Thông điệp Magnifica Humanitas, tiếng vọng đối thoại giữa người công giáo và người cộng sản năm 1936
la-croix.com, Laurent de Boissieu, 2026-05-31
Laurent de Boissieu, nhà báo về các vấn đề chính trị chuyên đưa tin về Pháp.
Khi lịch sử chính trị của ngày hôm qua soi sáng các vấn đề chính trị của ngày hôm nay. Trong chuyên mục TỪ HÔM QUA ĐẾN HÔM NAY, nhà báo Laurent de Boissieu dùng Thông điệp Nhân loại tuyệt vời Magnifica Humanitas của Đức Lêô làm điểm khởi đầu để nhìn lại cuộc đối thoại ngắn ngủi được thiết lập cách đây 90 năm giữa người công giáo và người cộng sản.
“Với thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Giáo Hoàng đưa ra một cách giải thích sâu rộng về các thách thức của thế giới – đặc biệt là thách thức liên quan đến công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Trong đó, ngài phê phán chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và tầm nhìn về nhân loại (…). Năm 1891, khi chủ nghĩa tư bản công nghiệp làm biến đổi thế giới xã hội, Đức Lêô XIII đã đưa vấn đề giai cấp công nhân vào giáo lý Giáo hội. Năm 2026, Đức Lêô XIV cố gắng hiểu chủ nghĩa tư bản tính toán, không phải chống lại hiện đại hóa, nhưng chống lại ý tưởng rằng thị trường có thể định nghĩa ý nghĩa việc làm của con người. ”
Những dòng này không được trích từ các báo La Croix, Le Pèlerin, La Vie, hay Famille chrétienne. Tôi tìm thấy bài của tổng biên tập Pablo Pillaud-Vivien viết, trong bản tin hàng ngày của Regards, một ấn phẩm cộng sản mang tính lịch sử, cùng với L’Humanité.
Thực tế, cách đây 90 năm, cuộc đối thoại đã bắt đầu giữa thế giới cộng sản và công giáo, với những yếu tố vang vọng những mối quan tâm của Giáo hoàng Lêô XIV trong thông điệp đầu tiên của ngài.
“Bàn tay giang rộng” và Chúng ta không thể (Non possumus). Sáng kiến này là của các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản – Chi hội Pháp của Quốc tế Cộng sản. Ngay từ ngày 20 tháng 2 năm 1936, trên tờ L’Humanité, ông Jacques Duclos đã giải thích: “Các đảng viên cộng sản trẻ đang đưa tay hữu nghị ra với các đảng viên Công giáo trẻ”. Sau đó, ngày 17 tháng 4, trên Đài phát thanh Paris, ông Maurice Thorez có bài phát biểu nổi tiếng của ông: “Chúng tôi đưa tay ra với các bạn, người Công giáo, công nhân, nhân viên, thợ thủ công, nông dân, chúng tôi người thế tục, vì các bạn là anh em của chúng tôi, và vì các bạn, cũng như chúng tôi, đang gánh chịu những nỗi lo lắng giống nhau.” Bối cảnh bầu cử của Mặt trận Bình dân và các cuộc bầu cử lập pháp ngày 26 tháng 4 và ngày 3 tháng 5 chắc chắn đã đóng một vai trò trong “bàn tay chìa ra” này.
Giữ vững nhân tính trong thời Trí tuệ Nhân tạo: Thông điệp “Magnifica Humanitas” của Đức Lêô
Ngôn ngữ con người, vượt trội hơn cả trí tuệ nhân tạo
Câu trả lời nổi tiếng được ông Marc Scherer, cựu Tổng thư ký của Hội Sinh viên Kitô giáo trẻ và sau này là Nghị sĩ Đảng Dân chủ Kitô giáo, tóm tắt trong tạp chí hàng tuần Sept, ngày 1 tháng 5 năm 1936: “Non possumus…” Kitô giáo thực sự không tương thích với chủ nghĩa Mác (đây là cách hiểu từ “chủ nghĩa cộng sản” vào thời điểm đó), với chủ nghĩa vô thần, chủ nghĩa duy vật làm nền tảng, và chuyên chính vô sản được cho là một thực tiễn chuyển tiếp (một quan niệm đã bị chính Đảng Cộng sản Pháp từ bỏ kể từ đại hội năm 1976).
Sự hội tụ của đấu tranh và những bất tương thích về giáo lý
Về phía những người cộng sản, “bàn tay dang rộng” được nhắc lại trong một áp phích in ngày 16 tháng 5 có tiêu đề “Đảng Cộng sản đáp trả Giáo hoàng”, nhấn mạnh đến sự hợp tác giữa người cộng sản và người công giáo trong các ủy ban cứu trợ người thất nghiệp ở nhiều vùng ngoại ô Paris. Suốt tháng 5, L’Humanité khuyến khích các chi nhánh đảng mua và dán áp phích này. Điều đó đã được ghi nhận. Tờ L’Osservatore Romano thậm chí còn đưa tin vào ngày 10 tháng 6.
