Đức Lêô là “người Peru giữa những người Peru”
cath.ch, I.Media, 2026-11-05
Giám mục Prevost của Chiclayo với giáo dân và các cộng sự của ngài. Cesar Piscoya thứ hai từ trái sang. DR ©
Đức Lêô sẽ đến thăm Chiclayo, giáo phận ngài từng lãnh đạo từ ngày 13 đến 15 tháng 11 năm 2026. Cesar Piscoya, cựu thư ký điều hành của Tòa Giám mục thảo luận trong cuộc phỏng vấn với I.Media về liên hệ bền chặt giữa Đức Lêô và đất nước ngài đã nhập tịch năm 2015. Nhiệm kỳ giám mục của Giám mục Robert Francis Prevost tại giáo phận bắc Peru này, từ năm 2014 đến năm 2023, đã định hình sâu sắc tầm nhìn của ngài về Giáo hội. Vài tháng sau khi đắc cử, người bạn và cộng sự của ngài, Cesar Piscoya chia sẻ kinh nghiệm của ông với thần học gia Pháp Véronique Lecaros trong quyển sách: Lêô XIV, Chân dung Giáo hoàng người Peru (Fayard).
Ông đã làm việc với Giám mục Prevost trong hoàn cảnh nào?
Cesar Piscoya: Tháng 12 năm 2016, tôi được mời cộng tác và phục vụ tại Giáo phận Chiclayo. Đó là thời gian tôi bị tổn thương nặng về mặt cá nhân, vợ tôi qua đời ở Cochabamba, Bolivia. Giám mục Roberto biết tin này từ các tu sĩ Dòng Augustinô, tôi vẫn giữ liên lạc từ khi tôi là chủng sinh của Dòng năm 1995 tại Trujillo. Sau đó, ngài đã mời tôi.
Lần liên lạc đầu tiên là qua mạng xã hội: Tôi nhắn tin cho ngài trên tin nhắn để cho ngài biết tôi sẽ đến Chiclayo, ngài nhắn tôi tìm gặp ngài khi đến đó. Tôi nhớ rất rõ: Tôi đang trên đường đến nhà thờ chính tòa ở Chiclayo, tôi gặp ngài bên ngoài nhà thờ.
Đó là cuộc gặp cá nhân, một khoảnh khắc rất xúc động. Chúng tôi ôm nhau. Ngài chia buồn về việc vợ tôi qua đời, ngài muốn gặp tôi ngày hôm sau tại văn phòng của ngài.
Lúc đầu, ngài nói với tôi, ngài đang nghĩ đến việc giao cho tôi công việc mục vụ xã hội hoặc tổ chức Caritas. Sau đó ngài nói: “Không, tôi đã suy nghĩ kỹ: Tôi muốn anh giúp tôi chăm sóc mục vụ cho toàn thể Giáo hội Chiclayo.” Tôi cám ơn ngài vì lòng tin của ngài, ngài biết tại Tổng giáo phận Cochabamba, Bolivia, tôi đã đã là điều phối viên mục vụ cho toàn thể Giáo hội địa phương, từ năm 2004 đến năm 2015. Vì vậy, chúng tôi quyết định cùng nhau tiếp tục công việc này ở Chiclayo.
Phạm vi và đặc điểm cụ thể của Giáo phận Chiclayo là gì?
Tại khu vực đô thị trung tâm, Giáo phận Chiclayo có dân số trên 800.000 người. Nếu tính cả một phần tỉnh Santa Cruz, thuộc huyện Cajamarca, cũng nằm trong giáo phận, thì dân số là một triệu người. Vào thời Giám mục Roberto, có khoảng 45 giáo xứ; con số này đã tăng dần, ngày nay có khoảng 50 giáo xứ và khoảng một trăm linh mục phục vụ.
Thực trạng xã hội có sự hiện diện đáng kể của lao động không khai báo và thiếu hụt trong quản lý các dịch vụ công cộng. Giám mục Roberto đã nhận ra tình trạng này và đã hợp thức hóa hợp đồng của những người lao động đã làm việc nhiều năm mà không có hợp đồng lao động chính thức. Sau đó, họ nhận được lương cố định hàng tháng, bảo hiểm và lương hưu, một số người còn được tăng lương.
