Đổi mới trong quản trị của giáo hoàng

69

Đổi mới trong quản trị của giáo hoàng

Phỏng vấn. Gia tăng các bổ nhiệm ở vùng ngoại vi và Nam bán cầu, trở lại với các vấn đề quản trị…: nhà viết xã luận và khảo luận người Ý Massimo Franco giải thích cách mà cơ quan có trách nhiệm bầu chọn các giáo hoàng đã phát triển dưới triều Đức Phanxicô.

lavie.fr, nhà báo Marie-Lucile Kubacki phỏng vấn, 2022-12-01

Các bổ nhiệm của Đức Phanxicô ngày 8 tháng 3 năm 2020 tại Vatican tập trung vào các vùng ngoại vi và phía Nam bán cầu, châu Mỹ la-tinh và châu Á.  ©MARIA GRAZIA PICCIARELLA/ROPI-REA

Nhà viết xã luận Massimo Franco cho nhật báo Ý Corriere della Sera, là tác giả của bài tiểu luận Il Monastero (Solferino, 2022, bằng tiếng Ý) muốn ám chỉ đan viện Mẹ Giáo hội, nơi Đức Bênêđíctô XVI sống sau khi từ nhiệm.

Trong bài xã luận, ông phân tích quan hệ giữa Đức Phanxicô và Đức Bênêđíctô XVI, nhưng rộng hơn là giữa Đan viện Mẹ Giáo hội và Nhà Thánh Marta nơi Đức Phanxicô ở. Tại đây ông triển khai luận điểm theo đó quản trị phải là một trong những vấn đề chính của mật nghị tiếp theo, trước những giới hạn của Đức Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô.

Đức Phanxicô đã lập hồng y đoàn như thế nào và ai sẽ bầu chọn giáo hoàng tiếp theo? Chúng ta đã thấy chân dung các mục tử, các nhà truyền giáo những cũng khó để thấy các dòng ảnh hưởng.

Massimo Franco: Theo tôi, xu hướng chính trong các bổ nhiệm của ngài dường như muốn đi ra khỏi phương Tây và tập trung vào các vùng ngoại vi và miền Nam, Châu Mỹ la-tinh và Châu Á, không chỉ chọn hồng y ở các quốc gia phía nam, nơi có nhiều hữu kitô mà còn ở những nơi có rất ít tín hữu.

Công nghị sắp tới, Đức Phanxicô sẽ phong nhiều hồng y hơn để đảm bảo người kế vị

Một xu hướng khác là không bổ nhiệm các tổng giám mục ở những giáo phận lớn như Paris hoặc Milan làm hồng y. Các tân hồng y xuất thân từ những môi trường rất khác nhau và không biết nhau, nên rủi ro là có thể bị các đại cử tri lèo lái khi có mật nghị tiếp theo.

Có phải khi hướng về Nam bán cầu thì ít có khả năng bầu giáo hoàng Âu châu hơn không?

Ngược lại, theo tôi, khi muốn chuyển về phía Nam, ngài như có xu hướng hờn dỗi với phương Tây phiá Bắc như Hoa Kỳ và châu Âu, những nơi ngài tỏ ra rất phê phán, nuôi dưỡng ấn tượng về một giả định chống phương Tây, nhất là khi ngài nói Âu châu như “bà ngoại già” để chỉ trích sự vô sinh ở đây.

Vì thế, động lực Đức Phanxicô thúc đẩy cho miền Nam và các vùng ngoại vi sẽ không nhất thiết dẫn đến việc bầu chọn một giáo hoàng từ miền Nam trong mật nghị tiếp theo. Theo tôi, có vẻ như xu hướng ủng hộ châu Âu của con lắc có nhiều khả năng xảy ra hơn.

Các tân hồng y, những giám chức với nhân cách tôi rèn và một lý lịch đặc biệt trong đường lối Bergoglio

Trong quyển sách của ông, ông viết mật nghị tiếp theo sẽ diễn ra một phần trên các vấn đề quản trị: vì sao?

Vì cả mô hình quản trị của Đức Bênêđíctô XVI và của Đức Phanxicô chứng minh cho thấy là không phù hợp, và như thế phải   phát minh lại. Một trong những vấn đề sẽ là vị trí của Phủ Quốc vụ khanh, mà vai trò của Đức Phanxicô đã suy yếu đáng kể trong tổ chức mới của Giáo triều.

Trách nhiệm với cách tiếp cận này cũng thuộc về Đức Bênêđíctô XVI, bất chấp tất cả, ngài luôn giữ bên cạnh ngài hồng y ngoại trưởng Tarcisio Bertone, một nhân vật nham hiểm. Hồng y đã cư xử như một phó giáo hoàng, gây thiệt hại cho Đức Bênêđíctô XVI rất nhiều.

Tuy nhiên, cán cân Đức Phanxicô đưa ra đối với Phủ Quốc vụ khanh chắc chắn đã đi quá xa và vấn đề trả lại cho ngài một vị trí trung tâm nhất định sẽ được đặt ra.

Theo ông, các mô hình quản trị đã thất bại như thế nào?

Sự thất bại trong việc quản lý theo sau bởi Đức Bênêđíctô XVI, giao quyền cai trị cho Giáo triều, cho thấy việc ngày càng mất khả năng quản lý, các vụ tai tiếng đã đầu độc cuối triều giáo hoàng của ngài. Còn Đức Phanxicô thì ngài thiết lập một giáo triều song song, gồm người thân và bạn bè, những người mà chức năng của họ dường như dẫm lên các cấu trúc truyền thống hơn là chấp nhận và nâng đỡ.

