Với thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Lêô xác định Trí tuệ Nhân tạo là mối đe dọa toàn trị mới
la-croix.com, Sophie de Ravinel, Alban Sartori, hai Phó Chủ tịch Tuần lễ Xã hội Pháp, 2026-05-27
Thông điệp đầu tiên của Đức Lêô có tựa đề “Nhân loại tuyệt vời Magnifica Humanitas được phân phát tại Vatican ngày thứ hai 25 tháng 5 năm 2026. Alessandra Tarantino / AP
Trong Thông điệp đầu tiên của ngài, Đức Lêô trực tiếp đối đầu với Trí tuệ Nhân tạo, ngài xem đó là kẻ thù hiện đại của “tự do nội tâm và tư duy phản biện”. Theo bà Sophie de Ravinel và ông Alban Sartori đồng Phó chủ tịch Tuần lễ Xã hội Pháp, Giáo hoàng kêu gọi phá vỡ sự tương đồng giữa quyền lực kỹ thuật và quyền cai trị ở thời “tháp Babel hiện đại”.
Là những người lãnh đạo Tuần lễ Xã hội Pháp (SSF), chúng tôi rất xúc động trước thông điệp Magnifica Humanitas đầu tiên của Đức Lêô, được dịch chính thức là Nhân loại tuyệt vời nhưng cũng có nghĩa nhân loại có khả năng làm những điều vĩ đại.
Được hai giáo dân thành lập năm 1904 theo lời kêu gọi của Đức Lêô XIII, Thông điệp Rerum Novarum bây giờ được Đức Lêô XIV thừa kế – Hiệp hội của chúng tôi nghe nghe lời kêu gọi mạnh mẽ “đừng ngại xắn tay áo xây dựng thời chúng ta,” để tái khám phá sứ mệnh, để biết cách áp dụng vào thực tiễn, vào đời sống hàng ngày, trong các mối quan hệ gia đình, nơi làm việc và trong đời sống xã hội, các nguyên tắc của học thuyết xã hội để bản thân được thúc đẩy bởi ý định thể hiện tình yêu của Chúa trong tiến trình lịch sử cụ thể.
Đồng điệu với công việc của Tuần lễ Xã hội Pháp
Thông điệp đầu tiên của Đức Lêô đề cập đến học thuyết xã hội của Giáo hội trong thời Trí tuệ Nhân tạo, tương hợp với “tuyên ngôn về AI đạo đức và dân chủ” do Tuần lễ Xã hội Pháp ban hành vào tháng 11 năm ngoái, kết quả của một năm làm việc và sự đóng góp của hàng ngàn người.
Chúng tôi nhấn mạnh các đóng góp phi thường này cho xã hội, trong bối cảnh những biến động đang diễn ra, điều quan trọng, thậm chí thiết yếu, là phải đặt câu hỏi về sự phát triển và ứng dụng của AI. Chúng tôi viết: “Nhiệm vụ của người công dân chúng ta là xác định những rủi ro và cạm bẫy tiềm tàng, dù ở cấp độ cá nhân, kinh tế, xã hội, quốc gia hay toàn cầu.”
Đức Lêô đã đặt ra một thách thức to lớn: “Giải giáp AI”, có nghĩa loại bỏ nó khỏi logic cạnh tranh vũ trang, mà ngày nay không chỉ đơn thuần là quân sự, mà còn cả kinh tế và nhận thức… Hơn nữa, với vẻ lo ngại rõ rệt, ngài mạnh mẽ kêu gọi chúng ta nỗ lực phá vỡ sự tương đồng hiện đang được áp đặt giữa sức mạnh kỹ thuật và quyền cai trị. Thông điệp này thống nhất và trấn an, soi sáng chiều sâu của vấn đề, đưa ra con đường để đối diện với làn sóng đang dâng cao, và rồi ngài sẽ phải giải quyết.
Kể từ chuyến đi Châu Phi, Đức Lêô đã cho thấy ngài can đảm khi đối diện với nạn tham nhũng, với chính quyền Trump, ngài là nhà lãnh đạo đạo đức tương ứng với lịch sử ngày nay nhờ vào nền tảng và kinh nghiệm truyền giáo của ngài.
Khuôn mặt của các kiến trúc sư “Tháp Babel Hiện đại”
Thông điệp Nhân loại tuyệt vời tiếp nối đường lối giáo lý của Đức Phanxicô hướng về vùng ngoại vi, lên án hệ tư tưởng tiêu dùng cũng như gần gũi với Đức Bênêđíctô XVI qua tinh thần điềm tĩnh và có quy củ.