Giám mục Prevost có tầm nhìn tiến bộ hơn các giám mục khác trong nước về trách nhiệm của giáo dân phải không?
Những người tiền nhiệm của ngài có tầm nhìn khác về Giáo hội. Riêng Giám mục Roberto, ngài muốn thể chế thúc đẩy các nguyên tắc bổ trợ và công bằng xã hội, điều này phải bắt đầu từ chính Giáo hội. Theo ngài, hoạt động kinh tế và thể chế phải phụ thuộc vào phẩm giá bất khả xâm phạm của con người và lợi ích chung.
Càng đáng chú ý hơn khi ngài đảm nhiệm cả vai trò Giám mục Chiclayo và quản lý Giáo phận Callao phải không?
Đúng, trong thời khủng hoảng sức khỏe Covid-19, đối diện với nỗi đau và sự thất vọng của nhiều gia đình, ngài đặc biệt giám sát việc lắp đặt hai trung tâm cung cấp oxy, người dân đang rất cần hệ thống này.
Ngài không chỉ hỗ trợ từ xa: ngài nói chuyện với các bên liên quan để cung cấp các cơ sở vật chất này, trở thành mạng lưới hỗ trợ không chỉ cho Chiclayo mà còn cho các tỉnh khác, tất cả đều miễn phí, trước sự thiếu hiệu quả của Nhà nước. Peru có hơn 200.000 ca tử vong; đây là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất ở Nam Mỹ, một thảm kịch vô cùng đau lòng.
Ngay cả trước đại dịch, năm 2017, trận lũ lụt do hiện tượng El Niño gây ra đã cho thấy sự hiện diện trực tiếp của một linh mục, điều mà giáo phận chưa từng trải nghiệm trước đây. Trước tình huống vô cùng khó khăn này, Giám mục Roberto mang ủng, mặc chiếc áo sơ mi đơn giản để đi gặp những người cần giúp đỡ. Những hình ảnh đó lan truyền nhanh và mạnh trên mạng: người dân thấy ngài phân phát thức ăn, nhưng không phải để chụp ảnh. Sau đó, ngài nói chuyện với các gia đình, đến thăm từng người một, lắng nghe, đối thoại và chia sẻ nỗi đau của họ.
Về vấn đề lạm dụng, chúng ta biết ngài đã đấu tranh quyết liệt chống lại Sodalicio. Phong trào bảo thủ này có hiện diện trong Giáo phận Chiclayo không? Giám mục Prevost đã phải đối diện với sự phản kháng nào?
Sự hiện diện của Sodalicio chủ yếu tập trung ở tổng giáo phận Piura lân cận. Từ những ngày đầu làm Bề trên Dòng Augustinô ở Trujillo, ngài đã áp dụng chính sách không khoan nhượng nghiêm ngặt với bất kỳ sự sai lệch hoặc lạm dụng nào. Sau đó, với tư cách là Chánh Văn phòng Giám mục, ngài có vai trò kín đáo nhưng kiên quyết và quyết đoán trong các quá trình dẫn đến việc từ chức của Tổng Giám mục Piura lúc bấy giờ và việc Giáo hoàng Phanxicô giải tán Sodalicio vào năm 2025. Lập trường đạo đức này không may đã làm ngài phải đối diện với các chiến dịch bôi nhọ, kể cả trước thềm mật nghị bầu Giáo hoàng. Không chỉ riêng Hội Hiệp sĩ La-mã, mà cả một nhóm người – nam nữ giáo dân, tu sĩ, linh mục – đều sợ Roberto, vì họ thấy ngài là người có khả năng tiếp tục những gì Đức Phanxicô đã bắt đầu. Tạ ơn Chúa, bây giờ ngài là Giáo hoàng và ngài đang tiếp tục con đường này. Ngài đã phải trải qua những chiến dịch này, nhưng ngài đã vượt qua mà không bị hề hấn gì.
Các cộng sự của ngài đã phản ứng như thế nào khi Đức Phanxicô triệu ngài về Rôma? Đó có phải là một bất ngờ không?
