Chứng mù quáng của giới “trí thức” Pháp
Trước đây, họ mù quáng trước chủ nghĩa cộng sản, bây giờ họ lầm đường lạc lối với Hồi giáo. Rất hiếm người mở mắt như ông Jean Birnbaum.
Triết gia Simone Weil (1909-1943)
france-catholique.fr, Gérard Leclerc, 2025-10-24
Jean Birnbaum, Giám đốc trang Sách của báo Le Monde (Le Monde des Livres) từ lâu ông đã nổi bật với sự thẳng thắn về gia đình chính trị ông thuộc về: cánh tả. Karl Marx đã nói về tôn giáo như “thuốc phiện của nhân dân”, nhưng ông có ngờ chính ông sẽ là người khởi nguồn cho một tôn giáo thế tục, thứ sẽ làm mù quáng, trước hết, tất cả những người có nghề nghiệp chính là giải mã thực tại: giới trí thức? Không phải vô cớ mà tác giả Raymond Aron lên án “thuốc phiện của giới trí thức” vào thời điểm nhiều người công khai tuyên bố mình là “đồng chí” của Đảng“đảng viên đảng Cộng sản”.
Trí thức chịu ảnh hưởng
Về phần ông, Jean Birnbaum không bị ảnh hưởng bởi thời kỳ Stalin, nhưng ông cũng bị ảnh hưởng của thời kỳ này, được an ủi vì ông là thành viên của Trotskyist, được thành lập dựa trên tinh thần đồng chí đấu tranh, với hy vọng “các văn bản thiêng liêng của nó sẽ giúp nhân loại tự giải phóng, một ngày nào đó, có lẽ một ngày nào đó”. Nhưng có một người bạn thú nhận: “Tôi đang nghẹt thở, tôi muốn bỏ đảng”, ông nhận ra họ xa lánh mình.
Ba mươi năm sau, nhà tiểu luận tìm cách rút ra một bài học chung từ sự lang thang tư tưởng của rất nhiều nhà hoạt động muốn thay đổi thế giới. Để đạt được mục đích, ông dựa vào các nhân vật vĩ đại, những người, vào thời của họ, đã kết hợp lòng dũng cảm với sự sáng suốt để chống lại sự trôi dạt toàn trị và tố cáo những tội ác mà phe của họ đã phạm phải. Trong số đó có triết gia Simone Weil (1909-1943), có nhà văn Georges Bernanos (1888-1948). Sau khi tham chiến ở Tây Ban Nha ở phe Cộng hòa, với tất cả lòng hào hiệp của bà, Simone Weil thấy mình phải đối mặt với tội ác do chính đồng chí của mình gây ra: “Họ giết chóc chỉ để giết chóc, bầu khí thù hận như thế làm cho các tuyên bố nhiệt thành nhất về cuộc đấu tranh giành tự do cũng trở nên thô lỗ.” Điều làm cho bà gần gũi hơn với Bernanos vì bản thân bà cũng ghê tởm trước các hành động tàn bạo của phe Dân tộc chủ nghĩa, chính là sự căm ghét chung của họ với chân lý cho rằng mục đích biện minh cho phương tiện. Có phải cuộc gặp gỡ của họ bắt nguồn từ thế giới quan Phúc âm của họ sao?
Mặt trận Giải phóng Quốc gia Algeria FLN và Hồi giáo
Jean Birnbaum dành hai chương trong quyển sách của ông để viết về Chiến tranh Algeria và hậu quả của nó. Các sự kiện hiện tại càng làm tăng thêm sức nặng cho câu chuyện của ông. Ông chỉ ra rằng một loại điều cấm kỵ đã hoàn toàn bóp méo nhận thức về thực tế trên chiến trường. Các nhà hoạt động cánh tả ủng hộ FLN (Mặt trận Giải phóng Quốc gia Algeria) tin rằng họ chia sẻ khát vọng công lý, họ từ chối nhìn nhận những gì họ thực sự nhìn thấy, họ mượn lời của Péguy: “Vào những năm 1960, họ đã từ chối nhìn nhận vai trò trung tâm của tôn giáo trong chủ nghĩa dân tộc của FLN. Ba mươi năm sau, khi Algeria bị đẩy vào vòng xoáy tội ác của Hồi giáo, họ sẽ hiểu rất ít.”
Trong quyển sách trước đó, xuất bản năm 2017, Sự im lặng tôn giáo: Chủ nghĩa thánh chiến hướng về cánh tả (Un silence religieux. La gauche face au djihadisme, nxb. Seuil), Birnbaum đã khám phá chủ đề này: sự thiếu hiểu biết sâu sắc của cánh tả Pháp về hiện tượng Hồi giáo. Chủ nghĩa Thế giới thứ ba đi kèm với các cuộc đấu tranh phi thực dân hóa dựa trên ý tưởng các phong trào độc lập có liên hệ với truyền thống Khai sáng phương Tây, Tuyên ngôn Nhân quyền, hoặc một hình thức chủ nghĩa xã hội pha trộn chủ nghĩa Marx. Thật kinh ngạc khi Ahmed Ben Bella, Tổng thống đầu tiên của Algeria độc lập tuyên bố rằng cuộc đấu tranh của FLN hoàn toàn xuất phát từ mong muốn hoàn toàn nắm lấy bản sắc Hồi giáo. Chẳng phải sự mù quáng như vậy đã giải thích được hiện tượng kỳ lạ “chủ nghĩa Hồi giáo cánh tả” ngày nay của những người vẫn chưa nắm bắt được bản chất của Hồi giáo sao?
Sức mạnh của sự công bằng: Thay đổi thế giới mà không lặp lại những sai lầm tương tự (La Force d’être juste. Changer le monde sans refaire les mêmes erreurs, Jean Birnbaum, nxb. Flammarion, 2025).
Sự im lặng tôn giáo: Cánh tả đối mặt với chủ nghĩa thánh chiến, Jean Birnbaum, Flammarion. Seuil, 2017.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Đức Lêô lo ngại về “tiềm năng hủy diệt của công nghệ”
Tuổi tác, hoàn cảnh, sứ mệnh, ơn gọi: các linh mục của chúng ta là ai?
