Trí tuệ nhân tạo sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta như thế nào?
lejournal.cnrs.fr, Alix, 2026-03-12
Xét về mặt công nghệ, nhân loại đang tiến bộ vượt bậc. Mọi khía cạnh trong cuộc sống chúng ta đều bị ảnh hưởng theo cách này hay cách khác với các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Có hai nhận xét về những phát triển này:
– Chúng ta đã chứng kiến các công nghệ áp đặt lên chúng ta và gần như chúng vượt quá sự hiểu biết của chúng ta.
– Tốc độ phát triển tăng theo thời gian, nhưng không ai có thể biết được tương lai sẽ ra sao. Cũng không ai có thể dự đoán được những rủi ro hoặc có thể ngăn chặn nếu cần thiết.
Robot và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo nằm trong mê lộ của những tiến bộ công nghệ có chung một mục đích đã được nêu rõ: cải thiện điều kiện sống của chúng ta.
Robot và trí tuệ nhân tạo không phải là phát minh mới, nhưng phải mất vài thập kỷ để chúng trở nên tinh vi hơn và phát triển những khả năng thực sự. Robot hiện đại có khả năng sao chép các chuyển động và hành động của con người, thách thức tiếp theo là tạo ra những robot đủ tự chủ để suy nghĩ và phản ứng độc lập với các vấn đề liên quan đến điều kiện thay đổi.
Trong tương lai tương đối gần, trí tuệ nhân tạo sẽ có thể trang bị cho máy móc khả năng tư duy phân tích, nhờ những tiến bộ trong khoa học máy tính, robot học và toán học.
Khi những trí tuệ này phát triển đủ, mọi thứ sẽ không còn như trước. Sau đây là những tác động chính mà trí tuệ nhân tạo sẽ mang lại cho cuộc sống của chúng ta.
1- Cải thiện đáng kể trong việc dự báo thời tiết
Dự báo thời tiết chính xác có thể khó khăn, đặc biệt là khi xử lý khối lượng dữ liệu lớn. Tuy nhiên, nhờ phần mềm trí tuệ nhân tạo – hiện đang được phát triển – điều này có thể sớm thay đổi. Phần mềm này sẽ có khả năng phân tích tất cả dữ liệu có sẵn để có được bối cảnh rõ ràng hơn về các sự kiện và hiểu rõ hơn về các hiện tượng khí tượng. Cuối cùng, trí tuệ nhân tạo sẽ dự đoán các sự kiện với độ chính xác cao hơn so với hiện tại, do đó cải thiện chất lượng và khả năng phản hồi của các cảnh báo, có khả năng cứu sống nhiều người.
Phần mềm trí tuệ nhân tạo khí tượng cũng sẽ rất hữu ích trong lãnh vực khí tượng khác như dự báo nông nghiệp và phòng chống cháy rừng. Cơ quan không gian Hoa Kỳ đang phát triển chủ trì để cải thiện an toàn hàng không bằng cách giúp máy bay tránh các cơn bão tiềm tàng hoặc các vùng nguy hiểm.
2 – Làm việc nhà và các nhiệm vụ cụ thể
Sắp tới, trí tuệ nhân tạo giúp robot làm việc nhà và nơi làm việc. Chức năng này bắt đầu với máy cắt cỏ robot, máy hút bụi robot có thể hút bụi khi di chuyển xung quanh các chướng ngại vật như cầu thang, đồ đạc trong nhà, tránh con chó… đang nằm ngủ trên sàn nhà! Ngày nay robot thông minh tiến bộ rất nhiều: dọn dẹp phòng khách, rửa bát, pha cocktail, làm các công việc nhỏ như lắp ráp đồ đạc, chăm sóc trẻ em, giữ các động vật nuôi trong nhà, giúp các công ty hoàn thiện quy trình sản xuất thay thế con người. Robot được dùng trong các sân vận động bóng đá, trên sân golf để cắt cỏ. Các nhà máy lắp ráp sử dụng robot cho các công việc tẻ nhạt, lặp đi lặp lại. Robot công nghiệp Baxter được Rethink Robotics chế tạo năm 2013, là một ví dụ điển hình về công nghệ được dùng trong nhiều nhà máy, có ưu điểm là có thể làm việc an toàn cùng với con người. Loại hỗ trợ công nghệ này được gọi là “cobot” robot cộng tác.
