Đức Lêô: một Giáo hoàng xuất sắc về chính trị
lapresse.ca, Michel C. Auger, Cộng tác viên đặc biệt, 2025-05-21
Đức Lêô chào giáo dân trước thánh lễ nhậm chức của ngài. Ảnh của Filippo Monteforte, AP Archives
Khi Thủ tướng Canada Mark Carney đến Rôma dự Thánh lễ nhậm chức của Giáo hoàng Lêô, ông không chỉ đến với tư cách là Thủ tướng Canada, nhưng còn với tư cách là Chủ tịch Hội nghị thượng đỉnh G7, diễn ra tháng 6 tại Alberta.
Khi về Rôma, ông sẽ gặp hầu hết các nguyên thủ quốc gia và các nhân vật khác về dự Hội nghị. Vatican và Giáo hoàng là các nhân vật chủ chốt trong ngoại giao toàn cầu. Với việc bầu chọn Hồng y Robert Francis Prevost, Giáo hội Công giáo đã phá vỡ cấm kỵ: từ trước đến nay mọi người nghĩ sẽ không bao giờ có một Giáo hoàng người Mỹ, để có khoảng cách an toàn giữa Vatican và siêu cường Mỹ.
Nhưng thật dễ dàng để hình dung khi các hồng y bỏ phiếu nhanh chóng cho ngài, chỉ bốn vòng bỏ phiếu với đa số áp đảo – vượt xa mức đa số hai phần ba cần thiết, họ cũng đang nghĩ đến Donald Trump.
Trên thực tế, Đức Lêô có thể là đối trọng về mặt đạo đức với những lời lẽ của tổng thống Mỹ về các vấn đề như công bằng xã hội, tôn trọng các quyền cơ bản, và đặc biệt là quyền của người lao động, người di cư và những người kém may mắn.
Việc ngài chọn tên Lêô không phải ngẫu nhiên vì Lêô là tên của Giáo hoàng Lêô XIII, Giáo hoàng xây dựng học thuyết xã hội của Giáo hội, một văn kiện tiến bộ được xuất bản vào cuối thế kỷ 19. Các nguyên tắc cơ bản của học thuyết: trách nhiệm của nhà nước trong việc bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất, quyền của người lao động, thành lập công đoàn, và quyền của người di cư, những người phải được đối xử tôn trọng và phẩm giá.
Tóm lại, không hoàn toàn giống cương lĩnh chính trị của Donald Trump. Đức Lêô sẽ đề cập đến các chủ đề này. Ngài sẽ không trực tiếp nhắc tên Tổng thống Mỹ, nhưng mọi người sẽ hiểu thông điệp.
Như ngài đã tuyên bố trong bài giảng đầu tiên: “Trong thời chúng ta, chúng ta thấy quá nhiều bất hòa, quá nhiều tổn thương do hận thù, bạo lực, định kiến, sợ hãi người khác gây ra, vì mô hình kinh tế khai thác tài nguyên Trái đất và gạt bỏ những người nghèo nhất ra lề xã hội.” Điều này ngay lập tức được hiểu là lời chỉ trích về những mặt trái của chủ nghĩa tư bản. Vài năm nữa, ông Trump sẽ không còn là tổng thống Mỹ, nhưng các hồng y nhìn xa hơn. Qua việc bầu Giáo hoàng người Mỹ tương đối trẻ, các hồng y tin chắc Đức Lêô vẫn còn tại vị khi Tổng thống Mỹ tiếp theo được bầu. Điều này đặc biệt đúng nếu đó là một trong những đảng viên đảng Cộng hòa trẻ tuổi ủng hộ ông Trump, như Phó Tổng thống J.D. Vance hay Ngoại trưởng Marco Rubio được bầu, cả hai người này, tình cờ thay, lại là người công giáo. Thậm chí Phó Tổng thống Vance vừa mới trở lại, ông gắn liền với hệ tư tưởng “hậu tự do”, một trào lưu rất bảo thủ trong Giáo hội, dù ông bác bỏ nhãn hiệu này.
Tuy nhiên, Vatican luôn là nhân tố quan trọng trong quan hệ quốc tế, dù Vatican cố gắng tránh những vấn đề chính trị gây chia rẽ. Tòa Thánh thường đóng vai trò trung gian hòa giải trong các cuộc xung đột, đã sử dụng quyền lực mềm trước khi thuật ngữ này trở nên phổ biến, như tang lễ của Đức Phanxicô vừa qua, Tổng thống Hoa Kỳ và Ukraine đã có thể nói chuyện trực tiếp với nhau trong một góc riêng ở Đền thờ Thánh Phêrô.
Tương tự như vậy trong những ngày gần đây, Vatican đã đề nghị làm trung gian hòa giải để tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình giữa Ukraine và Nga. Ukraine đã chấp nhận lời đề nghị này.
Quan điểm của Vatican về cuộc xung đột ở Ukraine cũng đã thay đổi với việc bầu chọn Đức Lêô. Đức Phanxicô mong muốn có “hòa bình ngay lập tức”, ngài còn khuyến khích Tổng thống Volodymyr Zelensky “giương cao lá cờ trắng”, còn Đức Lêô lại nói về “các cuộc đàm phán hướng tới một hòa bình công bằng và lâu dài”. Sự khác biệt này rất quan trọng và khuyến khích các cuộc đàm phán trực tiếp mà Ukraine mong muốn.
Tất nhiên, mong muốn đàm phán của Giáo hoàng không đảm bảo sẽ được diễn ra. Nhưng tiếng nói của ngài vẫn có trọng lượng. Năm ngoái, Đức Phanxicô được mời phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Ý về những hệ lụy đạo đức của trí tuệ nhân tạo, một vấn đề được Đức Lêô quan tâm, ngài đã đề cập đến chủ đề này trong bài phát biểu công khai đầu tiên của ngài.
Có rất nhiều vấn đề đạo đức và nhân đạo, từ trí tuệ nhân tạo đến tình hình ở Dải Gaza, nằm trong các chủ đề ngài sẽ thường xuyên lên tiếng. Điều này hứa hẹn sẽ có những cuộc tranh luận hào hứng.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Giáo hoàng Lêô XIV và Trump: một Giáo hoàng chống lại Đế chế?
Đức Lêô: một Giáo hoàng xuất sắc về chính trị
Xe Giáo hoàng Lêô sẽ thành “Xe hy vọng” đi trên các con đường nước Mỹ
Thánh giá được dựng lại tại Nhà thờ Chính tòa Thành phố Hồ Chí Minh
