Mạng xã hội: Salomé Saqué, Jean Massiet… Những khuôn mặt mới của thế giới tin tức

48

Mạng xã hội: Salomé Saqué, Jean Massiet… Những khuôn mặt mới của thế giới tin tức

Từ hơn mười năm nay, những người trẻ sáng tạo đã tham gia vào lãnh vực thông tin trên mạng xã hội. Thông qua các định dạng và tương tác, họ đã thành nguồn thông tin chính cho những người dưới 35 tuổi. Báo La Croix đã gặp ba người trong số họ, anh Gaspard G, Jean Massiet và cô Salomé Saqué.

la-croix.com, Maud Guilbeault, 2023-06-01

Salomé Saqué, Jean Massiet và Gaspard G giải mã tin tức, đặc biệt là cho những người dưới 35 tuổi, những người này xem tin tức của họ hàng ngày.

Họ giải mã tin tức nhưng không phải lúc nào cũng cho mình là  nhà báo. Tự đứng trên sàn, đối diện với máy thu hình, trên YouTube, Instagram, Twitch hoặc trên TikTok. Khoảng mười năm trở lại đây, các tác giả mới này nhan nhản mọc trên mạng xã hội. Đôi khi họ thành công rất lớn.

Một vài người chỉ tóm tắt tin tức, một số khác làm các cuộc điều tra hoặc sản xuất các báo cáo và phỏng vấn. Bà Nathalie Pignard-Cheynel, giáo sư kiêm nhà nghiên cứu tại Đại học Neuchâtel nhấn mạnh: “Họ mượn mã của truyền hình và đài phát thanh, nhưng họ điều chỉnh cho phù hợp với Web, làm các video năng động hơn, ít định dạng hơn, thể hiện rõ hơn.”

Anh Hugo Décrypte là người tiên phong của thể loại này

Thanh thiếu niên và thanh niên là khán giả chính của họ. Ông Arnaud Mercier, giáo sư khoa học thông tin tại Đại học Panthéon-Assas phân tích dấu hiệu của “sự mệt mỏi đối với các phương tiện truyền thông truyền thống, vốn quá cứng nhắc và xa vời”.

Người đầu tiên đầu tư trong lãnh vực này là anh Hugo Travers, 26 tuổi. Được biết đến nhiều hơn với tên HugoDécrypte – tên kênh YouTube của anh thành lập năm 2015 và có hơn 960.000 người theo, tài khoản Instagram của anh có 2,5 triệu. Ông Arnaud Mercier lưu ý: “Hugo cố gắng tạo cuộc gặp gỡ tin tức mới cho những người trẻ bằng cách đón họ bất cứ đâu.”

Để tài trợ cho nội dung của mình và trả thù lao cho nhóm, anh  Hugo Travers dựa vào thu nhập trên YouTube và thiết lập quan hệ đối tác với các thương hiệu hoặc tổ chức. Đó cũng là trường hợp của các bạn đồng nghiệp của anh, những người mà với một số người, họ sống nhờ sự hào phóng của khán giả, thay thế hoặc bổ sung cho các đối tác quảng cáo.

Mở hộp đen thông tin

Nhanh chóng, nhiều người khác làm theo. Rémy Buisine và các video trực tiếp của anh làm cho Brut; Luca Lescop và Thomas Beker, người đứng đầu tài khoản Instagram FastInfos; Salomé Saqué, nhà báo của phương tiện truyền thông trực tuyến Blast; Gaspard G trên kênh YouTube của anh; Jean Massiet trên Twitch… Tất cả đều có điểm chung là có hàng ngàn người đăng ký, thậm chí còn có người có cả hàng triệu.

Công thức của họ? Hiện thân, gần gũi và tương tác. Nathalie Pignard-Cheynel nêu lên: “Họ đã đầu tư vào không gian bình luận bằng các nội dung của họ, thường bị các phương tiện truyền thông truyền thống bỏ qua một bên”. Loại văn hóa cùng tham dự dành riêng cho Web giúp họ “mở hộp đen thông tin, bằng cách cho thấy hậu trường của quá trình sản xuất. Sự tin tưởng mà họ truyền cảm hứng dựa trên sự minh bạch này.”

 Gaspard G, thương gia thông tin

Người Canada gốc Pháp giải mã tin tức trên YouTube. / Dịch vụ báo chí

Không có anh, phương tiện truyền thông của anh không tồn tại. Gaspard Guermonprez, được gọi là Gaspard G, có thể giao người khác viết bài cho các video, các kênh của anh, nhưng video của anh mang khuôn mặt và mang tên anh. Trên YouTube, chàng trai trẻ người Canada gốc Pháp cung cấp các video dài khoảng 30 phút với khả năng biên tập sinh động. Anh đưa ra, như thể chúng là kết quả nghiên cứu của chính anh, chủ đề điều tra đôi khi là một hiện tượng xã hội, đôi khi là một nhân vật chính trị hoặc truyền thông.