Trí tuệ nhân tạo ngày càng được dùng nhiều trong một số ngành công nghiệp vì lý do an toàn hoặc hiệu quả – trong các mỏ (chữa cháy, xử lý quặng phóng xạ, v.v.).
Trí tuệ nhân tạo cải thiện chất lượng dịch vụ của các công ty lớn cung cấp cho người tiêu dùng, trả lời các câu hỏi của người tiêu dùng.
Trí tuệ nhân tạo được dùng trong các ngân hàng, công ty bảo hiểm, các cơ quan chính phủ. Mạng xã hội dùng để tương tác với người tiêu dùng. Khả năng xử lý khối dữ liệu lớn và kết nối cơ sở dữ liệu để cung cấp các giải pháp sáng tạo và sản phẩm mới trong nhiều lãnh vực, kể cả nghệ thuật. Album nhạc “Daddy’s Carlo” với các bài hát của ban Beatles được Flow Machines, Paris tạo ra và vừa được phát hành.
3 – Trí tuệ nhân tạo sẽ là trợ lý ảo của chúng ta
Trí tuệ nhân tạo sẽ là trợ lý ảo cho chúng ta. Từ các câu hỏi chuyên môn, giữ vé nghe nhạc, nghỉ hè, mua đồ dùng, tìm bạn chơi game, gặp gỡ, học tập với bạn bè (chatbot)… Các nhà phát triển định hình tương lai sẽ sớm sản xuất các trí tuệ nhân tạo đáng kinh ngạc, mạnh mẽ hơn nhiều so với Siri, AI của Apple, vốn đã thực hiện hàng chục nhiệm vụ. Dự kiến cuối năm nay, trợ lý ảo sẽ ra mắt. Theo những người tạo ra nó, nó sẽ mạnh hơn nhiều so với Siri, lợi thế này sẽ được đẩy nhanh hơn khi mã nguồn được mở cho các nhà phát triển muốn đóng góp vào việc cải thiện nó. Hơn một năm nay, Amazon đã bán một trí tuệ nhân tạo giúp tập trung hóa tất cả các thiết bị kết nối trong nhà, được gọi là Echo đóng vai trò như một trung tâm tự động điều hòa mọi chuyện trong nhà. Thành công của nó dẫn đến việc Google ra mắt trợ lý ảo riêng có tên là Home. Tại Pháp, một công ty khởi nghiệp hiện đang phát triển một người bạn ảo dành cho trẻ em. Người bạn ảo này, dựa trên trí tuệ nhân tạo, sẽ tương tác với trẻ em theo độ tuổi, kiến thức, sở thích và thậm chí cả cảm xúc hiện tại của chúng. Chúng ta mới chỉ ở giai đoạn đầu, nhưng rõ ràng là trí tuệ nhân tạo sẽ đóng vai trò trung tâm trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.
4 – Cứu lấy hành tinh
Biến đổi khí hậu và nguyên nhân chính của ô nhiễm đang là mối quan tâm của nhiều người, do mức độ nghiêm trọng của thách thức. Trí tuệ nhân tạo sẽ được dùng để giúp chúng ta bảo vệ hành tinh. Robot thông minh và các thiết bị khác hiện đang được phát triển để làm sạch môi trường và giảm thiểu tác động của ô nhiễm không khí và nước. Phần mềm tiên tiến sẽ cho phép robot phân biệt sinh vật sống với các chất gây ô nhiễm sinh học, như dầu hoặc chất thải nguy hại, trong khi các vi sinh vật nhỏ sẽ tiêu thụ chất thải, chỉ để lại các chất sinh học có lợi, như thế sẽ giảm thiểu tác động của con người lên hệ sinh thái.
