Sau khi Hội Thánh Pius X bị dứt phép thông công, người công giáo truyền thống phải đối diện với một lựa chọn khó khăn
americamagazine.org, Holly Meyer – AP, 2026-07-17
Đức Lêô cử hành thánh lễ ngày lễ Thánh Phêrô Phaolô tại Đền thờ Thánh Phêrô ngày 29 tháng 6 năm 2026. Ảnh: OSV News/Yara Nardi, Reuters
Với người công giáo truyền thống thờ phượng tại các nhà thờ thuộc Hội Thánh Pius X ly khai, bây giờ thánh lễ ngày chúa nhật đi kèm với một câu hỏi đặc biệt.
Các linh mục và giám mục của họ đã bị dứt phép thông công sau khi phong trào cực đoan cánh hữu Công giáo của họ phạm phải điều mà Vatican cho là một trong các tội nghiêm trọng nhất của đức tin: phá vỡ sự hiệp nhất của Giáo hội khi phong giám mục mà không có sự đồng ý của Giáo hoàng. Vatican khuyến cáo người công giáo phải ngừng tham dự các buổi lễ và hoạt động thờ phượng của nhóm ly khai này, một số bí tích do các linh mục của Hội cử hành là bất hợp pháp và không hợp lệ.
Tuy nhiên, bên trong các nhà thờ của hội, phần lớn cuộc sống bình thường vẫn tiếp diễn. Các nghi lễ theo nghi thứ la-tinh cổ vẫn được cử hành, các lễ rửa tội, các trại hè, các cuộc hành hương vẫn tiến hành và một số giáo dân nói rằng họ không có ý định rời bỏ Hội.
Các lễ cung hiến hai tuần trước đã gây ra một cuộc khủng hoảng cho Đức Lêô, vì ngài nhấn mạnh vào sự hiệp nhất Giáo hội. Đức Lêô, Giáo hoàng người Mỹ đặc biệt hướng tới cánh bảo thủ và truyền thống của Giáo hội, trong nhiều khía cạnh, họ bị xa lánh dưới triều Đức Phanxicô.
Hậu quả từ việc bị vạ tuyệt thông vẫn chưa rõ ràng.
Một số giám mục ở Hoa Kỳ đang lặp lại lời cảnh báo của Tòa Thánh với các tín hữu của Hội, kêu gọi họ chuyển sang các nhà thờ liên kết với Rôma.
Tổng giám mục San Antonio Gustavo García-Siller đã viết cho giáo dân trong Giáo phận của ngài: “Để đón nhận sự hiệp nhất Chúa Kitô kêu gọi ‘gắn bó với cây nho và hiệp thông với Giáo hoàng Lêô XIV và hàng giáo phẩm của Giáo hội Công giáo.” Chỉ thị của ngài lặp lại tuyên bố ly giáo và sắc lệnh vạ tuyệt thông được văn phòng giáo lý của Vatican chống lại Hội Thánh Thánh Piô X ban hành ngày 2 tháng 7. Hội Thánh Pius X có khoảng 750 linh mục.
Theo Giáo sư Andrew Chesnut, chủ nhiệm khoa Nghiên cứu Công giáo tại Đại học Virginia Commonwealth: “Liệu người Công giáo có đáp lại lời kêu gọi này không? Điều này phần lớn phụ thuộc vào nơi giáo dân cảm thấy gắn bó nhất. Những người theo Hội Thánh Pius X lâu năm thường nhìn nhận các tuyên bố như vậy qua lăng kính của cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ với các nhà chức trách Giáo hội, và do đó ít có khả năng họ bị thuyết phục.”
Hội được thành lập để phản đối các cuộc cải cách hiện đại hóa của Công đồng Vatican II, mà họ cho là lạc giáo và sai lầm. Công đồng những năm 1960 đã cách mạng hóa mối quan hệ của Giáo hội với người Do Thái và các tôn giáo khác, ủng hộ tự do tôn giáo cho tất cả mọi người, và cho phép cử hành thánh lễ bằng ngôn ngữ hàng ngày của giáo dân, thay vì tiếng la-tinh.
Các lãnh đạo của Hội Thánh Pius X xem Hội là cơ quan bảo vệ kiên quyết truyền thống Giáo hội, và họ xem việc bảo vệ các lễ cung hiến ngày 1 tháng 7 của Hội là cần thiết để cứu rỗi các linh hồn. Hội cũng đặt câu hỏi về tính đúng đắn của các lệnh trừng phạt từ Vatican.
Giáo sư Chesnut cho biết phản ứng từ các lãnh đạo hội “rất nhất quán” với những lần xung đột trước đây với Rôma. Các linh mục đã trấn an giáo dân, sứ mệnh của họ trong việc bảo tồn phụng vụ Công giáo truyền thống không thay đổi.
Hội đã kháng cáo sắc lệnh của Vatican, và người phát ngôn khu vực Hoa Kỳ, James Vogel, cho biết còn quá sớm để đánh giá tác động này. Hiện tại, các thánh lễ và các hoạt động khác của Hội vẫn tiếp tục. Giáo sư cho biết: “Nhiều người vẫn tiếp tục giữ vững những gì họ đã làm.” Điều này không ngạc nhiên vì theo ông Mike Lewis, biên tập viên quản lý của Where Peter Is, một trang web bình luận Công giáo ủng hộ các Giáo hoàng Phanxicô và Lêô: “Chúng ta đang nói về các cộng đồng về cơ bản đã tách biệt trong 30 đến 40 năm. Cuộc sống gia đình và xã hội của mọi người đều gắn liền với phong trào này. Một số giáo dân truyền thống chọn cách kiên định hơn nữa.”
