của họ.
Sức mạnh thầm lặng của Đức Lêô
“Nhu cầu về tiếng nói đạo đức”
Do đó, cuộc đối thoại này đã được người đồng sáng lập Anthropic tổ chức tại Vatican, ông biết có những hạn chế trong thế giới của ông: “Mỗi phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo hàng đầu, kể cả Anthropic, đều hoạt động trong một tập hợp các động lực và ràng buộc đôi khi có thể xung đột với việc làm điều đúng đắn, ông nêu ra các áp lực thương mại, cạnh tranh khoa học và căng thẳng địa chính trị, kể cả kiêu hãnh và tham vọng.” Ngay cả khi các tác nhân AI muốn “làm điều đúng đắn”, họ vẫn bị mắc kẹt trong những khuôn mẫu này, vì thế theo ông, cần có những quan điểm từ bên ngoài.
Từ chính Thung lũng Silicon, ông Olah đưa một hình thức biện minh cho sự can thiệp của Giáo hoàng. Ông nhấn mạnh các câu hỏi do Trí tuệ Nhân tạo đặt ra “vượt ra ngoài cộng đồng nghiên cứu AI”, ông đưa ra ba lãnh vực mà tiếng nói của Giáo hội dường như cần thiết: nguy cơ thay thế hàng loạt lao động của con người, việc chia sẻ lợi ích toàn cầu của một công nghệ tập trung ở một vài quốc gia giàu có, và sự phân định về bản chất của các mô hình AI: “Điều gì thực sự đang xảy ra bên trong chúng. Chúng ta tiếp tục tìm thấy những điều bí ẩn, đôi khi đáng lo ngại. Chúng ta cần tiếng nói đạo đức mà các động cơ không thể lay chuyển.”
Đức Lêô XIV thể hiện sự tiếp nối trong gián đoạn
Giáo sư Léocadie Wabo Lushombo, thần học gia đến từ Cộng hòa Dân chủ Công-gô, giáo sư tại Berkeley (Hoa Kỳ), đã nhắc cử tọa, Trí tuệ Nhân tạo có cả chiều kích vật chất và con người: các mỏ và những người khai thác các khoáng sản quan trọng cần thiết cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. Mới đây bà được Giáo hoàng bổ nhiệm vào bộ Phát triển Nhân bản Toàn diện, bà nhấn mạnh nỗi đau khổ của người lao động thường bị bỏ qua trong chuỗi cung ứng toàn cầu, một số người nói họ làm việc trong các mỏ “như thể họ đang làm việc trong chính ngôi mộ của họ”.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Giáo hội và Chế độ nô lệ: Vì sao Thông điệp Lỗi tại tôi của Đức Lêô lại quan trọng như thế
Tại Thung lũng Silicon, hành trình đi tìm đời sống tâm linh của các kỹ sư công nghệ
