Tại Monaco, Đức Lêô để dấu ấn triều của ngài
lefigaro.fr, Jean-Marie Guénois, 2026-03-29?
Trong chuyến đi ngắn ngủi ngày thứ bảy 28 tháng 2, Đức Lêô đã thể hiện tầm vóc chính trị và quốc tế của ngài khi ngài phá vỡ sự dè dặt mà ngài vẫn giữ từ trước đến nay. Ngài mạnh mẽ và rõ ràng lên tiếng niềm tin của ngài về công lý xã hội, đạo đức và bạo lực chiến tranh.
Với tốc độ chậm chạp như rùa bò, ngày thứ bảy chiếc xe của ngài chầm chậm qua các công trường xây dựng của Giải đua xe Formule 1 sắp tới. Một tương phản kỳ lạ, vĩnh cửu của tâm linh đặt bên cạnh từng phần trăm giây quý giá của những chiếc xe đua sang trọng. Là trung tâm của giới tỷ phú điên cuồng, Monaco là nền tảng của lòng trung thành kiên định trong 7 thế kỷ với Giáo hội Công giáo, quốc giáo của công quốc. Hai nhịp điệu, hai không gian, hai thời gian. Khi chiếc xe SUV Mercedes màu trắng nổi tiếng với biển số Vatican SCV 1 bắt đầu lăn bánh trên đường đi, nhiều người còn tự hỏi Giáo hoàng người Mỹ đang làm gì ở công quốc này.
Vì sao ngài lại chọn quốc gia có GDP bình quân đầu người cao nhất hành tinh cho chuyến tông du nước ngoài thực sự đầu tiên của ngài (chuyến đi Thổ Nhĩ Kỳ và Lebanon mùa thu năm ngoái là do Đức Phanxicô đã lên chương trình trước). Đức Lêô đến Monaco để nói điều gì? Liệu người dân Monaco có đổ xô đi gặp ngài không? Đặc biệt là khi các khách sạn – thường ngoài tầm tay – đều đã hết chỗ cuối tuần này vì có Hội nghị “chống lão hóa” toàn cầu: các bác sĩ và doanh nhân nổi tiếng trên thế giới tham dự “cuộc chiến chống lão hóa” đều có mặt. Họ nghĩ rằng họ có thể đẩy lùi cái chết, còn Giáo hoàng nói về “sự sống vĩnh hằng”. Chúa quả thật có khiếu hài hước.
Chuyến thăm của Giáo hoàng được mong đợi là chuyến thăm thông thường, tuân thủ nghi thức, suôn sẻ và hoàn hảo, nhưng thực tế lại cho thấy trong suốt cả ngày, ngài hoàn toàn làm nổi bật tầm quan trọng ngày càng tăng vai trò quốc tế của ngài. Tại Monaco, ngài thoát khỏi sự dè dặt ngài đã duy trì cho đến bây giờ, nói rất rõ ràng và mạnh mẽ về công lý xã hội, đạo đức và bạo lực chiến tranh. Chuyến đi này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong triều của ngài, vài tuần nữa sẽ kỷ niệm một năm ngày ngài nhậm chức, ngày 8 tháng 5.
