Một người nổi tiếng giàu có khuyên người hâm mộ đừng gởi tiền cho họ nhưng tặng cho từ thiện. Chúng ta học được gì từ chuyện này?
americamagazine.org, Edward Desciak, 2025-10-29
Ngày 9 tháng 10, Đức Lêô công bố tông huấn đầu tiên mang tựa đề Dilexi Te, nhấn mạnh đến tính cấp bách trong việc chăm lo cho người nghèo. Ngài phê phán nền văn hóa “lấy việc tích lũy của cải và thành công xã hội làm trung tâm”, cho rằng chính điều này đã góp phần trực tiếp vào cảnh khốn cùng của người nghèo ngày nay, ngài kêu gọi phải tháo gỡ loại văn hóa này. Cùng ngày, một nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng trên mạng đã vô tình trở thành ví dụ sống động cho sự thay đổi mà Đức Lêô mong muốn.
Trong video đăng ngày 9 tháng 10 mang tên I’m Turning It Off, ông Charlie White Jr. nói: “Tôi không muốn mọi người quyên tiền cho tôi nữa. Đáng lẽ tôi phải làm việc này từ lâu rồi.”
Charlie White Jr., được biết đến với tên Cr1TiKaL có hơn 17,3 triệu người theo dõi trên YouTube và 5,7 triệu trên Twitch, nền tảng phát trực tiếp phổ biến. Ông chia sẻ: “Từ lâu tôi đã cảm thấy không thoải mái, nhưng tôi vẫn tự thuyết phục, mình đã mang lại một giá trị nào đó cho những người quyên góp.”
“Thực ra, các bạn đang trả tiền mà chẳng nhận được gì cả.”
Phần lớn streamer trên YouTube hoặc Twitch kiếm thu nhập từ quảng cáo. Tuy nhiên, người xem có thể hỗ trợ bằng cách mua gói thuê bao để xem không quảng cáo, tặng “bits” (đơn vị tiền ảo quy đổi thành đô la) trên Twitch, hay gởi “superchat” trên YouTube chỉ để làm nổi bật tin nhắn của mình trong khung trò chuyện công khai.
Ông White kiếm sống bằng việc phát trực tiếp và làm video, thường là chơi game hoặc bình luận về văn hóa mạng. Dù cộng đồng người theo ông là một nhóm nhỏ, nhưng họ rất trung thành, xem ông như tấm gương hiếm hoi về sự chân thật trong một không gian chủ yếu mang tính trình diễn.
Trong video ngày 9 tháng 10, ông thông báo ông đã tắt toàn bộ kênh quyên góp trên YouTube. Dù Twitch không cho phép tắt hoàn toàn tính năng đăng ký, ông vẫn kêu gọi người hâm mộ dừng việc đăng ký một “lời kêu gọi không hành động”. Ông nói: “Quý vị hãy xem miễn phí thôi.”
Các khoản đăng ký hay quyên góp có thể giúp những nhà sáng tạo nhỏ duy trì hoạt động hoặc tổ chức chương trình từ thiện. Nhưng khi người bình thường tặng tiền cho các streamer siêu giàu, độc quyền này trở thành một hình thức “dâng cúng” sai lệch. Người xem ẩn danh gởi tiền như thể bố thí cho thứ giải trí được thương mại hóa, và áp lực xã hội làm họ cảm thấy phải làm theo người khác.
Ông White giải thích mối quan hệ lệch lạc ấy giữa streamer và người xem: “Có người nghĩ rằng việc khán giả tặng tiền giúp họ cảm thấy được thuộc về cộng đồng, và đó là phần thiết yếu của trải nghiệm xem stream.” Ông phản đối quan điểm đó và khẳng định: “Những gì tôi làm là miễn phí. Các bạn không cần quyên góp. Nếu bạn có dư tiền và muốn giúp ai đó, xin bạn tặng cho các tổ chức từ thiện. Có rất nhiều tổ chức đang làm rất tốt công việc này và họ rất cần sự đóng góp của bạn. Các bạn có thể viện trợ nhân đạo cho Gaza. Tôi muốn số tiền đó đến tay những người thực sự cần, chứ không phải về tay tôi vì chẳng có lý do gì.”
