fr.aleteia.org, Ban Biên tập, 2026-05-25
lavie.fr, Laurence Desjoyaux, 2026-05-26
Hình ảnh / Stéphane Manel / La Vie
Các giám đốc điều hành công nghệ không hài lòng với ảnh hưởng họ nắm giữ trên cuộc sống chúng ta, họ ngày càng công khai muốn kiểm soát thế giới, nhưng Đức Lêo đề xuất một giải pháp thay thế, ngài kêu gọi những người có quyền lực cũng như người dân bình thường, tất cả đều cùng chịu trách nhiệm.
Khi ông Eric Schmidt, cựu Giám đốc Điều hành Google, đọc bài phát biểu trong lễ tốt nghiệp của Đại học Arizona, hẳn ông không ngờ đã gặp phản ứng dữ dội như vậy. Báo New York Times tóm tắt: “Khi chủ đề Trí tuệ Nhân tạo được nêu ra, sự ‘thay đổi mọi thứ’ được mong đợi biến thành tràng la ó của các sinh viên tốt nghiệp, họ biết việc các công ty sử dụng AI rộng rãi đã phá hủy hàng chục ngàn công ăn việc làm và làm phức tạp đáng kể cho việc họ đi vào thị trường lao động. Thế hệ lớn lên cùng AI ghét nó.”
Cuộc thăm dò của Gallup tháng 4 năm 2026 cho thấy chỉ có 18% thanh niên thuộc thế hệ Z tiếp cận vấn đề này với thái độ lạc quan.
Nỗi sợ bị trí tuệ nhân tạo thay thế
Ở khắp nơi, nỗi sợ này ngày càng gia tăng: phần mềm và robot được Trí tuệ Nhân tạo hỗ trợ sẽ vượt trội và thay thế con người, hoặc được dùng để loại bỏ con người, như đã được chứng minh qua các thí nghiệm trong các cuộc chiến tranh gần đây. Hơn nữa, các trường hợp Trí tuệ Nhân tạo vượt quá các biện pháp bảo vệ áp đặt lên nó đang ngày càng gia tăng, phần mềm cho phép dễ dàng vượt qua các biện pháp bảo vệ này.
Mối lo ngại ngày càng lớn vì những người kiểm soát trí tuệ nhân tạo, các giám đốc điều hành hàng đầu của ngành công nghệ Mỹ, đang ngày càng thể hiện mong muốn không chỉ ảnh hưởng đến chính sách công, họ còn muốn nắm giữ quyền lực chính trị. Họ không chỉ đơn thuần tuyên bố quyền lực mềm, nhưng là “quyền lực cứng”, như Giám đốc điều hành Palantir, Alex Karp, đã dứt khoát tuyên bố trong bản tuyên ngôn gồm 22 điểm gần đây, một bản tóm tắt về “Cộng hòa Công nghệ” đáng lo ngại mà ông hình dung.
Bảo vệ quyền ưu tiên của nhân phẩm
Linh mục Diego và linh mục Franco Semeraro, các linh mục thành phố Puglia đã đến Rôma để tham dự buổi tiếp kiến chung. Sau nhiều giờ dưới nắng, linh mục Franco ngất xỉu. Khi mở mắt ra, linh mục thấy Đức Lêô, người đầu tiên cứu giúp ông: “Thưa Đức Thánh Cha, có phải chính ngài không?”
Với nhận thức sâu sắc về sự chuyển đổi đang diễn ra, Đức Lêô đã đề cập đến chủ đề này trong thông điệp Nhân loại tuyệt vời Magnifica Humanitas để bảo vệ quyền ưu tiên của nhân phẩm con người. Văn bản không phải là một phê phán thuần túy về Trí tuệ Nhân tạo nhưng là việc sử dụng nó. Ngài giải thích: “Sự lựa chọn thực sự không nằm giữa nhiệt tình và nỗi sợ hãi, nhưng giữa hai con đường xây dựng: tiến bộ phục vụ cá nhân và quốc gia, hoặc tiến bộ làm họ lệ thuộc vào logic quyền lực.”
Với văn bản quan trọng này ngay từ đầu triều, Đức Lêô đã đưa Giáo hội Công giáo vào cuộc tranh luận thế kỷ. Về hình thức, bằng cách nhấn mạnh việc lắng nghe và chuyên môn để hiểu được nhiều tác động của AI; về nội dung, bằng cách đề xuất điều chỉnh và “giải trừ vũ khí AI, loại bỏ nó khỏi logic cạnh tranh vũ trang, mà ngày nay không chỉ là quân sự, mà còn là kinh tế và nhận thức”.
Lời kêu gọi mọi người cùng chịu trách nhiệm
Cũng như thông điệp Laudato si’ cách đây 10 năm, Giáo hội có vai trò trong việc bảo vệ nhân loại, vĩ đại và bị tổn thương, một nhân loại có thể đón nhận các tiến bộ công nghệ để giảm bớt đau khổ và mở ra những khả năng mới, không phủ nhận điều làm nên bản chất của Giáo hội: khả năng thiết lập mối quan hệ và tình yêu thương.
Đức Lêô kêu gọi mọi người cùng chịu trách nhiệm, trái ngược với cảm giác bất lực chung trước các tiến bộ của Trí tuệ Nhân tạo: “Mỗi người có phạm vi hành động riêng của mình, và chính ở đó – chứ không phải ở nơi nào khác – họ được kêu gọi lựa chọn giữa việc thúc đẩy logic của bạo lực (dù bằng thái độ thờ ơ, hoài nghi, dối trá và thù hận), hoặc bảo vệ logic của hòa bình (bằng sự thật, tỉnh táo, gần gũi và quan tâm).” Tóm lại: chúng ta đừng chờ các nhà lãnh đạo xắn tay áo lên, đặc biệt ở Pháp, khi sắp có cuộc bầu cử tổng thống nhưng vấn đề Trí tuệ Nhân tạo lại vắng bóng một cách đáng kể trong cuộc tranh luận chính trị. Học thuyết xã hội Công giáo cung cấp cho chúng ta cơ sở để phân định.
Hình ảnh Stéphane Manel / LA VIE
Khi ông Eric Schmidt, cựu giám đốc điều hành Google, bắt đầu bài phát biểu tại lễ tốt nghiệp của Đại học Arizona, hẳn ông không ngờ đã gặp phải phản ứng dữ dội như vậy. Khi nhắc đến Trí tuệ Nhân tạo, “thứ sẽ thay đổi mọi thứ,” bài phát biểu thường lệ đã biến thành tràng la ó của các sinh viên tốt nghiệp, những người biết rằng việc các công ty sử dụng AI ồ ạt đã phá hủy hàng chục ngàn việc làm và sẽ làm phức tạp đáng kể việc họ gia nhập thị trường lao động. Báo New York Times tóm tắt: “Thế hệ lớn lên cùng AI ghét nó.”
Cuộc thăm dò của Gallup của Mỹ tháng 4 năm 2026 cho thấy chỉ có 18% thế hệ Z lạc quan về tương lai.
Nỗi sợ bị Trí tuệ Nhân tạo thay thế
Khắp nơi, nỗi sợ hãi ngày càng gia tăng: phần mềm và robot được Trí tuệ Nhân tạo hỗ trợ sẽ vượt trội và thay thế con người, hoặc thậm chí được sử dụng để loại bỏ họ, như đã được chứng minh qua các thí nghiệm trong các cuộc chiến tranh gần đây. Hơn nữa, các trường hợp trí tuệ nhân tạo vượt quá các biện pháp bảo vệ đã được thiết lập đang gia tăng, phần mềm cho phép dễ dàng vượt qua các biện pháp bảo vệ này đang lan rộng.
Mối lo ngại này càng lớn hơn vì những người kiểm soát trí tuệ nhân tạo – các giám đốc điều hành hàng đầu của ngành công nghệ Mỹ – đang ngày càng thể hiện mong muốn không chỉ ảnh hưởng đến chính sách công, bây giờ họ còn muốn nắm giữ quyền lực chính trị. Họ không còn đơn thuần đòi hỏi quyền lực mềm, mà là “quyền lực cứng”, như ông Alex Karp, Giám đốc điều hành Palantir đã tuyên bố dứt khoát trong bản tuyên ngôn gồm 22 điểm gần đây, một dạng tổng hợp của “Cộng hòa Công nghệ” đáng báo động mà ông hình dung.
Bảo vệ Quyền ưu tiên của nhân phẩm
Với nhận thức sâu sắc về sự chuyển biến hiện tại, Đức Lêô đã đề cập đến vấn đề này trong thông điệp Nhân loại tuyệt vời để bảo vệ quyền ưu tiên của nhân phẩm con người. Văn bản của ngài không phải là sự phê phán thuần túy về trí tuệ nhân tạo, nhưng về việc sử dụng nó. Ngài giải thích: “Sự lựa chọn thực sự không nằm giữa nhiệt tình và sợ hãi, nhưng giữa hai con đường xây dựng: tiến bộ phục vụ cá nhân và dân tộc, hoặc tiến bộ làm họ lệ thuộc vào logic của quyền lực.”
Với văn bản quan trọng này ngay từ đầu triều, Đức Lêô đã đưa Giáo hội Công giáo vào cuộc tranh luận của thế kỷ. Về hình thức, bằng cách nhấn mạnh việc lắng nghe và chuyên môn để hiểu được nhiều tác động của AI; về nội dung, bằng cách đề xuất điều chỉnh và “giải trừ vũ khí AI”, loại bỏ nó khỏi logic cạnh tranh vũ trang, mà ngày nay không chỉ là quân sự, nhưng còn là kinh tế và nhận thức.
Lời kêu gọi mọi người cùng chịu trách nhiệm
Cũng như thông điệp Laudato si’ 10 năm trước, Giáo hội đang đóng vai trò của mình trong việc bảo vệ nhân loại, “vĩ đại và bị tổn thương”, một nhân loại “có thể đón nhận tiến bộ công nghệ để giảm bớt đau khổ và mở ra những khả năng mới, nhưng không phủ nhận bản chất của nó: khả năng thiết lập mối quan hệ và tình yêu thương”. Đức Lêô kêu gọi mọi người cùng chịu trách nhiệm, trái ngược với cảm giác bất lực chung trước những tiến bộ của Trí tuệ nhân tạo: “Mỗi người có phạm vi hành động riêng của mình, và chính ở đó – chứ không phải ở nơi nào khác – họ được kêu gọi lựa chọn giữa việc thúc đẩy logic của bạo lực (ngay cả khi chỉ bằng thái độ thờ ơ, hoài nghi, dối trá và thù hận), hoặc bảo vệ logic của hòa bình (bằng sự thật, kiềm chế, cảm thông và quan tâm).”
Tóm lại: chúng ta đừng chờ các nhà lãnh đạo xắn tay áo lên, đặc biệt là người Pháp, khi chúng ta đang tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống mà vấn đề trí tuệ nhân tạo lại vắng bóng một cách rõ rệt trong cuộc tranh luận chính trị. Đóng góp mới này vào nền tảng của Học thuyết xã hội Công giáo mang đến cho chúng ta cơ sở để phân định.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