Một số phần mềm thông minh có khả năng chống lại ô nhiễm không khí trực tiếp từ các nhà máy nhiên liệu. Carbon dioxide, các chất hóa học gây ô nhiễm, các loại khí khác sẽ được xác định và thu giữ trước khi vào ống khói nhà máy và cuối cùng vào phổi chúng ta.
5 – Giao thông tự vận hành
Trí tuệ nhân tạo đang tạo điều kiện để phát triển giao thông tự vận hành. Xe không người lái đã có Tesla, xe của Google, v.v… Một số tiểu bang Hoa Kỳ và một số quốc gia đang chuẩn bị điều chỉnh các quy định để xe tự vận hành hoạt động. Nhiều công nghệ khác nhau như camera, cảm biến, radar laser LIDAR, máy đo khoảng cách đã được dùng để tạo bản đồ 3D chi tiết về môi trường xung quanh.
Trí tuệ nhân tạo sẽ được dùng cho xe lửa, xe tải, xe buýt, và các loại xe khác. Tàu điện ngầm và tàu hỏa không người lái đã có, đáng chú ý là ở Dubai, Copenhagen, London, Madrid và các thành phố khác.
Trí tuệ nhân tạo gần như hoàn hảo: đáng tin cậy hơn, thời gian phản ứng nhanh hơn con người, con người luôn bị phân tâm hoặc đau yếu.
Các dự án về giao thông đang mọc lên khắp nơi. Robots and Company sẽ cập nhật thông tin về các đổi mới: taxi bay Airbus, Uber, hay Seabubble ở Paris. Dubai đã ký một thỏa thuận để phát triển Hyperloop, có thể di chuyển với tốc độ hơn 1.100 km/giờ…
6 – Khám phá vũ trụ
Robot và trí tuệ nhân tạo sẽ sớm đóng vai trò quan trọng trong việc du hành vũ trụ. Một nhóm sáu người vừa hoàn thành việc mô phỏng kéo dài một năm trên một căn cứ trên sao Hỏa. NASA đã dùng tàu con thoi, xe địa hình và tàu thăm dò không người lái để khám phá các thiên hà xa xôi con người không thể đến được. Gần đây, xe địa hình tự vận hành đã cung cấp cho các nhà nghiên cứu rất nhiều dữ liệu và hình ảnh.
Những hình ảnh được thu thập trên bề mặt sao Hỏa, bất chấp điều kiện khắc nghiệt làm cho việc thám hiểm là bất khả thi. Những phương tiện thông minh này phát hiện các chướng ngại vật, như miệng núi lửa, tìm ra con đường an toàn để đến đích trước khi quay trở lại tàu con thoi.
Trí tuệ nhân tạo cũng sẽ giúp các nhà khoa học phản ứng nhanh hơn với các trường hợp khẩn cấp trong các chuyến bay có người lái, đặc biệt giúp các phi hành gia xác định và ngăn chặn các vấn đề trước khi chúng xảy ra. Giấc mơ hay hiện thực, Elon Musk vừa tuyên bố trong một bài phát biểu chính thức tham vọng đưa 100 người lên định cư trên sao Hỏa trong… vòng 20 năm sắp tới!
7 – Người bảo vệ luôn cảnh giác
Trí tuệ nhân tạo được dùng rộng rãi để bảo vệ cá nhân và doanh nghiệp khỏi bị các vụ trộm cắp, giúp các quốc gia chống lại các mối đe dọa khủng bố. Các nước phát triển dùng nhiều công nghệ được trang bị trí tuệ nhân tạo để bảo vệ họ. Các tác nhân ảo thông minh hỗ trợ quân đội trên mặt đất qua hệ thống giám sát và phần mềm có khả năng phân tích một lượng lớn thông tin (sắp xếp các cuộc hội thoại, trao đổi không chính thức, giải mã, v.v.).
