cath.ch, Maurice Page, 2026-06-15
Theo giáo sư Jean Claude Huot, thông điệp Nhân loại tuyệt vời của Đức Lêô sẽ là văn kiện mang tính bước ngoặt trong học thuyết xã hội của Giáo hội, giúp chúng ta thấy thực tế rõ ràng của trí tuệ nhân tạo và tìm kiếm những gì ẩn sau bức màn.
Đức Lêô kêu gọi chúng ta nên giải trừ vũ khí của trí tuệ nhân tạo
Tác giả Jean-Claude Huot: Đó là thông điệp trọng tâm của văn kiện. Trí tuệ nhân tạo phải là công cụ phục vụ lợi ích chung chứ không phải công cụ thống trị. Điều này áp dụng trong mọi lãnh vực: công việc và kinh tế, bao gồm cả truyền thông, y tế, công bằng xã hội, môi trường, chiến tranh, quan hệ quốc tế, văn hóa, giáo dục…
Đức Lêô trích dẫn lời Magnificat: “Chúa đã cho người đói ăn no, còn người giàu thì ra về tay không” (Lc 1: 46-55). Magnificat cho thấy thế giới không có gì thay đổi, nhưng lịch sử cứu rỗi đã thay đổi hoàn toàn, vì Thiên Chúa đã làm “mọi sự đều mới”.
Phỏng vấn Giáo sư Jean-Claude Huot
Theo Giáo sư, văn kiện này đánh dấu bước tiến quan trọng trong học thuyết xã hội của Giáo hội.
Giáo sư Jean-Claude Huot: Đây là điểm then chốt, vì thông điệp này đến vào thời điểm bước ngoặt của nhân loại. Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình, và thật hữu ích khi Giáo hội dự đoán những gì sắp xảy ra. Tiếng nói của Đức Lêô là tiếng nói mạnh mẽ.
Văn bản sẽ vẫn giữ vai trò quan trọng, tôi hy vọng Thông điệp sẽ giúp các cộng đồng Kitô giáo và thế giới nhìn nhận thực tại này một cách sáng suốt và tìm kiếm những gì ẩn sau bức màn.
Giáo Hoàng không giữ thái độ trung lập. Ngài cảnh báo tiến bộ công nghệ không thể xảy ra nếu thiếu “sự quan tâm có trách nhiệm với gia đình nhân loại” (§ 106).
“Phẩm giá con người không được đo lường bằng thành công hay hiệu suất.” Vấn đề sẽ là vấn đề nhân học
Đức Lêô nhắc chúng ta điều làm cho nhân loại trở nên độc đáo cũng chính là sự mong manh, dễ bị tổn thương và đau khổ của nó. Chính qua những hạn chế này mà chúng ta trưởng thành và trở nên trọn vẹn là con người. Cũng chính ở đó mà các mối quan hệ tồn tại. Với tiêu đề “Nhân loại tuyệt vời”, thông điệp là lời kêu gọi chủ nghĩa nhân văn theo nghĩa rộng nhất. Phẩm giá không được đo lường bằng thành công hay hiệu suất. Đức Lêô đề cập trực tiếp đến Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền và đến các nhân vật vĩ đại của sự cam kết nhân văn, kể cả các nhân vật không phải là tín hữu kitô.
Một cách cụ thể, suy tư này liên quan đến toàn bộ lãnh vực việc làm
Đức Lêô nhắc chúng ta, nếu hiệu quả trở thành tiêu chí duy nhất, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa của công việc như nguồn gốc của sự thỏa mãn và đóng góp cho xã hội. Tiêu chí này áp dụng ở bất cứ nơi nào có tái cấu trúc, tập trung hóa, cắt giảm việc làm và giảm dịch vụ.
Nếu xét đến những công việc bấp bênh, thường không đòi hỏi kỹ năng, đặc biệt là trong các lãnh vực dọn dẹp, xây dựng, dịch vụ khách sạn hoặc nông nghiệp, người lao động trở thành các bánh răng cưa có thể thay thế lẫn nhau. Họ phải chịu đựng điều kiện làm việc để họ có thể có giấy phép cư trú, mức lương tử tế, nhà ở hoặc lương hưu. Trí tuệ nhân tạo có nguy cơ mở rộng hiện tượng này sang các nhóm lao động khác.