Lên án những kẻ “tôn thờ thần tượng”
Đắm mình trong ánh nắng mặt trời, mọi thứ dường như thật yên bình trên Hòn đảo, nhưng cuộc chiến đang bao trùm Trung Đông không xa. Không biên giới, vùng biển trong xanh của Riviera Pháp hòa lẫn với vùng biển lợ của các nước vùng Vịnh và Trung Đông, nơi chiến tranh đang bùng cháy. Điều bất thường là, Pháp đã đặc biệt chú trọng đảm bảo an ninh cho chuyến bay trực thăng của ngài đến công quốc, sử dụng các biện pháp giám sát và bảo vệ trên không, do các mối đe dọa tiềm tàng với chuyến thăm. Chính trong Thánh lễ tại Sân vận động Louis II ở Monaco, Đức Lêô đã đề cập đến vấn đề chiến tranh, lên án những kẻ “thờ thần tượng” quyết định phóng tên lửa. Trong bài giảng, ngài chỉ trích “các hành động ngầm của các thế lực hùng mạnh, sẵn sàng giết người không chút do dự và các cuộc chiến tranh là kết quả của sự sùng bái quyền lực và tiền bạc.” Với giọng điệu mạnh mẽ và bằng tiếng Pháp, cũng như tất cả các bài phát biểu trong ngày hôm đó, ngài nhấn mạnh: “Mỗi cuộc đời bị tan vỡ là một vết thương chạm vào nhiệm thể Chúa Kitô. Chúng ta đừng quen với tiếng ồn ào của vũ khí, với hình ảnh chiến tranh! Hòa bình không chỉ đơn thuần là cân bằng quyền lực; đó là công việc của những trái tim thanh khiết, công việc của những người nhìn thấy ở người khác là người anh em cần được bảo vệ, chứ không phải là kẻ thù phải tiêu diệt.”
Nhưng những thần tượng kiểu mới này là ai? Giáo hoàng người Mỹ không nêu tên ai, nhưng chẩn đoán của ngài rất rõ ràng, ngài giải thích: “Từ ‘thần tượng’ có nghĩa là ‘ý tưởng nhỏ bé’. Vì vậy, những kẻ thờ thần tượng có tầm nhìn hạn hẹp: họ nhìn vào những gì thu hút ánh mắt họ, làm cho họ mù quáng (…), bỏ mặc người láng giềng của họ trong đau khổ và buồn rầu.” Ngài buồn: “Ngay cả ngày nay, trên thế giới vẫn có bao nhiêu tính toán được thực hiện để giết hại những người vô tội; bao nhiêu lý do sai trái được đưa ra để biện minh cho việc loại bỏ họ!”
Một hội ngộ đa văn hóa
Về Rôma, ngày chúa nhật ngài cử hành Lễ Lá tại Quảng trường Thánh Phêrô ngập tràn ánh sáng, suy ngẫm một ngày ở Monaco, ngài tuyên bố: “Hơn bao giờ hết chúng ta gần gũi với tín hữu Trung Đông, những người đang phải gánh chịu hậu quả của cuộc xung đột khủng khiếp và với nhiều người, họ không thể dự các nghi thức Tuần Thánh. Ngài nhấn mạnh: “Chúa không lắng nghe lời cầu nguyện của những kẻ gây chiến. Không ai có thể viện dẫn Vua Hòa Bình để biện minh cho chiến tranh, một cuộc xung đột mà tiếng rên than của các nạn nhân cần được lắng nghe. Chúa Kitô là Vua Hòa Bình, nhưng chiến tranh chuẩn bị xung quanh Ngài. Ngài không cầm vũ khí, Ngài không tự vệ, Ngài không gây chiến.”
Đức Lêô kết thúc lời cầu nguyện: “Chúa là tình yêu! Xin thương xót! Xin hạ vũ khí, xin nhớ rằng chúng ta là anh em của nhau!”