Một số hệ thống báo động nhà dùng trí tuệ nhân tạo để phân biệt người ở trong nhà với người lạ. Các công ty đang nghiên cứu dùng máy bay không người lái mini có kích thước bằng con ong, kết hợp với trí tuệ nhân tạo, sẽ làm công việc giám sát mà không bị phát hiện.
8 – Y học Robot và cá nhân hóa
Trí tuệ nhân tạo được dùng trong y khoa để giúp bác sĩ phát hiện chính xác căn bệnh, cứu sống người bệnh. Dưới đây là một vài ví dụ:
Các trung tâm y tế dùng phần mềm để thăm dò tim, phát hiện các cơn đau tim trước khi chúng xảy ra.
Cơ nhân tạo được trang bị công nghệ thông minh bắt chước chuyển động của cơ thật trong việc đào tạo sinh viên y khoa.
Một số thiết bị thông minh có thể phân biệt thuốc thật với thuốc giả hoặc thuốc bị nhiễm bẩn. Cuối cùng trí tuệ nhân tạo sẽ điều trị cá nhân hóa dựa trên phân tích bộ gen của từng bệnh nhân.
Máy in 3D có thể được dùng để in mô sống từ tế bào gốc (cơ, mạch máu, v.v.). Điều gì sẽ xảy ra khi trí tuệ nhân tạo có thể điều khiển những máy in này…
Hiện nay, công nghệ y tế chủ yếu dùng robot phẫu thuật để cung cấp các dụng cụ cần thiết khi mổ, đồng thời học hỏi thói quen và sở thích của người thực hiện. Một số hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể theo dõi tiến triển hồ sơ y tế để chẩn đoán bệnh nhân và giúp bác sĩ về các yếu tố rủi ro tiềm ẩn hoặc cách dùng thuốc.
9 – Bảo vệ tài chính
Hơn một nửa giao dịch trên thị trường chứng khoán toàn cầu dựa trên trí tuệ nhân tạo để làm. Các chương trình AI đang được các nhà giao dịch lớn nhất dùng để nghiên cứu xu hướng thị trường và dự đoán biến động giá cả, chịu trách nhiệm một số lượng lớn lệnh mua bán, gởi thông tin cho nhà giao dịch về những thay đổi sắp tới.
Nhờ công nghệ này, hiệu suất và lợi nhuận đầu tư được cải thiện. Trong tương lai, phần mềm trí tuệ nhân tạo bảo vệ người tiêu dùng khỏi bị gian lận bằng cách phát hiện những thay đổi trong thói quen chi tiêu thẻ tín dụng. Bất kỳ sự bất thường nào trong chi tiêu hoặc hoạt động bất thường trên tài khoản sẽ báo cho chủ tài khoản biết để xác minh.
10 – Dự đoán các mong muốn và nhu cầu chúng ta
Các công ty lớn như Google, Facebook và Windows đã tham dự vào cuộc đua trí tuệ nhân tạo. Mục tiêu? Biết được sở thích của khách hàng để bán được nhiều hơn. Vì thế Facebook có hàng chục nhà nghiên cứu và khoa học gia máy tính làm việc về trí tuệ nhân tạo, so sánh hồ sơ mạng xã hội của khách để dự đoán lựa chọn của họ… Google nghiên cứu cách chúng ta sống (thói quen, sở thích, sức khỏe, quần áo, v.v.) để đề xuất, giới thiệu hàng hóa theo sở thích khách hàng.
Kết hợp giữa việc dùng internet, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo cho phép làm được ba điều:
– Thu thập một lượng dữ liệu cực lớn (kể cả phân tích đời sống tư của chúng ta để lấy thông tin quý giá),
– Lưu trữ và xử lý lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian rất ngắn, gần như ngay lập tức, với độ chính xác và thông minh ngày càng cao để mô hình hóa, mã hóa và cuối cùng là dự đoán mong muốn, khát vọng… và cả những hành vi thái quá của chúng ta.
