cath.ch, I.Media, 2026-05-25
Văn kiện của Đức Lêô đề xuất một lộ trình để giữ vững nhân tính trước cơn sóng thần kỹ thuật số. Hãng thông tấn I.MEDIA công bố bản tóm tắt các điểm chính của văn kiện này.
Thông điệp đầu tiên Magnifica Humanitas của Đức Lêô đề cập đến trí tuệ nhân tạo © I.MEDIA
Nhân loại Tuyệt vời Magnifica Humanitas – thông điệp đầu tiên của Đức Lêô ban hành ngày 25 tháng 5 năm 2026 đã được mong chờ từ nhiều tháng nay, được viết trong tinh thần giáo huấn, hướng đến tất cả mọi người, nhấn mạnh đến các mối nguy hiểm tiềm tàng của “thời Trí tuệ Nhân tạo”.
Với năm chương, 245 đoạn và hơn 45.000 từ, Thông điệp Magnifica Humanitas là một trong những thông điệp giáo hoàng lớn nhất của các Giáo hoàng trong thế kỷ trước. Được ký ngày 15 tháng 5 – kỷ niệm 135 Thông điệp Tân sự Rerum Novarum của Đức Lêô XIII bảo vệ nhân loại chống lại máy móc công nghiệp – Thông điệp của Đức Lêô XIV có mục đích điều chỉnh các nguyên tắc cốt lõi của học thuyết xã hội Giáo hội để phù hợp với những thách thức ngày nay.
Trí tuệ Nhân tạo AI không phải thiên thần cũng không phải ác quỷ, nhưng không trung lập. Đức Lêô kêu gọi chúng ta không nên coi thường hay tôn thờ các công cụ kỹ thuật số. Ngài cảnh báo: “Không phải thiên thần cũng không phải ác quỷ, AI dù sao cũng không trung lập.” Đức Lêô lên án mạng lưới mơ hồ của các kiến trúc sư quyền lực, chống lại các thể chế độc quyền tập trung trong tay một số ít người, chống lại “những âm mưu đen tối” có thể ẩn giấu trong các thuật toán. Ngài đưa ra những gì có thể cấu thành cẩm nang về “việc sử dụng Trí tuệ Nhân tạo một cách đúng đắn”.
Ngài giải thích ngài đang tiếp bước Giáo hoàng Lêô XIII, người đã “thúc đẩy” suy tư Giáo hội về “những điều mới mẻ” trong xã hội thời bấy giờ, khởi xướng những gì sau này là Học thuyết Xã hội của Giáo hội. Kế thừa, Đức Lêô XIV đề xuất một “bước ngoặt lịch sử” mới với xã hội đương đại, nơi “sức mạnh và sự hiện diện khắp nơi của các công nghệ mới nổi được đưa vào cấu trúc đời sống hàng ngày, định hình các quá trình ra quyết định và ảnh hưởng sâu sắc đến trí tưởng tượng tập thể”, điều ngài gọi là “thời đại của Trí tuệ Nhân tạo”.
Khuôn mặt chưa từng có của sức mạnh công nghệ
Theo Đức Lêô, giai đoạn chuyển đổi nhanh chóng mà sự phát triển của nó “chưa thể dự đoán đầy đủ”, đặt ra những câu hỏi không thể bỏ qua, đặc biệt liên quan đến “bộ mặt chưa từng có của sức mạnh công nghệ”. Vì thế nó thách thức “từ bên trong các phạm trù của Học thuyết Xã hội, kêu gọi phải phát triển hơn nữa”.
Đức Lêô XIV giải thích: “Từ đó trở đi, Giáo hội không thể tự cho mình xa lạ với các động lực định hình bộ mặt của xã hội.” Nhưng đây không phải là tuyên bố đảm nhận các chức năng thuộc về Nhà nước hoặc đề xuất một loạt các giải pháp kỹ thuật hay một mô hình kinh tế hoặc chính trị để đối lập với những giải pháp khác.
Để bảo vệ trước bất kỳ sự “can thiệp” nào, ngài nhấn mạnh Học thuyết Xã hội cũng là “tự vấn lương tâm cho Giáo hội”. Đức Lêô chủ trương một “văn hóa minh bạch, trách nhiệm giải trình và đánh giá”. Sau Thượng Hội đồng về Tính hiệp thông, một quá trình quan trọng do Đức Phanxicô khởi xướng nhằm làm cho Giáo hội bớt tính giáo sĩ, trở nên bao dung và tham gia hơn. Ngài nhấn mạnh: “Công lý trong Giáo hội có nghĩa thanh lọc các mối quan hệ và cấu trúc Giáo hội khỏi những bóp méo tạo ra bất bình đẳng và mờ ám. Chúng ta cần lắng nghe các nạn nhân của lạm dụng về tinh thần, kinh tế, thể chế, tình dục, quyền lực và lương tâm.”
Sự thống trị về công nghệ và tư tưởng
Trong Thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Lêô xem xét các tệ nạn xã hội, ngài đưa ra chẩn đoán sáng suốt, đặc biệt quan tâm đến logic thống trị đang hoạt động trong xã hội. Để minh họa quan điểm này, ngài thường xuyên dùng hình ảnh Tháp Babel trong Kinh Thánh, ngài giải thích trong phần mở đầu: “Công trình được dựng lên không có Thiên Chúa, duy trì bằng sự đồng nhất, loại bỏ đa dạng, thay vì hiệp thông thì lại đồng nhất hóa. Vì vậy, chúng ta phải tránh ‘hội chứng Babel’ dẫn đến sự sùng bái lợi nhuận, hy sinh những người yếu thế nhất, đồng nhất xóa, tự phụ về một ngôn ngữ duy nhất có khả năng diễn giải mọi thứ thành dữ liệu và hiệu suất. Một cám dỗ cổ xưa và luôn được làm mới mẻ”.
Tiếp nối suy nghĩ của Đức Phanxicô được phát triển trong Thông điệp Laudato si’, Đức Lêô lên tiếng: “Các giáo phận và giáo xứ của anh chị em hãy trung thành tuân theo chỉ thị của các linh mục, lắng nghe tiếng nói của người khôn ngoan, dù họ không thuộc nhóm của các con. Các con hãy vun đắp sự hòa thuận và hợp tác trong cộng đồng, cẩn thận đừng bao giờ để mình sa vào ham muốn tự đề cao bản thân, cũng như theo đuổi quyền lực hay danh vọng cá nhân.”
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Thích điều này:
Thích Đang tải...