Chiều thứ bảy, tại Sân vận động Louis II ở Monaco, tình cảm này đã vang vọng mạnh mẽ trong cộng đoàn. Sau khi dâng bánh và rượu – từ một vườn nho hữu cơ nhỏ ở vùng Roanne, La Bénisson-Dieu, hiện do một cặp vợ chồng Công giáo điều hành – và trước khi rước lễ, một cử chỉ hòa bình đã được trao đổi giữa 15.000 tín hữu. Trong số họ, có ông Marco Boeri người Ý, ông đặc biệt đến đây để tham dự Thánh lễ, ông chỉ mong một điều: “Đức Lêô sẽ mang lại hòa bình cho chúng ta.” Gần đó, bà Caroline người Monaco, và chồng là Eddy, người Thụy Điển, cùng các con trên tay, cũng mong điều này, cộng thêm niềm vui: “Chúng tôi rất cần điều này!”Anh Geoffroy, 32 tuổi, đến từ Pháp và đang tìm lại đức tin của mình, anh khẳng định: “Trong thời điểm khó khăn này, chúng ta cần bám vào tôn giáo.” Anh lặp lại lời của Timothée, một nhà tài chính người Monaco, không hẳn là người quá sùng đạo, nhưng anh hy vọng lời của Giáo hoàng có thể “hạn chế những xung đột đang âm ỉ khắp nơi, ngài sẽ mang lại hòa bình trên phạm vi toàn cầu”. Cuộc gặp gỡ đa văn hóa đã thể hiện rõ sự tương phản gay gắt về giai cấp xã hội: những gia đình ăn mặc sang trọng, cha mẹ có con cái, những gia đình rất khiêm tốn, và những gia đình gốc Phi Luật Tân hoặc Bồ Đào Nha làm việc ở đây để phục vụ những người giàu nhất. Sự bất bình đẳng về cơ hội rõ rệt này tồn tại trong công quốc, nơi được cho là thiên đường thuế mặc dù không nằm trong danh sách 11 quốc gia bị chính quyền Châu Âu đưa vào danh sách đen. Đức Lêô không đi sâu vào vấn đề này, nhưng ngài không né tránh trách nhiệm của công quốc với “tình đoàn kết xã hội”. Phát biểu trước cộng đồng Công giáo tập trung tại nhà thờ chính tòa, ngài kêu gọi Giáo hội trở thành chất xúc tác cho sự thống nhất trong “pha trộn văn hóa và xã hội” của Monaco, mà ngài mô tả là “một quốc gia nhỏ, đa văn hóa, nơi sự đa dạng về nguồn gốc đi kèm với những khác biệt về kinh tế xã hộ”. Sau đó, ngài đưa ra một so sánh: “Trong Giáo hội, những khác biệt này không bao giờ là nguyên nhân gây chia rẽ theo địa vị xã hội, nhưng ngược lại, mỗi người đều được chào đón như một con người và là con cái của Chúa, mỗi người đều nhận ân sủng nuôi dưỡng sự hiệp thông, tình huynh đệ và tình yêu thương lẫn nhau.” Một “sứ mệnh” cho quốc gia nhỏ bé này.
Đức Lêô nói thêm: “Với một số người, sống ở đây là một đặc ân. Với mỗi người, đây là lời kêu gọi cụ thể để suy ngẫm về vị trí của mình trong thế giới.” Nói chuyện với những người giàu, ngài nhắc nhở: “Không có gì là vô ích trước mắt Chúa, như Chúa Giêsu đã ám chỉ trong dụ ngôn về các nén bạc.” Những nén bạc này phải được luân chuyển và nhân lên để hướng tới chân trời của Nước Thiên Chúa, chứ không phải bị chôn vùi. Đức Lêô giải thích: “Tuy nhiên, chân rời này đòi hỏi nhiều nỗ lực, vì nó làm lung lay những cấu trúc quyền lực bất công, những cấu trúc tội lỗi tạo ra vực sâu ngăn cách giữa người nghèo và người giàu, giữa người được đặc quyền và người bị loại trừ, giữa bạn bè và kẻ thu. Vì thế những điều tốt đẹp đặt vào tay chúng ta đều có một đích để đến với mọi người, để không ai bị loại trừ khỏi bàn tiệc của tình huynh đệ. Điều này đòi hỏi một logic của tự do và chia sẻ, cung cấp các điểm tham chiếu mới có khả năng ngăn chặn các làn sóng thế tục hóa đang có nguy cơ làm giảm nhân loại xuống chủ nghĩa cá nhân và xây dựng đời sống xã hội dựa trên việc sản xuất của cải.”