Trên hết, Thông điệp gợi lên sự tương đồng với Đức Gioan-Phaolô II qua sự kiên định về chính trị, nhận diện rõ ràng mối đe dọa toàn trị mới. Kẻ thù của Chiến tranh Lạnh vẫn còn đó, đối lập với “tự do nội tâm và tư duy phản biện”, nó chỉ đơn giản là thay đổi bộ mặt, và sức mạnh của nó là chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Kẻ thù này là Trí tuệ Nhân tạo bị những kẻ xem con người là “hạng hai” kích động “các hình thức nô lệ mới”.
Chủ nghĩa toàn trị mới có khuôn mặt kiến trúc sư của “Tháp Babel hiện đại”. Một tòa tháp được những người theo trào lưu “hậu nhân văn”, những người “xâm chiếm trí tưởng tượng tập thể” và sử dụng cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo như một “đòn bẩy thống trị” dựng lên. Trong mắt họ, “sự trọn vẹn của cuộc sống nằm ở việc sở hữu nhiều hơn, giảm thiểu mong manh, loại bỏ những điều bất ngờ, kiểm soát mọi thứ”.
Đức Lêô nhắc chúng ta nhớ lại trải nghiệm về những giới hạn của sự dễ tổn thương, nỗi đau, thất bại, giúp con người nhận ra phẩm giá của chính mình và của người khác là bất khả xâm phạm. Những kiến trúc sư của tháp Babel mới này, những người bị ám ảnh bởi chân lý, có thể điều khiển thông tin và tiêu dùng, định hình các quy trình dân chủ và ảnh hưởng đến động lực kinh tế theo hướng có lợi cho họ, trái ngược với công bằng xã hội và tình đoàn kết giữa các dân tộc.
Đặt nền móng cho “dự án vĩ đại của thời chúng ta”
Làm sao chúng ta không vui mừng khi Giáo hoàng trích dẫn triết gia Hannah Arendt, bà đau buồn về sự biến mất, không còn phân biệt giữa đúng và sai (chuẩn mực của tư duy). Đức Lêô nhắc chúng ta, đời sống dân chủ “được nuôi dưỡng không chỉ bởi các quy tắc và thủ tục, mà trên hết là bởi mối quan hệ trung thành với sự thật và định hướng chân chính hướng tới lợi ích cá nhân và xã hội.”
Chúng ta cùng nhau tiến bước, cam kết xây dựng một xã hội được Giáo hoàng ca ngợi, trong đó “phẩm giá của mỗi người được gìn giữ, công lý được thúc đẩy và tình huynh đệ được thiết lập”. Việc biến các điều này thành hiện thực là tùy thuộc vào chúng ta. Ngài nhắc chúng ta về thực tế này: “Ký ức về các thánh và những người công chính, những người kiến tạo hòa bình thường bị lãng quên, cho thấy ân sủng không xóa bỏ xung đột bằng một cử chỉ kỳ diệu, nhưng tạo ra sự kháng cự tích cực để chống lại cái ác, sự sáng tạo đáng ngạc nhiên trong việc làm điều thiện.”
Giống như tiên tri Nehemia, được Đức Lêô nhắc trong Thông điệp là nhân vật tuyệt vời trong Cựu Ước, kiến trúc sư của công cuộc tái thiết Giêrusalem sau cuộc lưu đày ở Babylon, đó là kiên nhẫn đặt từng viên đá của “dự án vĩ đại của thời chúng ta” từng bước một để bảo vệ nhân loại và lợi ích chung.
Đức Gioan-Phaolô II đã kêu gọi nhiều lần, năm 1980 ở Vatican, năm 1983 tại trụ sở UNESCO ở Paris, sau đó ở Lộ Đức, ngài đưa ra những nhận xét có cấu trúc và mang tính tiên tri nhất trong triều giáo hoàng lâu dài của ngài chống lại chủ nghĩa toàn trị Liên Xô thời đó.
Và bây giờ Đức Lêô tiếp tục, chúng ta sẽ cùng ngài đấu tranh.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Mazarine Pingeot: “Trí tuệ nhân tạo không phát triển trí thông minh, vì nó không phải là con người”
Một năm triều Đức Lêô: Các chuyến đi, các lời kêu gọi hòa bình
Với thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Lêô xác định Trí tuệ Nhân tạo là mối đe dọa toàn trị mới
