Tháp Babel, biểu tượng sự hoang tưởng của con người
la-croix.com, Régis Grosperrin, Linh mục Dòng Đức Mẹ Lên Trời, 2026-06-09
Một biểu tượng mạnh mẽ. Ngọn tháp chính của nhà thờ Sagrada Familia ở Barcelona, nơi Đức Lêô cử hành thánh lễ ngày thứ tư 10 tháng 6, gợi nhớ Tháp Babel ngày xưa. Nhà báo Régis Grosperrin giải thích dự án đằng sau mỗi công trình, trên thực tế, lại trái ngược nhau.
172,5 mét. Với lễ khánh thành “Tháp Chúa Giêsu Kitô”, ngọn tháp chính có cây thánh giá trắng ấn tượng, Sagrada Familia đã thành tòa nhà Kitô giáo cao nhất thế giới. Nhưng còn thua tòa nhà chọc trời Burj Khalifa ở Dubai cao 828 mét.
Tháp Babel chống lại kế hoạch thiêng liêng
Hoang tưởng với chiều cao được minh họa trong chương 11 Sách Sáng Thế: “Bấy giờ, loài người nói: ‘Nào, chúng ta hãy xây cho mình một thành, có tháp và đỉnh tháp chạm tới trời, để chúng ta làm cho mình nổi tiếng, kẻo chúng ta bị phân tán khắp mặt đất.”
Lý do được nêu ra cho dự án tập thể này thật đáng ngạc nhiên: “chúng ta sẽ không bị phân tán”. Hoàn toàn trái ngược với kế hoạch thiêng liêng được ghi chép trong câu chuyện Tạo dựng thế giới (Sáng Thế Ký 1). Đối với loài người, cũng như tất cả các sinh vật sống, Chúa phán: “Hãy sinh sôi nảy nở, như sao trên trời, như cát dưới biển”. Vì thế sự phân tán theo chiều ngang bị đối lập với chiều dọc.
Việc xây Tháp Babel vừa mang tính vật chất – thành phố có tháp – vừa mang tính biểu tượng – “chúng ta hãy làm cho mình nổi tiếng!” Người dân thành Babel xây tháp và ngôn ngữ của họ theo hình ảnh phản chiếu, ngôn ngữ là phương tiện tự biểu hiện và tự phản chiếu. Câu chuyện Babel bắt đầu: “Cả thế giới lúc đó chỉ có một thứ tiếng và một ngôn ngữ chung.” Và kết thúc bằng một câu hỏi về ngôn ngữ: “Nó được gọi là Babel vì tại đó Chúa đã làm cho ngôn ngữ của cả thế giới trở nên hỗn loạn, từ đó Ngài đã phân tán họ khắp mặt đất.”
Mầm mống của khác biệt
Các giải thích về nguồn gốc từ ngữ này khá phổ biến trong Kinh Thánh, ngoại trừ việc Kinh Thánh là bản dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Thật vậy, từ “babel” không phải là tiếng Do Thái mà là tiếng Akkad. Tác giả Kinh Thánh liên kết nó với động từ “balal” có nghĩa là trộn lẫn, hòa quyện; nhào nặn các nguyên liệu với nhau; hòa trộn với những người khác. Chúa nhào nặn ngôn ngữ thống nhất của loài người để tạo ra những ngôn ngữ khác nhau. Làm thế nào những thực tại khác biệt có thể xuất hiện từ một tổng thể đồng nhất? Chúa hẳn đã gieo sự khác biệt ở Babel, một điều gì đó nảy sinh, tác động và không ngừng phân hóa, lan tỏa khắp bề mặt trái đất cái “toàn thể” ban đầu, ngôn ngữ duy nhất và cộng đồng của khởi đầu câu chuyện.
Tòa nhà chọc trời cao 828 mét ở Dubai, với kính và kim loại bóng nhoáng, có sự thống nhất tuyệt vời: cùng một họa tiết được lặp lại từ chân đế đến tận đỉnh. Điều này trái ngược hoàn toàn với ấn tượng thị giác của Sagrada Familia: một loạt các tòa tháp, có cái trơn nhẵn, có cái thô ráp, và những phần nhô ra với nhiều hình dạng khác nhau… Kiến trúc sư Antoni Gaudí nói trong Sagrada Familia: “Mọi thứ đều do Chúa sắp đặt.” Không gian dành cho Chúa của sự sống phá vỡ vòng tròn ý niệm của chúng ta, vốn luôn có xu hướng khép kín. Ở Pháp, Tháp Babel của luật về an tử và tự sát có hỗ trợ đang đến hồi kết. Tuyên bố thống nhất cộng đồng quốc gia nhưng thay vào đó lại tạo ra một ngôn ngữ mới, nơi việc chăm sóc ai đó có nghĩa là chấm dứt cuộc sống của họ. Ước mong Thượng đế của Gaudí sẽ tiếp tục làm đảo lộn các hoang tưởng ngu ngốc của chúng ta và làm trầm trọng thêm những khác biệt giữa chúng ta!
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Hành trình trở thành linh mục Công giáo của một người tị nạn Hồi giáo
Tháp Babel, biểu tượng sự hoang tưởng của con người