Do đó, các công ty lớn mơ có thể dự đoán mọi mong muốn của khách hàng… Ý chí tự do của chúng ta sẽ ra sao? Liệu việc cung cấp những gì chúng ta muốn có giúp chúng ta hạnh phúc hơn, trở thành những người tiêu dùng tốt hơn không?
11 – Trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra một loài người mới
Sự kết hợp giữa con người và máy móc không chỉ là khoa học viễn tưởng không tưởng. Các khoa học gia hàng đầu giải thích, chúng ta không nên đối đầu với robot hay người máy vì tương lai chúng ta rất có thể sẽ gắn bó mật thiết với chúng. Trong vài năm nữa, chúng ta có thể trở thành nửa người, nửa máy, với các chip điện tử được cấy ghép vào cơ thể để tăng cường hiệu suất (tốc độ, trí thông minh, trí nhớ, v.v.), theo dõi sức khỏe, ngay cả có thể có các cơ quan hoặc chi thể nhân tạo. Chủ nghĩa siêu nhân, được Google, Elon Musk và nhiều người khác ủng hộ, theo quan điểm của họ, đại diện cho ứng dụng tối thượng của trí tuệ nhân tạo vào cuộc sống con người. Nhiều nhân vật nổi tiếng nghĩ rằng trí tuệ nhân tạo có thể cải thiện cuộc sống bằng cách mở rộng ranh giới của tâm trí và cơ thể. Cuộc cách mạng công nghệ hiện nay đã và đang tiến theo hướng này, tìm cách loại bỏ khuyết tật, làm chậm quá trình lão hóa, kể cả loại bỏ… cái chết.
“Tiêu diệt cái chết” là một trong những khẩu hiệu của Google, và công ty khổng lồ công nghệ này đầu tư những khoản tiền đáng kể vào nghiên cứu siêu nhân.
Chủ nghĩa siêu nhân không chỉ đơn thuần tạo ra “người máy lai”. Chúng ta đã có thể hình dung ra một loài mới, ngay cả khi nó vẫn còn nằm trong tưởng tượng; một sinh vật sẽ phát triển vượt ra ngoài trạng thái hiện tại của con người để hưởng lợi từ khả năng lý luận vượt trội, một văn hóa mở rộng, và cả những khả năng thể chất mới được tăng cường đáng kể. Một số người thậm chí còn tưởng tượng con người được kết nối trực tiếp với internet, có kiến thức gần như vô hạn ngay từ khi sinh ra… Những người phản đối, đặc biệt là những người bảo thủ sinh học, xem chủ nghĩa siêu nhân là mối đe dọa lớn nhất của nhân loại. Đúng vậy, có những hệ lụy đạo đức đáng kể, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến nhân bản vô tính và chọn lọc giống.
Tuy nhiên, xuyên suốt lịch sử, con người luôn tìm cách trở thành kẻ mạnh nhất, vĩ đại nhất, quyền lực nhất để dẫn dắt người khác. Làm sao chúng ta có thể tưởng tượng các nhà phát minh trí tuệ nhân tạo lại có thể làm mọi việc khác đi? Siêu nhân nào sẽ có đủ trí tuệ để nói, “Tôi dừng lại vì tôi đang vượt quá giới hạn”?
Elon Musk và các nhà tiên phong khác đang đầu tư một tỷ đô la để đảm bảo sự phát triển của trí tuệ nhân tạo trong dự án OpenAI; họ sẽ thành công hay không? Điểm yếu của trí tuệ nhân tạo rất có thể chính là lòng kiêu hãnh của con người…
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Trí tuệ nhân tạo sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta như thế nào?
Năm đầu tiên triều Giáo hoàng Lêô qua mười hai mốc thời gian
