Truyền thông Vatican của Đức Phanxicô trong tình trạng căng thẳng cao độ

179

Truyền thông Vatican của Đức Phanxicô trong tình trạng căng thẳng cao độ

Những phát biểu gây sốc của Đức Phanxicô với nhân viên truyền thông Vatican hai tuần trước cho thấy sự khác biệt trong các khái niệm khác nhau của bộ phụ trách phát sóng  các hoạt động của giáo hoàng và của Tòa thánh.

la-croix.com, Loup Besmond de Senneville, phóng viên đặc biệt thường trú tại Rôma, 2021-06-08

Đức Phanxicô trước máy vi âm của Đài phát thanh Vatican ngày thứ hai 24 tháng 5. Vatican Media / HO / AFP

Các nhân viên truyền thông Vatican sẽ nhớ lâu chuyến thăm ngày thứ hai 24 tháng Năm, chuyến thăm họ chờ ở văn phòng Palazzo Pio của họ kể từ khi bắt đầu triều giáo hoàng của ngài. Gáo nước lạnh họ nghe hôm đó khi ngài so sánh “tổ chức đẹp đẽ” của truyền thông Vatican – Đài phát thanh Vatican, L’Osservatore Romano và cổng thông tin trực tuyến Vatican News – với “ngọn núi đẻ con chuột” bị cản trở vì nạn quan liêu giấy tờ.

Cú sốc mạnh đến mức hai trong số các nhân vật chính của bộ phận truyền thông, ông Paolo Ruffini và ông Andrea Tornielli vài giờ sau đó đã nghĩ đến việc từ chức. Và rồi cuối cùng họ không làm.

Bài đọc thêm: Đức Phanxicô chấn chỉnh các nhân viên truyền thông của Vatican

Nhưng ngoài các thắc mắc của mọi người, cuộc khủng hoảng này cho thấy các căng thẳng cơ bản về phương thức truyền thông mà Tòa thánh lựa chọn thông qua cơ chế cải tổ của mình. Một số người cảm thấy lý do đầu tiên làm cho họ bực mình, đó là nhân cách của ngài và các lựa chọn của ngài.

Vì ngài không có ý định giới hạn mình trong chính ban quản trị của mình để cho biết hành động của ngài. Nếu ngài không qua mặt họ, nhưng điều này đã xảy ra nhiều lần trong những tháng vừa qua, khi ngài có một số cuộc phỏng vấn với các nhà báo Ý, mà không báo cho các người có trách nhiệm ở Bộ Truyền thông biết.

 Thiếu chiến lược

Tương tự như trường hợp sáng thứ bảy 2 tháng 1, khi báo Gazzetta dello Sport, một trong những nhật báo thể thao được người Ý đọc nhiều nhất đăng người cuộc phỏng vấn dài với Đức Phanxicô. Một trong các nhà báo của Vatican News nhớ lại: “Sáng sớm hôm đó, chúng tôi thấy một trong các người đứng đầu bộ chạy ra ki-ốt lấy báo.” Không cần nói thêm để tạo nghi ngờ về khủng hoảng lòng tin của giáo hoàng với các dịch vụ của ngài.

Một trong những người có trách nhiệm truyền thông của Vatican thừa nhận: “Giáo hoàng không muốn nhờ cơ quan này, vì ngài cảm thấy mình bị hạn chế tự do. Trên thực tế, dường như ngài không muốn mình được giúp đỡ, trừ một nhóm rất nhỏ các cố vấn thân cận với ngài, nhưng không phải là người đứng đầu bộ.” Cũng cùng nguồn tin, người làm việc lâu năm ở Rôma cho rằng bộ máy của Vatican không được tổ chức để chuyển tiếp chính xác các thông điệp của giáo hoàng, dù ngài luôn nhấn mạnh những ưu tiên tương tự kể từ đầu giáo triều của ngài, như quan tâm đến người nghèo, người di cư hoặc sinh thái.