Tôi nhớ sau đại dịch, tôi thường nói đùa với ngài: “Roberto, anh về Rôma thường xuyên quá, anh bỏ chúng tôi một mình quá lâu; một ngày nào đó anh sẽ ở lại đó.” Ngài mỉm cười.
Với chúng tôi, việc ngài được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Giám mục ở Rôma không hoàn toàn bất ngờ, vì ngài có phẩm chất và khả năng cần thiết để đảm nhận những trách nhiệm lớn hơn, Đức Phanxicô biết điều này. Nhưng thật khó để chúng tôi chấp nhận, đặc biệt với cá nhân tôi, rất khó… Tôi đã nói với ngài: “Và bây giờ, con sẽ làm gì? Ngài đã đưa con đến đây.” Ngài luôn trả lời: “Sẽ luôn có một nơi để con phục vụ.” Ngài chưa bao giờ ngừng ủng hộ những tiến trình này. Bây giờ tôi làm việc tại CELAM, từ đó, tôi tiếp tục phục vụ Giáo hội, ngài luôn ủng hộ tôi.
Sau khi là Hồng y, ngài có giữ liên lạc với giáo phận cũ không? Ngài có trở lại Chiclayo không?
Có, với tư cách là hồng y, ngài có về Chiclayo và Chulucanas, đặc biệt nhân dịp kỷ niệm sự hiện diện của Dòng Augustinô ở miền bắc đất nước. Ngài giữ liên lạc thường xuyên với Giám mục Edinson Farfaún, người kế nhiệm ngài làm Giám mục Chiclayo. Ngài chưa bao giờ ngừng đồng hành với các giáo phận Peru, theo dõi một số ủy ban mục vụ và quan tâm đến Giáo hội Peru. Ngài luôn khẳng định, ký ức cá nhân này và lòng trung thành với các mối quan hệ hàng ngày làm phong phú thêm sự phân định để phục vụ Giáo hội hoàn vũ.
Kể từ khi chúng tôi biết ngài – cá nhân tôi từ năm 1995 – chúng tôi luôn xem ngài là người thân thuộc. Khi ngài đến đây, ngài học ngôn ngữ chúng tôi, ngài dễ gần, thân ái và trìu mến, am hiểu văn hóa và tôn giáo dân gian, thậm chí cả vóc dáng nhỏ bé của ngài, đã làm ngài là người Peru giữa người Peru chúng tôi, với khả năng nhận ra giá trị của người khác. Quốc tịch kép cũng giúp ngài trong một số nỗ lực, chính khía cạnh đặc biệt này đã tạo nên con người của ngài và Giáo hoàng Lêô ngày nay.
Kể từ khi là Giáo hoàng, ngài vẫn giữ nguyên con người của ngài, vẫn dễ gần phải không?
Chắc chắn, tôi vẫn tiếp tục liên lạc với ngài. Đầu tiên là qua WhatsApp, sau đó là qua e-mail sau khi ngài đổi điện thoại qua số điện thoại của Ý. Trong hai năm qua, tôi đã đến thăm ngài ở Rôma, tôi đã đến Rôma tháng 9 năm ngoái. Chúng tôi ôm nhau, chúng tôi cùng nhau cười. Mối liên kết tình bạn và tình anh em này chưa bao giờ bị gián đoạn. Ngài tiếp tục gửi lời chào tới Chiclayo và Peru, để ủng hộ các giám mục đồng nghiệp trong Hội đồng Giám mục, và để luôn gần gũi với giáo dân đã đồng hành trong sứ vụ với ngài.
Vai trò Giáo hoàng của ngài không có nghĩa là tách rời khỏi một văn hóa cụ thể. Đây là điều tôi đã viết trong cuốn sách của tôi khi nói về khuôn mặt của một Giáo hoàng người Peru: đó không phải là việc khẳng định chủ nghĩa dân tộc, mà là sống theo Giáo hội Công giáo phổ quát, hiện thân ở một nơi cụ thể. Vì thế Tổng Giám mục Roberto hiện thân trong Giáo hội ở Chiclayo, miền bắc Chi-lê.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Đức Lêô là “người Peru giữa những người Peru”
Đức Lêô: Những lý do của lòng nhiệt thành
“Đức Thánh Cha sẽ khơi dậy và thức tỉnh sâu sắc lương tâm người dân Argentina”
