Đâu là chân dung đại sứ Mỹ tiếp theo tại Vatican?

88

Đâu là chân dung đại sứ Mỹ tiếp theo tại Vatican?

cath.ch, Raphaël Zbinden, 2021-05-02

Bà Callista Gingrich là đại diện của chính quyền Trump tại Vatican | © Gage Skidmore / Flickr / CC BY-SA 2.0

Một đại diện mới của Hoa Kỳ tại Tòa thánh sẽ được bổ nhiệm trong vài tuần tới. Một địa vị khá nhạy cảm khi các mối quan hệ giữa quốc gia nhỏ nhất thế giới và siêu cường chạm vào các lĩnh vực rất đa dạng. Từ hòa bình đến phá thai, đến biến đổi khí hậu.

Hoa Kỳ và Tòa thánh đã thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1984, Joe Biden sẽ là tổng thống công giáo đầu tiên bổ nhiệm một đại sứ tại Vatican. Trong nhiệm kỳ tổng thống Donald Trump, chức vụ này do bà Callista Gingrich nắm giữ. Bà là nữ doanh nhân, vợ của nghị sĩ Đảng Cộng hòa Newt Gingrich, bà áp dụng đường lối bảo thủ của cựu tổng thống với Vatican. Trên thực tế, bà chỉ trao đổi ngoại giao hạn chế, tập trung vào các vấn đề tự do tôn giáo và đấu tranh chống nạn buôn người, ông Shaun Casey, cựu giám đốc Cục Tôn giáo và Các vấn đề Toàn cầu của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, cho biết trong một một bài báo của National Catholic Reporter (NCR) vào cuối tháng 4 năm 2021.

Hướng tới một kỷ nguyên hợp tác tăng cường hơn?

Hai nền ngoại giao tránh đụng độ lớn trong bối cảnh quan hệ căng thẳng giữa Đức Phanxicô và tổng thống Trump. Nhưng đã có những bất đồng quan trọng đã xảy ra trong quá khứ, đặc biệt là dưới các chính quyền của Đảng Cộng hòa.

Nhiệm kỳ tổng thống của Joe Biden sẽ đưa Hoa Kỳ đến gần hơn với Tòa thánh | © Flickr / jlhervàs / CC BY 2.0

Đây là trường hợp một ngày trước cuộc xâm lăng Iraq năm 2003, khi vào phút cuối, Đức Gioan-Phaolô II cử một đặc phái viên đến Washington để xin tổng thống George W. Bush từ bỏ chiến tranh. Để “trả đũa”, đại sứ quán Hoa Kỳ tại Tòa thánh đã tổ chức một loạt hội nghị sử dụng lý thuyết “chiến tranh chính nghĩa” của công giáo để ủng hộ cho việc chống lại Saddam Hussein.

Theo bà cố vấn chính trị Marie Dennis, một kịch bản như vậy sẽ khó xảy ra dưới chính thể  Biden. Cựu giám đốc của Pax Christi Quốc tế tin rằng Hoa Kỳ và Vatican đặc biệt ở trong vị thế bắt đầu cho một sự hợp tác hiệu quả.

“Quyền lực mềm” trong cán cân

Giáo sư sử gia Massimo Faggioli nói: “Điều cần thiết bây giờ là có người hiểu được cách tiếp cận chính trị của Đức Phanxicô”. Theo nhà sử học Giáo hội tại Đại học Villanova (Pennsylvania), Giáo hội công giáo không bị ràng buộc vào bất kỳ một Nhà nước hay một đường lối chính trị cụ thể nào nhưng qua chính sách ngoại giao, chủ yếu tìm cách tạo đồng minh trong các cuộc đấu tranh khác nhau của mình.

“Dưới thời chính quyền Obama, các chương trình nghị sự của Vatican và Hoa Kỳ có ít nhất 70% ưu tiên”

Giáo sư tin rằng vị tổng thống thứ hai của Công giáo sẽ đặc biệt chú ý đến việc mở rộng tai mắt ở Rôma. Joe Biden đã có một mối quan hệ khá tích cực với giáo hoàng Argentina. Hai người đã có thì giờ bên nhau trong chuyến tông du của Đức Phanxicô đến Mỹ năm 2015. Ông Biden giữ trên bàn làm việc của mình tại Nhà Trắng một bức hình của ông với giáo hoàng.

Ngoài các khuynh hướng cá nhân, dĩ nhiên Joseph Biden ý thức nước Mỹ có mọi lợi ích, liên quan đến “quyền lực mềm” của mình, chăm sóc hình ảnh của mình với hơn một tỷ người công giáo trên khắp các châu lục.

Bốn phụ nữ “có thể làm đại sứ tại Vatican”

Ông Shaun Casey suy đoán, Joe Biden đang tìm “một người có năng lực cần thiết để hiểu tất cả hoạt động của Giáo triều và tham gia ở tất cả các cấp với các ban bộ khác nhau.” Ông là người đã tháp tùng cựu ngoại trưởng John Kerry đến Vatican năm 2014, ông nghĩ rằng dấn thân của tân đại sứ sẽ trải rộng hơn nhiều so với các cam kết bà Callista Gingrich đã triển khai.