Cũng nguồn tin này giải thích: “Chúng tôi được tổ chức để phản ứng, chưa bao giờ dự tính trước. Dường như không ai nghĩ phải xây một chiến lược xung quanh các ưu tiên của giáo hoàng”. Nó cũng cho thấy những nặng nề của bộ máy. “Nếu giáo hoàng loan một thông báo bất ngờ từ cửa sổ ở Quảng trường Thánh Phêrô ngày chúa nhật trong buổi Kinh Truyền Tin , thì cũng phải chờ sự chấp thuận của Phủ Quốc Vụ Khanh mới có thể phát một câu trên Twitter…”

“Truyền thông truyền giáo”

Đứng đầu Bộ Truyền thông kể từ mùa hè năm 2018, ông Paolo Ruffini, giám chức giáo dân duy nhất của giáo triều bác bỏ ý tưởng về một “cuộc khủng hoảng truyền thông của Vatican”. Ông nói Giáo hội phải đặt vấn đề về cách mà Giáo hội có thể nói với thế giới, “thời điểm khủng hoảng này cũng ảnh hưởng đến truyền thông.” Và ông trả lời tất cả lời chỉ trích, xác nhận tình trạng phức tạp của tình huống.

Đức Phanxicô thiếu tin tưởng?

Ông Ruffini cho biết: “Giáo hoàng giao tiếp bằng nhiều cách và chúng tôi là một trong các công cụ của ngài.” Ông bảo vệ tính đặc thù của một phương thức truyền thông “có một không hai”, vốn chiếm “một vị trí trọng tâm trong Giáo hội công giáo, vì được liên kết với việc rao truyền lời Chúa”

Ông giải thích với báo La Croix: “Chúng tôi không làm công việc tuyên truyền, nhưng là truyền thông truyền giáo. Điều này không giống như trong một công ty hay một Quốc Gia.” Một trường hợp đặc biệt khác cũng được áp dụng là tài chính. Ông Ruffini nói tiếp: “Mục đích là làm tốt nhất những gì chúng tôi đã có. Đồng thời, chúng tôi phải làm việc với chi phí tốt nhất, và chúng tôi cũng không nên xấu hổ khi xin sự giúp đỡ bằng cách kêu gọi quyên góp khi cần thiết.”

Một mục đích của lợi nhuận?

Vì với ngân sách 52,5 triệu âu kim chi tiêu mỗi năm, tức là 1/5 tổng ngân sách hàng năm của Tòa thánh, vấn đề truyền thông của Vatican cũng là vấn đề tài chính. Vatican News phải là một sản phẩm có lợi nhuận, hoặc phải được xem như một đầu tư thua lỗ nhưng đáng làm, chính thông điệp mới là quan trọng không?

Câu hỏi tài chánh đặt lại vấn đề lối giao tiếp của Vatican. “Trên thực tế, chúng ta, với tư cách là nhà báo, nên đưa thông tin từ thực địa, đặc biệt là từ các Giáo hội miền Nam, hay kiếm tiền từ sản phẩm của giáo hoàng?”, một nhà báo của Đài phát thanh Vatican thẳng thừng đặt câu hỏi, ám chỉ đến việc ngày càng có nhiều bài báo được yêu cầu viết để khoe các giá trị nội bộ của bộ này, bộ kia, gây bất lợi cho tin tức đến từ bên ngoài. Nhà báo này nói tiếp: “Làm một loạt quảng cáo Bảo tàng viện Vatican thực sự không cùng một việc như đi phỏng vấn một giám mục bị bức hại…”

Trên thực tế, sự gần lại nhau giữa báo chí và truyền thông là một trong những tác động của cuộc cải tổ lớn của truyền thông Vatican do giáo hoàng khởi xướng vào năm 2014, và đáng chú ý là dẫn đến sự gần lại nhau của báo L’Osservatore Romano Vatican Radio. Một trong những người theo dõi sát tình hình cho biết: “Trước đó, không có sự phối hợp nào giữa các dịch vụ, có một số bài được dịch ba lần bởi nhiều người khác nhau.”