Người đứng đầu Giáo hội Công giáo đã phát biểu cùng với Hoàng tử Albert II, ông đã tiếp đón ngài với nghi thức trang trọng xứng đáng với tước vị của ngài. Nhân cơ hội này Đức Lêô giao cho quốc gia nhỏ bé này một “sứ mệnh”: “Tôi giao phó cho Công quốc Monaco, nhờ mối liên kết sâu sắc gắn bó với Giáo hội La Mã, một sứ mệnh rất đặc biệt trong việc đào sâu học thuyết xã hội của Giáo hội và phát triển các thực tiễn tốt đẹp, cả trong nước và quốc tế, thể hiện sức mạnh biến đổi của nó”. Ngài đã tóm tắt điều này trong một thời điểm khác trong ngày: “Monaco là một quốc gia nhỏ, nhưng Monaco có thể là phòng thí nghiệm tuyệt vời về tình đoàn kết, một cửa sổ hy vọng”. Sau khi thảo luận về địa chính trị và bối cảnh chiến tranh, sau cụm từ “tình hữu nghị xã hội” mà ngài đã dùng để mô tả tình đoàn kết, ngài đề cập đến thách thức về môi trường. Ngài cũng tận dụng cơ hội để ủng hộ và khuyến khích Hoàng tử Albert II trong việc bác bỏ luật pháp ủng hộ phá thai và an tử. Với Giáo hội Công giáo, điều quan trọng là “sự sống của mỗi người phải được bảo vệ và thúc đẩy, từ khi thụ thai đến khi chết tự nhiên.”
Những người tham dự đã dâng lời cầu nguyện thiết tha cho “chuyến đi của Giáo Hoàng và những thành quả có thể mang lại”. Một người nói: “Monaco có mọi thứ, và không nhất thiết phải khao khát Chúa.” Sau ngày lịch sử này, Julie, người sùng đạo đã tâm sự: “Chuyến đi mang lại cho tôi hy vọng, mang lại cho công quốc sự nổi bật đặc biệt trên trường quốc tế. Với chúng tôi, chuyến đi của Đức Lêô ũng củng cố tinh thần đoàn kết giữa người dân Monaco. Nhưng không chỉ giới hạn ở một khoảnh khắc mang tính biểu tượng: nó có thể nâng cao nhận thức, và giờ đây tùy thuộc vào mỗi cá nhân để nắm bắt cơ hội này theo thời gian.” Đây là thách thức của loại sự kiện này, cả về mặt thể chế và tâm linh.
Về phần mình anh Matthieu Lavagna, anh không bỏ sót điều gì. Tác giả trẻ Công giáo gốc Monaco, người nổi tiếng với quyển sách “Hãy lý trí, hãy trở thành người công giáo” nhận xét: “Tương lai sẽ cho chúng tôi thấy tác động của chuyến đi này. Hoàng tử và toàn thể cộng đồng Monaco cần lưu ý các lãnh vực cần cải thiện Đức Lêô đã đưa ra để thực hiện. Đức Lêô nhấn mạnh phần lớn các vấn đề này, liên quan đến sinh thái và đạo đức, đều được xem xét nghiêm túc ở đây. Về phần ngài, ngài hy vọng thông điệp của ngài sẽ không bị bỏ ngoài tai. Ngài kêu gọi người dân Monaco làm chứng: “Như anh chị em đã biết, trong Kinh Thánh, chính những người nhỏ bé mới làm nên lịch sử!”
Một sự kiện mang tính cả thể chế và tâm linh
Tối thứ Sáu, đêm trước khi Đức Lêô đến, khoảng năm mươi tín hữu tập trung tại nhà thờ nhỏ Saint-Nicolas ở Fontvieille, gần cảng, để “phó thác” Đức Lêô cho Chúa.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Chuyến đi Monaco của Đức Lêô: Lời mời gọi của đức tin và gặp gỡ
Đức Lêô tại Monaco: câu chuyện bên trong chuyến đi chưa từng có với rất nhiều thách thức
Monaco, nhân tố quan trọng trong hoạt động từ thiện tôn giáo
Chuyến đi châu Âu đầu tiên của Đức Lêô XIV: Tại sao lại là Monaco?
