Vì sao đá tảng góc tường tượng trưng cho sự hiện diện của Chúa trên Trái Đất?
la-croix.com, Stéphane Bataillon, nhà thơ, nhà báo, phóng viên cấp cao của trang La Croix Hàng tuần. Franck Ferville
Một biểu tượng mạnh mẽ. Từ các tôn giáo sơ khai nhất, đá có mặt thường xuyên trong Kinh Thánh, sự hiện diện của đá, vật liệu rắn chắc chống lại thời gian, đánh dấu các địa điểm và con người, đá làm cầu nối giữa Trái Đất và Chúa, từ đó cho thấy sự hiện diện của Ngài với nhân loại.
Chúng ta có thể dựa vào điều gì trong một thế giới rung chuyển? Chúng ta có thể bám víu vào điều gì trong thời Khải Huyền, khi nước lũ tràn ngập, mặt đất nứt ra, và gió cuốn trôi mọi thứ trên đường đi, kể cả tiếng kêu khóc nghẹn ngào? Dù mọi thứ trong cuộc đời chúng ta đều được thúc đẩy bởi chuyển động, hơi thở và năng động, tập trung chủ yếu vào lời nói, chúng ta cũng cần tĩnh lặng và nghỉ ngơi để tái hồi năng lượng. Để làm được điều này, trước tiên chúng ta phải tìm đúng nơi.
Sự hiện diện của đá thường là dấu hiệu của điều này. Vào thời kỳ đồ đồng, trong các tôn giáo đa thần của người Canaan, đá thường được dùng để tôn vinh các vị thần bổ sung Baal (nguyên tắc nam tính) và Astarte (nguyên tắc nữ tính). Với khoảng năm mươi lần được nhắc đến trong Kinh Thánh, đá thường mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, lặp lại và tinh chỉnh biểu tượng này. Ông Giacốp có một khải tượng về Đức Chúa Trời trong giấc mơ, với hòn đá làm gối. Khi tỉnh dậy, ông lấy hòn đá và tiếp tục thực hành, biến nó thành “hòn đá đứng” (Sáng thế ký 28:18), đặt tên cho nơi này là “Cổng Thiên Đàng” và “Nhà của Đức Chúa Trời”. Tên đặt cho nơi này là “Bê-ta-ên”, theo nghĩa đen là “nhà của Đức Chúa Trời”.
Từ đá thô đến đá được đẽo gọt
Nhưng không phải tất cả các loại đá đều như nhau. Trong Cựu Ước, để biểu thị sự hiện diện của thần thánh, hòn đá phải thô ráp, có nghĩa chưa bị bàn tay con người làm vấy bẩn, như thể bị tách rời và “rơi xuống từ trời”, nơi ở của các vị thần. Vì vậy, Đền thờ Giêrusalem chỉ được xây bằng các hòn đá thô ráp. Chúa đã cảnh báo ông Maisen trong sách Xuất Hành (20:25): “Nếu ngươi giơ đục lên chạm vào đá, ngươi sẽ làm vấy bẩn nó.” Khi đó hòn đá thô ráp là biểu tượng của tự do, còn hòn đá được đẽo gọt là nô lệ và bóng tối. Như thế sự giao tiếp giữa loài người và Đức Chúa Trời chỉ có một chiều.
Tân Ước thiết lập sự vận động kép của sự thăng tiến và giáng xuống, khôi phục giá trị cho hòn đá được đẽo gọt. Được biến đổi nhờ bàn tay con người, đá có thể trở về với Đức Chúa Trời: Sứ đồ Simôn đổi tên thành Kêpha (“đá” trong tiếng A-ram) và thay đổi sứ mệnh của mình. “Hòn đá của con người” qua lối chơi chữ nổi tiếng, được giao nhiệm vụ xây dựng Giáo hội, như đã được tiên tri trong Thi Thiên 117: “Hòn đá người thợ xây đã loại bỏ, nay trở thành hòn đá góc tường.”
Đá, nơi phát triển đời sống tâm linh
Sự tham gia của con người vào dự án thiêng liêng này củng cố và mở rộng sức mạnh của kitô giáo. Tầm quan trọng của đá, cũng là dấu hiệu cho thấy sự định cư của một cộng đồng xung quanh địa điểm linh thiêng, được tìm thấy trong nhiều hệ thống tôn giáo khác. Với các pháp sư thổ dân châu Mỹ, thạch anh, một loại đá rơi từ ngai vàng trên trời, là công cụ của khả năng thấu thị. Nó thường được cho là có sức mạnh siêu nhiên, biểu thị nguồn gốc thiêng liêng giống như viên đá đen ở trung tâm Kaaba ở Mecca.
Không làm thay đổi ý nghĩa cơ bản của đá, trong nhiều thần thoại, đá được cho là có sự sống, như trong thần thoại Việt Nam, nơi một số loại đá rỉ máu dưới nhát cuốc. Ý tưởng này cũng được tìm thấy trong Kinh Thánh, đá được biến thành bánh mì, biểu tượng chính của đời sống tâm linh. Cuối cùng đá có thể sinh ra vạn vật và sinh linh, nhưng từ sâu thẳm lòng đất mẹ, con người và đá quý được sinh ra sau khi đã “trưởng thành trong dạ”. Một cách tuyệt vời để chiêm nghiệm về nơi chốn, vị trí của chúng ta dưới bầu trời, có vài phút nghỉ ngơi sau một chuyến đi bộ dài, thoải mái ngồi trên tảng đá êm ái.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