“Có ích gì khi vẫn phát sóng 41 ngôn ngữ?”

Nếu có một số vấn đề hiện đã được giải quyết, nhưng cũng còn những tiếng nói nên được lắng nghe để đi xa hơn trong việc “đơn giản hóa” như bỏ tên “Đài phát thanh Vatican, Radio Vatican” hoặc giảm số lượng ngôn ngữ mà đài phát sóng. Hai ý tưởng một thời đã gây phản đối kịch liệt, dẫn đến việc chúng bị đẩy lui… mà không bị bác bỏ hoàn toàn.

Một trong những người ủng hộ mạnh mẽ cải cách truyền thông Vatican lên tiếng: “Việc phát 41 ngôn ngữ có còn ý nghĩa không?”  Công việc của chúng ta nên là truyền bá lời của giáo hoàng, chứ không phải là trung tâm thế giới của truyền thông công giáo. Chính các Giáo hội địa phương nên dịch và chuyển thể tin tức theo văn hóa của đất nước họ.”

 

Một nhà quan sát am tường kết luận: “Trên thực tế, câu hỏi trọng tâm nhất là quy chế của giao tiếp này. Các phương tiện truyền thông của Vatican qua các nhà báo chuyên nghiệp, được đặt trong việc phục vụ của một Quốc gia và mang thẩm quyền đạo đức của giáo hoàng.” Ông Andrea Tornielli, một trong những người đứng đầu của bộ, vì thế hàng tuần ông đều gặp Tổng Giám mục Paul R. Gallagher “bộ trưởng ngoại giao” của giáo hoàng để thảo luận các chủ đề quan trọng của ngoại giao Vatican.

Một người am tường về giao tiếp khác cũng ở trong vòng thân thuộc của giáo hoàng đặt câu hỏi: “Tôi có cảm tưởng chính giáo hoàng cũng do dự. Ngài có muốn làm nổi bật vai trò lãnh đạo thiêng liêng của mình hay tập trung vào những gì là quan trọng đối với ngài?” Paolo Ruffini phản ứng: “Chúng ta không nên lý luận như vậy, nó quá nhị phân. Không có lựa chọn nào được thực hiện giữa việc quan tâm đến giáo hoàng và quan tâm đến dân Chúa.”

Các phương tiện truyền thông khác nhau của Vatican

Báo L’Osservatore Romano. Số lượng bản in của báo liên tục giảm trong những năm gần đây, từ 12.000 bản năm 1994 xuống còn 1.000 bản hiện nay. Theo con số chấp thuận thì có khoảng 20.000 người đọc bằng kỹ thuật số mỗi ngày.

Đài Vatican. Đài được Đức Piô thành lập năm 1931, năm nay kỷ niệm 90 năm ngày thành lập. Hiện nay đài có 350 nhân viên thuộc 69 quốc tịch và phát 41 ngôn ngữ. Các bài báo của Đài phát thanh Vatican được truyền lại trên hàng ngàn đài phát thanh trên khắp thế giới.

Vatican News. Cổng thông tin trong nhiều ngôn ngữ, ra mắt cuối năm 2017, thay thế trang web của Đài phát thanh Vatican, và tích hợp công việc của đài phát thanh, truyền hình, mạng xã hội và nhà xuất bản Vatican. Tổng cộng có 680.000 người đọc mỗi ngày.

Truyền thông Vatican. Trước đây là Centro Televisivo Vaticano (hay CTV), Vatican Media là tên của kênh truyền hình công cộng của Tòa Thánh phát sóng từ Vatican.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Bài đọc thêm: Vatican: khủng hoảng trong Bộ Truyền thông (1-2)

Vatican: Truyền thông song song của Giáo hoàng Phanxicô (2-2)