Tác phẩm Pietà của Michelangelo: Ánh sáng mới cho một kiệt tác
Ảnh chụp màn hình tác phẩm Pietà của Michelangelo @ iGuzzini
“Tác phẩm ‘Pietà’ là hiện thân đức tin của danh họa Michelangelo được tạc bằng đá cẩm thạch”
fr.zenit.org, Anita Bourdin Marie, Rôma
Ngày 29 tháng 10 năm 2018, Văn phòng Báo chí Tòa Thánh thông báo: “Hệ thống chiếu sáng hiện đại làm nổi bật vẻ đẹp tác phẩm Pietà của danh họa Michelangelo trong nhà nguyện dành riêng cho tác phẩm này tại Đền thờ Thánh Phêrô ở Vatican.” Ngoài việc thay thế hệ thống chiếu sáng cũ bằng nguồn sáng LED thế hệ mới nhất, hệ thống chiếu sáng mới dùng các giải pháp nhỏ gọn, tinh tế với tông màu trắng ấm (tương đương 3000K) và khả năng tái tạo màu rất cao.
Đức tin của Michelangelo
Hồng Y Angelo Comastri, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Đền thờ Thánh Phêrô giải thích: “Hệ thống chiếu sáng mới, được thiết kế cẩn thận từ góc độ khoa học giúp chúng ta chiêm ngưỡng và hiểu rõ hơn giá trị phổ quát của tác phẩm Michelangelo, vì bức tượng ‘Pietà’ chính là đức tin của Michelangelo được tạc bằng đá cẩm thạch. Nghệ sĩ muốn nhấn mạnh, trên khuôn mặt trẻ trung của Đức Mẹ, một thông điệp vẫn còn phù hợp cho đến ngày nay: tránh xa tội lỗi là phương thuốc duy nhất để có nét đẹp và tuổi trẻ lâu dài. Giờ đây chúng ta có thể đánh giá cao tác phẩm hơn nữa.”
Ông Pietro Zander, Giám đốc Văn phòng Bảo tồn và Phục hồi Đền thờ Thánh Phêrô nhấn mạnh: “Ánh sáng là một yếu tố rất quan trọng. Michelangelo đã cân nhắc cẩn thận, ông dùng mức độ ánh sáng rất thấp, đánh bóng tỉ mỉ các bề mặt đá cẩm thạch để chỉ cần một vài ngọn nến cũng có thể chiếu sáng nhóm tượng đá cẩm thạch.” Đây là lần đầu tiên Hội đồng Quản lý Đền thờ Thánh Phêrô chăm chút đến ánh sáng của tác phẩm.
Công ty iGuzzini Illuminazione lắp hệ thống đèn chiếu điểm, được chia thành các nhóm với cường độ ánh sáng có thể điều chỉnh, để tạo ra các phiên bản chiếu sáng khác nhau.
Phiên bản phía Bắc: tập trung vào tác phẩm điêu khắc
Ánh sáng được tập trung vào tác phẩm điêu khắc, trong khi sàn nhà, trần nhà và phông nền được chiếu sáng tối thiểu. Không có hướng chiếu sáng chủ đạo, nhưng là sự cân bằng giữa ánh sáng và bóng tối, khôi phục tính tạo hình của tác phẩm, giúp người xem đánh giá cao cả các chi tiết riêng lẻ và sự hài hòa tổng thể.
Phiên bản phía Đông: nguồn sáng
Một chùm ánh sáng chiếu sáng tác phẩm Pietà từ bên cạnh. Hướng chiếu sáng rõ ràng, bóng đổ nổi bật. Ánh sáng dịu nhẹ của các mái vòm và phông nền làm nổi bật toàn bộ bức tượng đá cẩm thạch. Các chùm ánh sáng từ đèn chiếu điểm phía trước, với các mức độ suy giảm khác nhau; các mái vòm và sàn nhà gần như tối đi.
Phiên bản phía Nam: ánh sáng toàn diện
Tất cả các đèn đều được bật. Tác phẩm điêu khắc hoàn toàn rực rỡ và tự trở thành nguồn sáng. Các mái vòm và sàn nhà được chiếu sáng ít hơn một chút vì tất cả đều tập trung vào tác phẩm điêu khắc. Ánh sáng từ vòm trung tâm, các hành lang và các vòm bên mạnh hơn.
Phiên bản phía Tây: thường nhật
Được thiết kế cho người hành hương hoặc du khách đến nhà thờ, họ chiêm ngưỡng tác phẩm nghệ thuật qua lớp kính bảo vệ. Vì lý do này, ánh sáng được chiếu từ phía trước: các chùm sáng giao nhau ở các góc đối xứng để truyền tải tính chất tạo hình của tác phẩm điêu khắc đến người xem. Vòm trung tâm được chiếu sáng đồng đều, các hành lang và vòm bên nhận cường độ ánh sáng thấp hơn.
Vụ tấn công năm 1972
Tượng Đức Mẹ Sầu Bi đón nhận thi hài Chúa Kitô được hạ xuống từ Thập giá trước khi đem đi chôn cất, Phục sinh và Thăng thiên, được danh họa Michelangelo tạc trong khoảng thời gian từ năm 1498 đến năm 1499. Tác phẩm do Hồng y người Pháp Jean Bilhères de Lagraulas (còn được biết đến với tên Jean Villiers de la Groslaye), Viện trưởng của Nhà thờ Saint-Denis (Paris), Hồng y và Đại sứ Pháp tại Giáo hoàng đặt hàng.
Tác phẩm dự định dùng để trang trí tượng đài tưởng niệm vị vua quá cố Charles VIII của Pháp – qua đời ngày 7 tháng 4 năm 1498 – trong Nhà nguyện Thánh Petronilla, còn được gọi là “Nhà nguyện của các vua Pháp” thuộc Đền thờ Thánh Phêrô trước đây.
Nhà điêu khắc tài ba đã dùng đá cẩm thạch Carrara khai thác từ mỏ đá Polvaccio để tạo nên tác phẩm, ông chọn loại đá có màu kem để giống màu da thịt.
Ngày 21 tháng 5 năm 1972, Chúa nhật Lễ Ngũ Tuần, ông Laszlo, 33 tuổi (1938-2012), người nhập cư gốc Hungary tại Úc bị vấn đề sức khỏe tâm thần đã dùng búa (loại búa của nhà địa chất vì ông là nhà địa chất) băm15 nhát búa, làm gãy mũi và một phần cánh tay của Đức Mẹ. Sau đó, ông phải nhập viện hai năm ở Ý trước khi trở về Úc.
Công tác phục chế sau hành vi phá hoại này đã hé lộ chữ viết tắt của Michelangelo trên bàn tay trái của Đức Mẹ, đã bị che giấu gần 500 năm: một chữ “M” được vẽ trên lòng bàn tay theo các đường chỉ tay.
Tác phẩm điêu khắc được phục dựng, hiện được bảo vệ bằng kính chống đạn.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