Những lời chỉ trích lặp đi lặp lại của ông đối với Giáo triều la-mã  và Vatican (Victor Manuel Fernandez, một trong những nhà thần học người Argentina mà ông gần gũi nhất, còn đi xa đến mức cho rằng giáo hoàng không nên lúc nào cũng sống ở Rôma…), cùng với một chủ nghĩa độc đoán nào đó trong quản trị đã dấy lên căng thẳng, thất vọng và oán giận trong nội bộ.

Thất bại của mô hình này là thất bại của một thể chế mà quyền lực và sự công nhận phụ thuộc vào sự gần gũi giáo hoàng, điều không thể tưởng tượng được trong thế giới đương đại. Thật vậy, điều này để quá nhiều chỗ cho  ngẫu nhiên và thiếu minh bạch trong các nơi ra quyết định. Giống như lần trước, khi chúng ta biết, chính hồng y Angelo Becciu cho biết, giáo hoàng đã điện thoại báo cho hồng y biết, ngài có ý định phục hồi chức hồng y cho ông, chức vụ mà ông bị tước bỏ trước khi xét xử. Đây là những cách rất khó hiểu để tiến hành.

Có phải sự cùng tồn tại của Đức Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô đã làm nổi bật sự phân cực trong Giáo hội công giáo không?

Không tôi không nghĩ như vậy. Về cơ bản, khi Đức Phanxicô được bầu chọn, ngài hy vọng Đức Bênêđíctô XVI có thể giúp ngài vượt lên chia rẽ giữa người bảo thủ và người cấp tiến vốn đã tác động trên triều giáo hoàng của ngài, để tạo một hợp nhất mới.

Người ta thường chỉ trích triều Đức Phanxicô “sống trong bóng” của giáo hoàng danh dự, nhưng đừng quên chính Đức Phanxicô đã nhờ giáo hoàng danh dự khi ngài gởi bản thảo cuộc phỏng vấn đầu tiên của ngài với tạp chí Văn minh Công giáo!

Chừng nào Đức Phanxicô còn ở trang nhất các báo và khơi dậy nhiệt tình của đám đông bằng cử chỉ nhỏ nhất, lời tuyên bố ít nhất của ngài, những cải cách được công bố sẽ tạo mong chờ và quan tâm, thì Đan viện của giáo hoàng danh dự được xem là những người cộng tác trong các cuộc cải cách đang diễn ra mà không đáng sợ.

Kể từ thời điểm những cải cách này thành hình và những khó khăn bắt đầu cho Đức Phanxicô thì từng chữ của Đan viện Mẹ Giáo hội đưa ra mang một ý nghĩa khác, tạo căng thẳng giữa các vòng quyền lực chung quanh hai giáo hoàng. Ngày nay, Giáo hội chắc chắn bị phân cực hơn bao giờ hết, nhưng sẽ quá dễ dàng để đổ trách nhiệm cho chính sự cùng tồn tại này.

Họ có phải là nạn nhân của những người xung quanh không?

Tôi nghĩ thực sự như vậy, dù tôi không muốn xem điều này như bằng chứng ngoại phạm để miễn cho họ bất kỳ trách nhiệm nào. Trên thực tế, họ là nạn nhân của những lựa chọn mà họ đã thực hiện. Một mặt, khi từ nhiệm, Đức Bênêđíctô XVI đã viện lý do sức khỏe để biện minh cho quyết định của mình. Tuy nhiên, thực tế là ngài vẫn ở đó 10 năm sau, tạo nghi ngờ cho các lý do ngài từ nhiệm.

Mặt khác, vì Đức Phanxicô ngày càng bị đổ lỗi cho nhiều vấn đề. Tương quan của ngài về học thuyết (dù trên cơ sở này, ngài không quá khác biệt so với Đức Bênêđíctô XVI), nhấn mạnh đến  mục vụ liên quan đến học thuyết đã làm cho một số lớn người công giáo bối rối. Phương thức quản trị của ngài như đã nêu trên,  đang ngày càng cho thấy những giới hạn của nó.

Và rồi cách tiếp cận với phương Tây này, họ vốn cảm thấy bị coi thường đã nuôi dưỡng oán giận và duy trì các chia rẽ. Tất cả những điều này đã thổi bùng như bong bóng.

Kể từ khi có cuộc tranh cãi khi quyển sách Từ sâu thẳm trái tim chúng ta, của hồng y Sarah với sự đóng góp của giáo hoàng danh dự thì sự im lặng dường như ngự trị ở Đan viện. Đây có phải là hồi cuối của những căng thẳng khơi lên do sự sống chung chưa từng có của hai người mặc áo trắng trong các bức tường của Vatican không?

Tôi nghĩ sự im lặng này trước hết tùy thuộc vào một thực tại thể lý. Trong những tháng gần đây, Đức Bênêđíctô XVI đã không còn nói dễ dàng. Ngoài ra ngài đòi hỏi không làm như vậy nữa, để không nuôi ấn tượng về sự khác biệt quan điểm giữa ngài và đương kim giáo hoàng, như trong bối cảnh căng thẳng của cuộc chiến ở Ukraine, căng thẳng giữa Đức Phanxicô và thế giới chính thống giáo.

Thực tế là lời nói của Đức Bênêđíctô XVI có tiếng vang đáng kể hơn hết vì nó rất hiếm, không giống như lời của Đức Phanxicô được lan truyền nhiều trên các phương tiện truyền thông làm mất tác động khi ngài liên tục trả lời phỏng vấn. Trò chơi soi gương này cũng là một trong những lý do làm tình trạng cùng chung sống trở nên khó khăn.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Bài đọc thêm: Đức Phanxicô đối diện với Giáo hội tiếp theo