Đàng sau kênh có khoảng 500.000 người đăng ký, có hàng chục bàn tay nhỏ – nhà báo, biên tập viên, nhân viên bán hàng và giám đốc sản xuất – họp nhau ở tầng cao nhất của một tòa nhà ở Paris. Gaspard Guermonprez giải thích: “Chúng tôi cùng nhau thảo luận về các chủ đề mà chúng tôi muốn đề cập, dù tôi là người có tiếng nói cuối cùng”. Sau đó, anh giám sát và chỉnh sửa lần cuối trước khi đọc trước ống kính.

Phản ứng của công chúng, công cụ giám sát

Anh duy trì mối quan hệ chặt chẽ với những người đăng ký của mình. Anh giải thích: “Các bình luận và phản ứng là một chỉ số quý giá, nhưng bạn phải biết cách tạo khoảng cách: nếu một chủ đề có vẻ quan trọng đối với tôi, như phá thai hoặc tuần báo Charlie Hebdo, có thể làm tôi mất người đăng ký, như thế các khán giả này không phù hợp với chương trình biên tập của tôi.”

Nếu anh cho rằng anh gần gũi với thế hệ của mình, là do anh có tham vọng “mang dụng cụ đọc cho một thế giới phức tạp nhưng làm cho họ thích thú”. Gaspard Guermonprez không tự cho mình là nhà báo. Anh gợi ý: “Tôi thấy tôi lả thương gia truyền thông.” Thêm nữa, ngoài kênh YouTube, năm 2021 anh thành lập và quản lý công ty “Intello”, công ty quản lý hoạt động thương mại của những người sáng tạo khác, mang nội dung chuyên ngành về văn hóa và giáo dục.

Mô hình kinh tế giống nhau trong cả hai trường hợp, chủ yếu dựa trên quan hệ đối tác quảng cáo. Anh biện minh: “Việc kiếm tiền từ YouTube ảnh hưởng rất ít đến sự cân bằng.” Vì vậy anh làm việc với các thương hiệu mà anh quảng cáo. Anh giải thích: “Đó là một dạng quảng cáo kéo dài vài phút. Nhưng chủ đề của nó được giải mã một cách có hệ thống khỏi chủ đề của video để không tạo ra sự nhầm lẫn giữa nội dung biên tập và nội dung mà thương hiệu yêu cầu.” 

Salomé Saqué chủ trương một ngành báo chí đấu tranh

Cô Salomé 27 tuổi, đảm trách kinh tế cho phương tiện truyền thông trực tuyến Blast. / Clémentine Schneidermann 

Công việc của cô, cô đã mơ về nó suốt thời niên thiếu. Giống như một “lý tưởng không thể với tới”, từ ngôi làng nhỏ biệt lập nơi cô lớn lên. Cuối cùng, sau khi học xong ngành khoa học chính trị và một số thực tập tại đài phát thanh và sau đó tại France 24, cô Salomé đã dần dần khẳng định mình. Cho đến ngày cô thành một trong những gương mặt đại diện cho Blast, phương tiện truyền thông trực tuyến cánh tả, cô đảm trách phần kinh tế, ngoài ra cô là người phụ trách chuyên mục trên France 5 và Franceinfo.

Cô không phải là người duy nhất đại diện cho phương tiện truyền thông do nhà báo Denis Robert thành lập. Ông cũng được công chúng biết đến với kênh chaîne YouTube có 800.000 người đăng ký và sống nhờ tài chánh từ cộng đồng. Nhưng số liệu thống kê là tiêu chuẩn: khán giả của video thay đổi tùy theo hình ảnh của người được liên kết. Cô Salomé Saqué nhấn mạnh: “Trong các video tôi trình bày, khán giả trẻ – từ 20 đến 30 tuổi – và nữ nhiều hơn khán giả của ông Denis, ông  đã 65 tuổi. Mỗi video đều có từ 100 đến 500.000 lượt xem. 

Giả định thành kiến của mình mà không vi phạm đạo đức

Cô đặt thẳng vấn đề: “Thể hiện, như một công cụ. Tôi trình bày trước camera, vì đó là cách bây giờ chúng tôi làm, chúng tôi thu hút sự chú ý.” Và đây là mục tiêu của cô: phổ biến cho càng nhiều người càng tốt những chủ đề mà cô nghĩ là công chúng quan tâm, chẳng hạn như khủng hoảng khí hậu hoặc các bất bình đẳng xã hội.

Cô ghi nhận sự quan tâm của những người trẻ với những chủ đề này khi cô viết quyển sách Hãy trẻ và im miệng (Sois jeune et tais-toi, nxb. Payot): “Thế hệ chúng tôi đang đi tìm các vectơ thông tin nói về những gì họ quan tâm – cô nói với một giọng bất ngờ rất thuyết phục, giống như cô nói trong các video của Blast -. Ví dụ, họ nhạy cảm hơn với sinh thái, mà tôi thường đề cập, không phải vì chủ nghĩa tích cực, mà vì với tôi, đó dường như là một vấn đề quan trọng.” Những quan điểm đã làm cho cô được đánh giá là người “dấn thân”, điều mà cô không phủ nhận cũng không đòi hỏi. Cô nói: “Mọi thứ tôi sản xuất với tư cách là nhà báo đều có nguồn gốc, được điều tra, được kiểm chứng hai chiều. Tôi không trích ở đâu. La bàn của tôi là Hiến chương Munich (quy tắc đạo đức của các nhà báo). Nhưng tôi không trốn đằng sau tính khách quan đạo đức giả. Tôi có những thiên kiến, điều này ảnh hưởng đáng kể đến sự lựa chọn môn học của tôi. Tôi không nghĩ rằng điều đó không tương thích với sự nghiêm túc của ngành báo.”