AI và người tài xế
Giáo sư Jean-Claude Huot giải thích: “Cách đây một thời gian, một tài xế của một công ty vận tải giải thích với tôi về một trong những điều làm cho công việc của anh thành khó khăn. Nhờ máy tính, bây giờ anh biết được lịch làm việc và có thể làm việc trực tiếp trên máy tính bảng. Trước đây, có cuộc họp giao ban hàng ngày, trưởng cơ quan phân công nhiệm vụ cho từng tài xế. Công nghệ thông tin đã tăng hiệu quả, nhưng nó loại bỏ khoảnh khắc kết nối giữa các đồng nghiệp, khi chúng ta thường trò chuyện bên ly cà phê. Bây giờ chúng ta chỉ gặp nhau trong phòng thay áo.
Trong chương về sự phổ quát của hàng hóa, Đức Lêô đề cập đến vấn đề dữ liệu kỹ thuật số
Tôi đánh giá cao suy nghĩ này của Đức Lêô, ngài liên kết nguyên tắc điểm đến phổ quát của hàng hóa với việc thu thập dữ liệu kỹ thuật số mà các công ty công nghệ tư nhân lớn đang nắm độc quyền. Dữ liệu này là tài sản chung thuộc về tất cả mọi người. Vấn đề không chỉ là quyền sở hữu, nhưng còn là tính minh bạch. Khi trí tuệ nhân tạo có thể “phân loại” con người và quyết định về việc làm, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, thuốc men, vắc-xin, trợ giúp xã hội… hoặc, thậm chí bi thảm hơn, trong trường hợp chiến tranh, về sự sống và cái chết với những robot sát thủ, “cần thiết phải đảm bảo các quyết định đó dễ hiểu, có thể tranh luận và chịu sự giám sát” (§ 164).
“Trước những thao túng mờ ám của dư luận, Đức Lêô kêu gọi tìm kiếm sự thật.” Vì thế phải quản lý sự phát triển AI một cách minh bạch hơn
Đức Lêô nhiều lần nhắc lại, ngài không phản đối sự phát triển nói chung, nhưng chúng ta phải suy ngẫm và thảo luận về cách xây dựng và quản lý nó. Hướng đi dành cho AI sẽ mang tính quyết định. Dựa trên nguyên tắc bổ trợ, ngài kêu gọi việc quản lý dữ liệu và thuật toán không nên nằm trong tay một số ít người, mà phải dựa trên các quy tắc được quyết định ở nhiều cấp độ khác nhau của cộng đồng toàn cầu. Trước sự thao túng mờ ám của dư luận, Đức Lêô chủ trương tìm sự thật, điều duy nhất có khả năng củng cố nền dân chủ.
Với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, giáo dục trở thành vấn đề quan trọng
Đây là một trong những điểm được Đức Lêô nhấn mạnh. Ngài tán thành việc đặt giới hạn độ tuổi truy cập vào mạng xã hội. Đây không chỉ là trách nhiệm của cha mẹ mà còn là của cộng đồng, ngài chủ trương một nền giáo dục không chỉ nhằm mục đích sử dụng AI mà còn để hiểu và phê phán cách thức hoạt động của nó. Điều này áp dụng cho cả trường học và giáo dục thường huấn.
Giáo sư Jean-Claude Huot luôn nỗ lực thúc đẩy công lý cho những người dễ bị tổn thương nhất. Nền tảng cam kết của Giáo sư ở trong Phúc âm, lãnh vực hoạt động của Giáo sư trong Giáo Hội ở vùng ngoại vi. Các cam kết của ông bao gồm Ủy ban Công lý và Hòa bình, Tuyên bố Berne, Hành động Mùa Chay, và công việc với nhiệm vụ là linh mục tuyên úy trong Chăm sóc Mục vụ Đại kết Nơi làm việc. Là thành viên của nền tảng Phẩm giá và Phát triển, giáo sư chuyên gia về học thuyết xã hội của Giáo hội.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