Trong Dilexi Te, Đức Lêô phê phán những ai “làm giàu trên lưng người khác và lợi dụng các lý tưởng xã hội bất công” (số 11).
Ngài nhắc lại gương các tín hữu trong “cộng đoàn Kitô hữu tiên khởi” làm việc “bác ái” theo gương Chúa Giêsu. Ngài xin giáo dân tiếp tục lấy đó làm nguồn cảm hứng bền vững cho nhiều thế hệ (số 34).
Dù hành động bác ái cá nhân không đủ để phá vỡ các cơ cấu bóc lột, chúng vẫn có thể tạo thay đổi. Đặc biệt, khi người có tầm ảnh hưởng lớn thể hiện tinh thần ấy trong một nền kinh tế trực tuyến mang tính khai thác đúng như điều Dilexi Te cảnh báo, thì sức lan tỏa của hành động càng mạnh mẽ.
Nhiều khán giả của ông White bày tỏ cảm hứng từ quyết định của ông. Một độc giả viết: “Thật hiếm thấy: một người giàu có hiểu mình không cần thêm gì nữa. Thật đáng trân trọng.”
Dĩ nhiên, một số người vẫn hoài nghi. Chính ông White thừa nhận phần lớn trong khoảng 41,3 triệu đô la ông kiếm được trên YouTube và Twitch đến từ quảng cáo. Dù ông đặt tần suất quảng cáo ở mức thấp nhất, thu nhập vẫn rất lớn. Vì thế, việc ngừng quyên góp không ảnh hưởng nhiều đến tài chính của ông. Ông nói rõ: “Tôi không kêu gọi người khác làm theo. Đây chỉ là quyết định cá nhân của tôi.”
Ông White đã nhiều lần dùng nền tảng của ông để làm việc tốt. Ông đã tặng toàn bộ thu nhập trong bốn năm đầu làm YouTube cho các tổ chức từ thiện và công khai chứng từ trên Twitter.
Khi một số người phản đối, cho rằng họ vẫn muốn quyên góp cho ông, ngày 15 tháng 10 ông đăng video mang tên I’m Not Turning It Back On (Tôi sẽ không bật lại), trong đó, ông công khai số liệu thu nhập của ông:
“Tôi nghĩ việc cho mọi người thấy streamer hoặc YouTuber kiếm được bao nhiêu là điều tốt. Không có streamer hàng đầu nào cần các bạn giúp để có miếng ăn cả.”
Khi gỡ bỏ lớp màn che giấu và khuyến khích khán giả ngừng quyên góp lệch lạc, ông dùng sự nổi tiếng của ông để giúp người xem hiểu rõ hơn nền kinh tế sáng tạo nội dung và nêu gương sống đáng noi theo. Ông bày tỏ lòng biết ơn vì đặc ân và may mắn của mình:
“Từ ngày đầu tiên tôi đã nói, tôi thật sự quá may mắn. Không lời nào diễn tả hết được điều đó.”
Trong một nền kinh tế dựa trên sự chú ý và tự quảng bá, chỉ một hành động khiêm tốn cũng có thể phản chiếu sứ điệp Tin Mừng. Quyết định của ông White góp phần nhỏ vào việc tháo gỡ điều mà Đức Phanxicô gọi là “cấu trúc tội lỗi, coi điều vị kỷ và thờ ơ là bình thường” (Dilexi Nos, số 93).
Têrêxa Trần Tuyết Hiền dịch
Đức Lêô lo ngại về “tiềm năng hủy diệt của công nghệ”
Tuổi tác, hoàn cảnh, sứ mệnh, ơn gọi: các linh mục của chúng ta là ai?