Jean Massiet, phục vụ cộng đồng của anh

Mỗi thứ năm hàng tuần, “người phát trực tiếp” này tổ chức chương trình tin tức chính trị của anh trực tiếp trên Twitch. / Liam Oisel

Anh là nhà báo, Jean Massiet? Anh cười đùa: “Chỉ có bạn là người duy nhất hỏi tôi câu này. Tôi, tôi không quan tâm và tôi nghĩ cộng đồng của tôi cũng không quan tâm. Tôi chỉ khẳng định tôi qua công việc tôi làm: truyền phát thông tin phổ biến và chính trị.” Thứ năm hàng tuần, trong gần ba giờ, anh Jean Massiet 34 tuổi phát trực tiếp chương trình tin tức chính trị trên Twitch, ‘Ghế sau’”.

Anh giải thích: “Một chương trình với quần jean và giày thể thao, với những từ chửi thề, ngữ pháp phù hợp với tôi và thu hút khán giả của tôi. Tôi là người bạn tốt, người biết một chút về cuộc sống ở thành phố và là người giải thích cho họ, như thể chúng tôi vừa uống bia, vừa tìm hiểu 49,3 là gì và tại sao chúng tôi lại nói về nó.”

Anh là cựu cộng tác viên chính trị bắt đầu vào năm 2015. Mỗi thứ tư hàng tuần với nhóm của anh, gồm ít nhiều người viết chuyên mục thường xuyên, giám đốc sản xuất và một nhà báo bán thời gian, anh quyết định chương trình. Anh nói: “Tin tức là chính. Ý tưởng là chọn những chủ đề hay khách mời đã được cộng đồng yêu thích và họ quan tâm.” Một công việc biên tập, do người vừa là người dẫn chương trình, vừa là nhà sản xuất và người phát hành chương trình điều khiển. 

Chiều ngang, một cam kết tin tưởng

Cộng đồng của anh là cộng tác viên gần nhất của anh. Với thực thể được tạo thành từ hơn 220.000 người đăng ký, anh trao đổi trực tiếp. Chính bối cảnh phát hình nói lên phần đẹp đẽ của nó: đằng sau anh, trên những màn hình lớn được đặt theo chiều dọc và được lắp đặt ở hai bên của bàn trung tâm, là những câu trao đổi không ngừng giữa các thành viên “tchat” với nhau hoặc liên hệ với anh Jean Massiet.

Cùng lúc anh nghe câu trả lời của khách mời hoặc lời của các  người phụ trách chuyên mục của anh, anh liếc mắt nhìn, đôi khi chọn một câu hỏi, ghi lại một nhận xét, chọn một câu chuyện cười và chia sẻ nó với những người chưa kịp nhạy bén để nhận ra trước khi màn hình chạy vụt mất.

Với khán giả ở tuổi hai mươi, người trực tuyến chia sẻ mọi thứ. Hậu trường chương trình của anh, anh thảo luận với họ ngày hôm sau, các cuộc họp biên tập… Anh giải thích: “Tôi muốn minh bạch nhất có thể, để họ tham gia vào dự án mà họ tài trợ 3/4 – phần còn lại đến từ Trung tâm Quốc gia Phim ảnh,  CNC và các đối tác thương mại. Tôi không bao giờ xấu hổ khi nói tôi không biết, khi cho rằng tôi đã làm hỏng việc. Tôi tin rằng chính sự ngang ngang và trung thực này mà thế hệ của tôi đang tìm kiếm.”

Sử dụng thông tin và kỳ vọng

Theo Media Trust Barometer 2023 do Kantar Public-Onepoint thực hiện cho báo La Croix:

52% người Pháp dưới 35 tuổi tiếp cận thông tin hàng ngày trên mạng xã hội, so với 36% dân số nói chung.

27% người Pháp – và 36% những người sử dụng  – tin tưởng vào tin tức của mạng xã hội. Khi những người có ảnh hưởng chia sẻ thông tin, 17% người Pháp và 40% những người theo dõi tin tưởng họ.

53% thấy có hại khi ngày càng có nhiều thông tin được phổ biến trên mạng xã hội của những người không phải là truyền thông hoặc nhà báo, so với 33% coi sự phát triển này là điều tốt, bao gồm 51% những người dưới 35 tuổi.

39% người Pháp cho rằng cần có thêm quy định về thông tin chia sẻ trên mạng xã hội để chống lại thông tin sai lệch.

32% cho rằng giới truyền thông và nhà báo nên giải thích rõ hơn về cách làm việc của họ.

Marta An Nguyễn dịch