Mối liên hệ của ông Jim De Piante với Hội Thánh Pius X rất sâu sắc. Cha mẹ ông đã giúp đưa phong trào này đến Bắc Carolina, và ông là thành viên của nhà thờ Thánh Antôn Padua, một nhà thờ liên kết với hội gần Charlotte, nơi đã mua đất để xây dựng khuôn viên mới một tuần sau khi các giáo sĩ bị vạ tuyệt thông.
Nếu có điều gì, thì vạ tuyệt thông càng làm ông muốn “giữ gìn truyền thống hơn nữa”.
Ông nói: “Nhà thờ Thánh Antôn mang đến cho tôi các bí tích truyền thống trong cùng một đức tin đã tạo nên mọi vị thánh vĩ đại trong suốt lịch sử.” Ông cảm thấy đó là trách nhiệm của ông để bảo tồn đức tin đó cho các thế hệ tương lai.
Mặc dù không lo lắng, nhưng ông biết các người khác đang lo lắng, đặc biệt là những người mới tham gia, và ông đã khuyên các tín hữu SSPX trong phạm vi ảnh hưởng của ông. Ông nhận thấy số người dự thánh lễ ở nhà thờ Thánh Antôn giảm nhẹ, chỉ có vài trăm người đi lễ ngày chúa nhật, ông biết có những gia đình đang hoang mang và một số người không có ý định quay lại. Ông đã tham dự lễ tấn phong các giám mục mới ở Thụy Sĩ, và ông vẫn lạc quan về tương lai của Hội.
Tương lai của xã hội
Vatican kêu gọi người Công giáo trở về “nhà” hoặc đối diện với hậu quả
Khi Hội Thánh Pius X phong chức cho các giám mục, Vatican xem đây là hành động ly giáo, một phá vỡ sự hiệp nhất của Giáo hội dẫn đến việc dứt phép thông công các giám mục và linh mục của Hội Thánh Pius X. Các tín hữu của hội cũng được cảnh báo họ sẽ phải đối diện với các hình phạt nghiêm trọng nhất của Giáo hội nếu họ “chính thức gia nhập” Hội này.
Vạ tuyệt thông là hình phạt hoặc khiển trách “có tính chất chữa lành” có thể được dỡ bỏ. Những người bị vạ tuyệt thông không bị đuổi khỏi Giáo hội mà chỉ bị cấm tham gia một số hoạt động của Giáo hội.
Các giám mục như Frank J. Caggiano của Giáo phận Bridgeport, Connecticut đang mời giáo dân của Hội “đi về nhà”. Trong một bức thư gởi cho giáo phận của ngài, ngài lưu ý vạ tuyệt thông không áp dụng cho những người chấp nhận quyền uy của Giáo hoàng và tham dự các nhà thờ SSPX chỉ để thờ phượng.
Tuy nhiên, việc chống lại Giáo hoàng không phải là một lỗi nhỏ. Giám mục Caggiano cảnh báo: “Việc giữ lòng trung thành với Hội có nghĩa là chia sẻ sự ly khai khỏi Người kế vị Thánh Phêrô.”
Các tín hữu khác của SSPX đang đối diện với “khủng hoảng lương tâm”. Nhà hoạt động Ross McKnight đang chiến đấu với những gì cần phải làm tiếp theo.
Được thu hút đến với Hội trong đại dịch COVID-19, ông và gia đình được Cộng đồng truyền thống hỗ trợ ở Lacombe, Louisiana. Ông nghĩ khá nhiều người như ông, đang trải qua “khủng hoảng lương tâm”.
Ông nói: “Chúng tôi không muốn bỏ rơi họ trong giờ phút đen tối này của họ. Và đó không phải là nhiệm vụ hàng đầu của chúng tôi. Nhiệm vụ hàng đầu không phải là với bất kỳ cá nhân cụ thể nào hoặc nhóm linh mục nào. Vì vậy, tôi nghĩ đó là nguồn gốc của xung đột.”
Tổng Giám mục García-Siller của Texas đã chỉ thị cho giáo dân Công giáo không tham dự chi nhánh địa phương của Hội, ngài cho biết ngài sẽ không còn cho phép các linh mục SSPX chủ trì các lễ cưới hoặc phục vụ trong tổng giáo phận.
Nhưng các buổi lễ được phát trực tiếp cho thấy đời sống nhà thờ vẫn tiếp diễn ở nhà thờ St. Joseph, cũng như ở các nhà thờ khác của Giáo phận.
Trong thánh lễ chúa nhật đầu tiên sau khi bị vạ tuyệt thông, Linh mục Stephen Zigrang đã điểm qua các thông báo thường nhật – bảo trì tòa nhà, quyên góp đặc biệt, lễ rửa tội – trước khi trấn an giáo dân rằng không cần phải thay đổi hướng đi: “Vấn đề tất nhiên là gia đình, bạn bè. Họ sẽ nhìn chúng ta với ánh mắt khó hiểu. Nhưng chúng ta chỉ cần mỉm cười thôi, phải không? Nói rằng, ‘Chúng tôi thích Thánh lễ cũ… Các bạn nên đến thử xem.’”
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