Về phía Công giáo, phản ứng tiêu cực không phải lúc nào cũng tuyệt đối như phản ứng của Giáo hoàng Piô XI năm 1937 trong thông điệp Thiên Chúa Cứu chuộc Divini Redemptoris. Ông Marc Scherer khẳng định: “Cả ở điểm khởi đầu lẫn điểm kết thúc, con đường cộng sản không trùng lặp hay bao trùm con đường Công giáo”. Trước khi ông bổ sung thêm một lưu ý: “Và chính trên cơ sở đã xác định rõ ràng sự không tương thích thiết yếu này mà người ta mới có thể xem xét, với cùng một mối quan tâm đến tính toàn vẹn, nếu hai con đường tình cờ giao nhau, tính hợp pháp của một số cuộc gặp gỡ nhất định.”
Quyền sở hữu và điểm đến phổ quát của hàng hóa
Về vấn đề này, tôi thấy bài xã luận của Cha Léon Merklen đăng trên báo La Croix ngày 9 tháng 6 năm 1936 rất phong phú. Điểm xuất phát của cha là “Lời kêu gọi gửi đến người Công giáo” của Hồng y Jean Verdier, được đọc tại các giáo xứ của Giáo phận Paris ngày 7 tháng 6 năm 1936, kêu gọi giáo dân bình tĩnh trước Mặt trận Bình dân.
Ý tưởng thứ nhất: “Không thể có sự đồng thuận về giáo lý giữa chủ nghĩa cộng sản và Công giáo,” bởi vì “sẽ rơi từ một sai lầm – chủ nghĩa tự do kinh tế hoặc chủ nghĩa đế quốc kinh tế – sang một sai lầm tệ hơn.” Ý tưởng thứ hai: “Bằng thỏa thuận chung, người Công giáo và người cộng sản có thể tố cáo những lạm dụng và bê bối của chủ nghĩa tân tư bản, những thiếu sót của nhà nước phúc lợi đương đại,” vì thế để chống lại (chủ nghĩa cộng sản) một cách hiệu quả, nó phải được thay thế.” Không phải trong hệ tư tưởng chung, nhưng trong khuôn khổ giải pháp thay thế được đề xuất.
Trong số các ví dụ Cha Léon Merklen đưa ra, tôi đặc biệt lưu ý ví dụ: “Một xã hội nơi của cải thừa mứa và độc quyền vào tay một nhóm nhỏ các chủ nhân tuyệt đối của thương mại và công nghiệp thì không phù hợp với kế hoạch của Chúa, xã hội đó hướng tới sự diệt vong.”
Trong Thông điệp “Magnifica Humanitas” có tiếng vang của cuộc đối thoại giữa người Công giáo và người Cộng sản năm 1936
Điều này nhắc tôi nhớ đến một trong những điểm chính của thông điệp Magnifica Humanitas: “Ngày nay, trong số những của cải dành cho tất cả mọi người, chúng ta phải bao gồm các hình thức sở hữu mới: bằng sáng chế, thuật toán, nền tảng kỹ thuật số, cơ sở hạ tầng công nghệ, dữ liệu… Khi của cải này vẫn còn tập trung trong tay một số ít người, mà không có các hình thức chia sẻ và tiếp cận phù hợp, sự mất cân bằng mới sẽ được tạo ra, trái ngược với mục đích phổ quát của của cải và làm gia tăng khoảng cách giữa người được bao gồm và người bị loại trừ.” Không phải ngẫu nhiên mà đây là một trong những điểm thu hút sự chú ý của ông Pablo Pillaud-Vivien, trong bài viết có tựa đề “Trí tuệ nhân tạo, Giáo hoàng và sự tiến bộ của nhân loại”: “Vấn đề không phải là làm chậm lại sự đổi mới mà là thách thức quyền lực mà nó tổ chức.” Đức Lêô không chỉ nhắm vào máy móc mà còn nhắm vào một thế giới nơi một số ít các tác nhân tư nhân tập trung quyền lực kinh tế, nhận thức và văn hóa.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Anh John, bây giờ em là Giáo hoàng rồi
Thông điệp Magnifica Humanitas, tiếng vọng đối thoại giữa người công giáo và người cộng sản năm 1936
15 tuổi là quá trễ!: Giới trẻ nghĩ gì về đề nghị cấm mạng xã hội cho thiếu niên dưới 15 tuổi
Giám mục Guillet của Saint-Denis: “Lời của Đức Lêô vừa dịu dàng, vừa kiên định, lại vừa can đảm”