Theo ông Ken Hackett, cựu đại sứ Mỹ tại Tòa Thánh trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Barack Obama thì tổng thống Joe Biden phải tìm ra một nhân vật “có thể hiểu Tòa Thánh là một cơ quan toàn cầu với một phạm vi lợi ích rất rộng.”

Theo trang America của Dòng Tên, dựa trên những người đi trước, có thể xác định vị đại sứ Hoa Kỳ thứ 12 tại Tòa thánh sẽ là người công giáo giữ đạo, đã là nhân viên trực tiếp của Giáo hội hoặc đã là thiện nguyện viên trong các tổ chức của Giáo hội. Hơn nữa, rất có thể nhân vật này là người tuyên bố ủng hộ tổng thống. Trang America đề nghị tám “nhân vật có thể là đại sứ tương lai” trong đó có bốn phụ nữ. Hầu hết trong số họ ở trong nhóm “Người Công giáo ủng hộ Biden”.

Một hình mẫu cho mối quan hệ với hồi giáo và Trung Quốc?

Ông Shaun Casey cho rằng các chương trình nghị sự của Vatican và của Hoa Kỳ phải có ít nhất là 70% ưu tiên. Một tỷ lệ phải tìm được với Joe Biden. Theo ông, danh sách các mối quan tâm này bao gồm tình trạng của người di cư và tị nạn, biến đổi khí hậu và cải thiện quan hệ với thế giới hồi giáo. Một điểm cuối cùng mà Hoa Kỳ có thể học hỏi từ Vatican, theo cựu giám đốc Cục Tôn giáo và Các vấn đề Toàn cầu cho biết.

“Các giám mục Mỹ có thể gây áp lực buộc cơ quan ngoại giao phải giữ khoảng cách với giáo hoàng”

Ông cũng nêu đến thỏa thuận gần đây giữa Vatican và Trung Quốc. Việc Tòa thánh có thể thương thuyết một văn kiện như vậy với Trung Quốc có thể là một nguồn cảm hứng. Ông Shaun Casey ghi nhận: “Chúng tôi cũng đang cố gắng điều chỉnh lại các quan hệ của chúng tôi” với đất nước này.

Theo giáo sư Massimo Faggioli, người gần đây đã phát hành quyển sách Joe Biden và Đạo công giáo ở Hoa Kỳ (Joe Biden and Catholicism in the United States) bảo vệ môi trường phải là “thẻ xanh” của tân đại sứ.

Nêu rõ các chia rẽ ở Mỹ

Ngoài rất nhiều dịp để hai bên hiểu nhau, giáo sư sử học cũng thấy có nhiều cạm bẫy. Người công giáo theo chủ nghĩa tự do sẽ muốn tổng thống Biden thực hiện các chính sách tiến bộ về các vấn đề phụ nữ và người đồng tính LGBT. Những đòi hỏi không nhất thiết phải tương ứng với văn hóa của Đức Phanxicô.

“Tân đại sứ không nên có một “chương trình nghị sự công giáo’ đặc biệt”

Bà Marie Dennis lưu ý, nhưng nhất là, tân đại sứ Hoa Kỳ tại Tòa thánh sẽ phải giúp Vatican hiểu được “những thông điệp mâu thuẫn” của các giám mục Hoa Kỳ. Hội đồng giám mục Mỹ thật sự bị chia rẽ sâu sắc giữa bên “ủng hộ” và bên “chống” Biden. Nhiều giám mục không đồng ý với một số chính sách của tân tổng thống, bao gồm cả việc ông ủng hộ tính hợp pháp của việc phá thai.

Nhận thức được sự nghiêm túc trong cam kết của giáo hoàng

Trước tình hình này, giáo sư Massimo Faggioli tin rằng tân đại sứ không nên có một “chương trình nghị sự công giáo” đặc biệt, nhưng nên được thúc đẩy để đối thoại với các giám mục và một ý chí đặt mình “đứng trên thái độ nhỏ nhặt” của chính sách nội bộ giáo hội.

Các giám mục Mỹ có thể gây áp lực buộc ngoại giao phải giữ khoảng cách với giáo hoàng. Tuy nhiên, ông Ken Hackett nhấn mạnh đến “con số quan trọng người công giáo tích cực” trong chính quyền Biden, những người “thoải mái” với Rôma và “nhận ra giá trị của việc gắn kết với Tòa Thánh.”

Theo ông, họ sẽ không ngần ngại thúc đẩy đối thoại và gặp gỡ giữa hai chính quyền.

Dù sao bà Marie Dennis hy vọng tân đại sứ sẽ học được các bài học của quá khứ và sẽ “truyền  cho chính quyền Biden chiều sâu và sự nghiêm túc của những gì Đức Phanxicô đang cố gắng thực hiện.”

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch