Một năm triều Đức Lêô: Các chuyến đi, các lời kêu gọi hòa bình
vaticannews.va, Salvatore Cernuzio, Vatican, 2026-05-05
Sứ mệnh mục vụ thế giới
Ngày thứ sáu 8 tháng 5, Đức Lêô kỷ niệm một năm ngày ngài lên ngai Thánh Phêrô. Mười hai tháng được đánh dấu qua các buổi tiếp kiến, các cuộc gặp, các thông điệp, hai chuyến đi dài ngày ở Trung Đông và Châu Phi, công nghị với Hồng y đoàn, các điều chỉnh, các cải cách trong Giáo triều, cũng như cam kết hòa bình, công tác ngoại giao “đằng sau hậu trường”.
Sứ mệnh mục tử thế giới
Ngày 8 tháng 5, câu “Chúng ta có Giáo hoàng, Habemus Papam” được xướng lên khi làn khói trắng đầu tiên bốc lên từ Nhà nguyện Sistine. Lúc 7 giờ 12 phút tối, Hồng y Phó tế xướng: “Robertum Franciscum…” Đức Lêô xuất hiện sau tấm màn nhung nặng của ban-công Đền thờ Thánh Phêrô lúc 7 giờ 23 phút tối: áo choàng đỏ, hai tay chắp lại, nụ cười gần như không thể thấy, đôi mắt rưng rưng xúc động. Robert Francis Prevost là người kế vị thứ 267 của Thánh Phêrô: Lêô XIV.
“Bình an của Chúa ở cùng anh chị em!”
Ngài được 133 hồng y bầu trong một mật nghị nhanh chóng. Ngài là Giáo hoàng Mỹ đầu tiên trong lịch sử, ngài sinh tại Chicago 69 năm trước, mang trong ngài tâm hồn Peru sau 22 năm sống ở đây: “Người con của Thánh Augustinô”, ngài đã là Bề trên Tổng quyền Dòng trong hai nhiệm kỳ. Một Giáo hoàng mang dòng máu lai, một chuyên gia toán học, ngôn ngữ và giáo luật, một linh mục và giám mục tại các con đường bụi bặm của Chulucanas, Trujillo và Chiclayo, là Hồng y Bộ trưởng Bộ Giám mục. Một Giáo hoàng có chân dung đa dạng, ngài phát biểu trước thế giới trong lần xuất hiện đầu tiên bằng tiếng Ý, tiếng Tây Ban Nha và tiếng La-tinh, ngài đọc bài diễn văn do chính ngài viết, trong đó chữ “hòa bình” xuất hiện mười lần.
Đức Lêô trong cuộc rước kiệu Mình Thánh Chúa.
Những nỗ lực hòa bình
Ngày 8 tháng 5 ngài phát biểu: “Nền hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí”, câu nói đã thành biểu tượng triều của ngài – từ đó suốt năm, ngài có những lời kêu gọi mạnh mẽ: “Không bao giờ chiến tranh nữa!” Từ kinh Nữ Vương Thiên Đàng Regina Caeli đầu tiên đến lời chỉ trích nhắm vào các lãnh chúa có bàn tay “nhuốm máu” trong thánh lễ ngày chúa nhật Lễ Lá (29 tháng 3), đến lời lên án những người làm nô lệ cho cái chết “biến bản thân và quyền lực của họ thành thần tượng câm, mù và điếc, để hy sinh mọi giá trị và đòi hỏi cả thế giới phải quỳ gối” ngài lên tiếng trong ngày cầu nguyện cho hòa bình tại Đền thờ Thánh Phêrô ngày 11 tháng 4. Vì hòa bình, ngài gặp các đại diện của Hezbollah tại Lebanon, ngài tiếp các tổng thống Palestina và Israel, Abbas và Herzog, để tái khẳng định với họ sự cần thiết cấp bách về một lệnh ngừng bắn ở Gaza và giải pháp hai nhà nước, ngài đã có các cuộc nói chuyện với một số nhà lãnh đạo của các quốc gia đang xung đột, Tổng thống Nga Vladimir Putin, người mà dưới triều Đức Phanxicô đã không cho thấy sự cởi mở với đối thoại.
Lời kêu gọi công khai và công việc hậu trường
Trên hết, cam kết hòa bình của ngài đã thúc đẩy công tác ngoại giao, có lẽ ít được công chúng biết đến và nằm ngoài tầm chú ý của truyền thông, nhưng lại thiết yếu cho sự nghiệp cao cả vì lợi ích chung, mục tiêu chính của Giáo hội. Một nỗ lực hậu trường, như chính ngài đã tâm sự với các nhà báo trên chuyến bay từ Liban về Rôma: “Công việc của chúng tôi không chủ yếu là vấn đề công khai rao giảng trên đường phố; nhưng diễn ra phần nào ở ‘hậu trường’. Đó là điều chúng tôi đã làm và sẽ tiếp tục làm để cố gắng thuyết phục các bên từ bỏ vũ khí và bạo lực để cùng nhau ngồi lại bàn thương thuyết.”
Đức Lêô tại một giáo xứ ở Rôma
Chính trong những tuyên bố này cho thấy các sáng kiến được khởi xướng trong năm đầu tiên của ngài, bắt đầu với đề xuất đầu tiên, chỉ vài ngày sau khi được bầu về việc mở cửa “Thánh điện” để làm địa điểm đàm phán giữa Nga và Ukraine.
Đề xuất này tạo hoài nghi ở Nga, nhưng nhiệt tình ở Ukraine với Tổng thống Volodymyr Zelensky, ông đã được Đức Lêô tiếp ba lần. Hai trong số các cuộc gặp này là ở dinh Castel Gandolfo.
Ngài chủ yếu ở Villa Barberini. Nơi này đã là nơi quen thuộc với các nhà báo vì mỗi tối thứ ba trước khi về lại Rôma, ngài gặp các nhà báo, họ đăng các tuyên bố và nhận xét của ngài về các sự kiện thời sự. Các tuyên bố tuy ngắn gọn nhưng luôn có mục đích kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới chấm dứt chiến tranh, nỗ lực vì hòa bình không phải bằng vũ khí nhưng qua đối thoại, hoặc khuyến khích người dân hành động, như sau cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, ngài kêu gọi người dân Mỹ tìm cách liên lạc với các dân biểu, với chính quyền, để nói ‘chúng tôi không muốn chiến tranh, chúng tôi muốn hòa bình!’. Một sáng kiến chưa từng có tiền lệ đã tạo phản ứng từ chính quyền Mỹ, Tổng thống Donald Trump chỉ trích gay gắt ngày ngài lên đường đi Algeria, một đất nước cùng với Cameroon, Angola và Guinea Xích đạo, tạo thành chuyến tông du dài nhất cho đến nay (13-23 tháng 4). Trên máy bay, khi được các nhà báo, ngài không trả lời các lời chỉ trích này, ngài nhắc lại vai trò và sứ mệnh của ngài: ngài là “mục tử” chứ không phải “chính trị gia”. Vì thế ngài không tranh luận với Tổng thống Trump, cũng không “sợ” những tấn công tiềm tàng của chính quyền này, ngài chỉ làm sứ mệnh rao giảng Tin Mừng, điều đáng tiếc là có một số người đang lạm dụng ngày nay. Những lời này đã được nhắc lại gần đây tại Castel Gandolfo: “Giáo hội rao giảng Tin Mừng, rao giảng hòa bình. Nếu ai muốn chỉ trích tôi, họ nên chân thành làm điều này.”
Chuyến hành hương Châu Phi
Và việc rao giảng Tin Mừng, sứ mệnh chính của Người kế vị Thánh Phêrô, đã được Đức Lêô làm vang vọng tại các quảng trường trang nhã của Công quốc Monaco trong chuyến đi chớp nhoáng ngày 28 tháng 3, và sau đó trên đường phố, sân vận động và nhà thờ của bốn quốc gia Châu Phi ngài đi thăm, giữa giáo dân đông đúc, hàng trăm ngàn tín hữu hân hoan, bất chấp cái nóng như thiêu đốt hay các cơn mưa vùng nhiệt đới. Đó là lời kêu gọi về một nền hòa bình cho Bamenda, tây bắc Cameroon, nơi bị tàn phá vì cuộc chiến ly khai; lời kêu gọi tình huynh đệ ở Algeria, một quốc gia có 90% dân số theo đạo Hồi; lời kêu gọi công lý được đưa ra tại nhà tù Bata, Guinea Xích đạo, trước 630 tù nhân dưới trời mưa. Hơn nữa, ngài khẩn thiết xin phân bổ nguồn lực công bằng và phát triển toàn diện ở Angola, một quốc gia giàu dầu mỏ và có trữ lượng kim cương khổng lồ, nhưng 50% người dân sống trong cảnh nghèo đói cùng cực. Ngài có lời khích lệ dành cho sự tham gia của giới trẻ, tôn trọng nhân quyền và bảo vệ phẩm giá của người nghèo và phụ nữ, cũng như kêu gọi gìn giữ đức tin, nguồn năng lực đích thực không ai có thể cướp đoạt. Những con đường và động lực để lục địa này ngẩng cao đầu hướng tới tương lai mà người dân nơi đây khao khát.
Đức Lêô tại nhà tù Bata, Guinea Xích đạo.
Chuyến đi đến Thổ Nhĩ Kỳ và Lebanon
Chuyến đi đến Châu Phi giàu hình ảnh và lời nói, là hành trình ngài đã mong muốn thực hiện, như ngài đã cho biết trên chuyến bay đến Algeria ngay từ những ngày đầu triều của ngài, nhưng ngài đã trì hoãn để ưu tiên lời hứa và mong muốn của người tiền nhiệm, Đức Giáo Hoàng Phanxicô. Chuyến đi đến Thổ Nhĩ Kỳ để tham dự lễ kỷ niệm 1700 năm Công đồng tại Íznik, Nicaea cổ đại, và sau đó ngài đi Lebanon để an ủi một dân tộc kiệt sức vì chiến tranh, khủng hoảng, nghèo đói và di cư. Chuyến hành hương này, từ ngày 27 tháng 11 đến ngày 2 tháng 12 làm hồi sinh con đường đại kết, với nhiều cuộc gặp với Đức Thượng phụ Bartholomew, mang đến cơ hội đối thoại với các nhà lãnh đạo tôn giáo khác, tạo được những hình ảnh vô giá. Trong số những hình ảnh này, có hình ảnh ngài im lặng cầu nguyện giữa sự tàn phá của cảng Beirut, nơi xảy ra vụ nổ năm 2020, hình ảnh cảm động khi ngài hòa mình vào vòng tay tập thể của 15.000 người trẻ Lebanon và những người khác ở Bkerké.
Trong số những người trẻ tuổi
Đức Lêô đã gặp giới trẻ trong những tháng gần đây nhờ vào nhiều lễ kỷ niệm Năm Thánh Hy vọng, được Đức Phanxicô khai mạc và kết thúc vào ngày 6 tháng 1, Lễ Hiển Linh với việc đóng cửa Đền thờ Thánh Phêrô. Cao điểm của Năm Thánh là Đại lễ dành cho giới trẻ, từ ngày 28 tháng 7 đến ngày 3 tháng 8. Hơn một triệu thanh thiếu niên nam nữ, ở nhiều độ tuổi và hoàn cảnh khác nhau là nhân vật chính của sự kiện này.
Sự kiện diễn ra trong nhiều ngày. Các bạn trẻ về Rôma trong vài ngày trước khi đến Tor Vergata để dự lễ canh thức và Thánh lễ với Đức Lêô. Một hình ảnh rực rỡ trên từng khuôn mặt, ánh đèn, màu sắc, cờ và điện thoại thông minh sẵn sàng ghi lại những lời của ngài, lời khuyến khích các thế hệ mới không nên có thái độ hời hợt, nhưng xây dựng các mối liên kết chân thực, vượt qua sự siêu kết nối và sự thiếu giao tiếp để hướng tới sự thánh thiện.
Đức Lêô ôm một em bé trong Thánh lễ ở Cameroon.
Một ngạc nhiên bất ngờ: Đức Lêô trên chiếc xe jeep ở Via della Conciliazione và tại Quảng trường Thánh Phêrô để chào đón đám đông tụ tập cho lễ khai mạc Đại lễ. Ngài hô vang với đám đông: “Các con là ánh sáng của thế gian!”
Còn có những bất ngờ khác, ngày 17 tháng 10 tại Ostia, trên tàu Med25 Bel Espoir, con tàu du lịch vòng quanh các cảng Địa Trung Hải chở 25 thanh niên thuộc các quốc tịch và tôn giáo khác nhau. Đức Lêô đã cùng các thủy thủ hòa bình nói lên dấu hiệu của hy vọng giữa hận thù và bạo lực.
Tái vũ trang, bạo lực, thống trị bằng vũ lực
Đức Lêô mô tả bạo lực này là “ác quỷ”, ngài tuyên bố trong bài phát biểu trọng đại trước toàn thể hội nghị ROACO, ngài lên án “lôgic chia rẽ và trả thù”, nạn buôn bán vũ khí kìm hãm sự phát triển trường học và bệnh viện, ngài lên án tuyên truyền sai lệch về tái vũ trang. Ngài mạnh mẽ nhắc lại lời kêu gọi này trong thông điệp nhân Ngày Hòa bình Thế giới lần thứ 59, ngài lên án “sự phi lý của mối quan hệ giữa các dân tộc” bị xây dựng trên nỗi sợ hãi và sự thống trị bằng vũ lực, thay vì trên công lý, lòng tin và đối thoại.
Đức Giáo Hoàng cầu nguyện trước đài tưởng niệm các nạn nhân của vụ nổ cảng Beirut.
Đối thoại là từ được nhắc đến thường xuyên nhất trong các bài phát biểu, bài giảng, lời chào và suy tư của Đức Lêô trong năm đầu tiên của ngài. Đối thoại là chìa khóa để mở mọi cánh cửa đóng kín, là cây cầu để vượt qua mọi bức tường. Ngài kêu gọi đối thoại, kể cả trong nội bộ Giáo Hội, để vượt qua “phân cực” gây ra những vết thương trong thân thể Giáo Hội. Điều này thể hiện rõ qua các chia rẽ xung quanh Nghi thức Thánh lễ Cũ (Vetus Ordo), về vấn đề này, ngài đã viết trong một thông điệp gởi các Giám mục Pháp, ngài lo ngại, ngài kêu gọi có “giải pháp cụ thể để đón nhận rộng rãi những người thành tâm gắn bó với nghi thức cũ, theo các hướng dẫn của Công đồng Vatican II về phụng vụ”.
Chia rẽ về phụng vụ
Chủ đề về phụng vụ cũng nằm trong số bốn chủ đề được Đức Lêô đề xuất cho 170 hồng y quy tụ tại Vatican ngày 7 và 8 tháng 1 trong công nghị đầu tiên, nhưng không phải là cuối cùng (công nghị tiếp theo sẽ diễn ra vào tháng 6), với các thành viên của Hồng y đoàn. Thông qua sự kiện này, ngài hy vọng thiết lập một phương pháp dựa trên việc lắng nghe, cùng nhau làm việc trong tinh thần tập thể. Ngài tuyên bố trong bài phát biểu khai mạc: “Một điều gì đó mới mẻ có thể bắt đầu, một điều gì đó liên quan đến hiện tại và tương lai.”
Trong bốn chủ đề được đề xuất, các hồng y họp trong hai ngày tại Vatican, đã bỏ phiếu với đa số để chọn Thượng Hội đồng và tính hiệp thông, cũng như việc truyền giáo và sứ mệnh trong Giáo hội theo ánh sáng của Tông huấn Niềm vui Tin mừng Evangelii Gaudium, làm chủ đề suy niệm.
Quan tâm đến người di cư
Hai chủ đề này tạo thành những điểm tương đồng mạnh mẽ với triều Đức Phanxicô, được Đức Lêô nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong các bài phát biểu công khai của ngài. Từ người tiền nhiệm, Đức Lêô tiếp tục khôi phục sự chú ý đến chủ đề di cư, dùng lời lẽ mạnh mẽ để lên án cách đối xử với hàng ngàn người di cư: như thể họ là “rác thải” (bài phát biểu trước các Phong trào Nhân dân) là “động vật” (trong chuyến trở về từ Guinea Xích đạo).
Ngày 4 tháng 7, ngài sẽ tận mắt chứng kiến thảm kịch di cư và hậu quả của nó trong chuyến đi Lampedusa, vùng đất vẫn còn nhớ chuyến thăm lịch sử của Đức Phanxicô năm 2013. Trong thời gian dừng chân tại Quần đảo Canary trong chuyến tông du Tây Ban Nha từ ngày 6 đến 12 tháng 6, ngoài Madrid và Barcelona, ngài sẽ đi thăm Gran Canaria và Tenerife.
Các chặng đường Thánh giá tại Đấu trường La Mã.
“Dilexi te” và cái nhìn hướng về những người nghèo khổ nhất
Sứ mệnh của Đức Lêô dành cho người di cư, không mang mục đích chính trị, sứ mệnh của ngài mang tính mục vụ, kết quả của cái nhìn hướng về những người nghèo khổ nhất, điều cốt lõi của Tin Mừng và sứ mệnh của Giáo Hội. Đức Lêô đã nhắc lại điều này trong Tông huấn Ngài đã yêu thương chúng ta Dilexit nos, tông huấn đầu tiên được ký ngày 4 tháng 10. Một dự án của Đức Phanxicô, được Đức Lêô lặp lại với chủ đề phục vụ người nghèo, trên khuôn mặt của họ chúng ta thấy sự đau khổ của những người vô tội. Trong văn bản giáo huấn này, Đức Lêô lên án nền kinh tế giết người, sự thiếu công bằng, bạo lực với phụ nữ, suy dinh dưỡng, khủng hoảng giáo dục, các cấu trúc bất công, những chuyện phải bị phá hủy bởi sức mạnh của điều thiện.
Đại kết và Tạo hóa
Những con đường khác Đức Phanxicô mở ra và Đức Lêô tiếp tục là con đường đối thoại, đại kết, tôn trọng Tạo hóa. Cam kết này được tái khẳng định trong cuộc gặp lịch sử với Hoàng gia Anh, Vua Charles III và Camilla ngày 23 tháng 10 tại Nhà nguyện Sistine. Sự kiện này đã củng cố con đường hướng tới sự thống nhất, tìm cách vượt qua những chia rẽ mà ngày nay dường như còn “chướng tai” hơn, Đức Lêô đã có cơ hội tái khẳng định trong buổi tiếp Tổng Giám mục Canterbury, Sarah Mullally, phụ nữ đầu tiên giữ chức vụ Giáo trưởng Giáo hội Anh giáo, ngày 27 tháng 4, sáu mươi năm sau cuộc gặp lịch sử của Tổng Giám mục Michael Ramsey và Thánh Phaolô VI, sự kiện đã mở ra cuộc đối thoại thần học đầu tiên giữa Anh giáo và Công giáo.
“Chuyến thăm” nước Ý
Trong năm đầu tiên trên ngai vàng Thánh Phêrô – được đánh dấu với 50 buổi tiếp kiến chung, 100 buổi tiếp kiến công khai và riêng tư, và hơn 60 Thánh lễ, các chuyến đi Ý, Assisi ngày 20 tháng 11, để dự lễ bế mạc Đại hội đồng Giám mục Ý và cầu nguyện tại mộ Thánh Phanxicô nhân kỷ niệm 800 năm ngày mất của ngài. Đức Lêô sẽ trở lại thị trấn nhỏ Umbria ngày 4 tháng 8, trong chuyến thăm dài ngày đến các giáo phận Ý năm 2026, bắt đầu ngày 8 tháng 5, ngày kỷ niệm, với chuyến đi Pompeii và Naples. Sau đó là Acerra, “Vùng đất lửa”, Lampedusa, và Assisi, tham gia Hội nghị Rimini và Thánh lễ với Giáo phận Rimini.
Đức Lêô ban phép lành cho giáo dân ở Quảng trường Thánh Phêrô
Cải cách trong Giáo triều
Năm 2026, Đức Lêô đã có các bổ nhiệm nội bộ quan trọng đầu tiên: hai người đứng đầu các cơ quan, Tổng Giám mục Filippo Iannone, Trưởng ban Giám mục, và Tổng Giám mục Anthony Randazzo, Trưởng ban Văn bản Pháp luật; tân Phó Ngoại trưởng, Tổng Giám mục Paolo Rudelli, thay thế Tổng Giám mục Edgar Pena Parra được bổ nhiệm làm Sứ thần Tòa Thánh tại Ý; Chủ tịch Phủ Giáo hoàng, Petar Raji; Cha dòng Augustinô Edward Daniang Daleng, Phó Nhiếp chính Phủ Giáo hoàng; Tổng Giám mục Anthony Onyemuche Ekpo, Cố vấn Phủ Ngoại trưởng; bổ nhiệm các Tổng Giám mục New York, Ronald Hicks, và Charles Phillip Richard Mọi thứ của Westminter. Giữa các sắc lệnh, các văn bản và các chỉ thị, Đức Lêô đã bắt đầu quá trình cải cách tài chính của Vatican, bãi bỏ quyền độc quyền đầu tư của Viện Nghiên cứu Chính sách Công (IOR), giới thiệu “trách nhiệm chung” với Cơ quan Quản lý Giáo phận La Mã (APSA); ngài đã ban hành Quy chế mới của Giáo triều La Mã; khuyến khích đưa người khuyết tật vào biên chế lao động của Tòa Thánh.
Hướng tới năm mới
Vì thế 12 tháng sắp tới được đánh dấu bằng những dấu hiệu và chỉ dẫn, với một số nguyên tắc chỉ đạo rõ ràng, vị trí trung tâm dành cho sứ mệnh, quan tâm đến vùng ngoại vi và ngoại giao tích cực khi đối diện với các xung đột. Những tháng tới sẽ làm nổi bật dấu ấn triều của ngài, đặc biệt là với việc ban hành thông điệp đầu tiên và các chuyến đi quốc tế tiếp theo. Trong số đó có chuyến đi Châu Mỹ La-tinh do chính ngài yêu cầu.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
