“Công nghệ phải được sử dụng để bảo vệ con người”
vaticannews.va.fr, Isabella H. de Carvalho, Vatican, 2026-07-16
Bên lề Hội nghị Thế giới các nhà được giải Nobel tại Castel Gandolfo, kết thúc bằng việc ký kết “Tuyên bố Rôma về Hòa bình không vũ khí và Giải trừ quân bị”, bà Oleksandra Matviichuk, nhà bảo vệ nhân quyền người Ukraine đã trao đổi với Vatican News về sự cần thiết phải cải cách các tổ chức liên chính phủ và ưu tiên con người hơn công nghệ để thúc đẩy hòa bình và làm chậm cuộc chạy đua vũ trang.
Trong bối cảnh chiến tranh và xung đột tiếp tục tàn phá các quốc gia trên thế giới, bà Oleksandra Matviichuk, giám đốc Trung tâm Tự do Dân sự – một tổ chức vận động nhân quyền và dân chủ ở Ukraine, bà được giải Nobel Hòa bình năm 2022 – nhấn mạnh đến sự cần thiết phải cải cách các tổ chức liên chính phủ và ưu tiên con người hơn tiến bộ công nghệ. Bà nhấn mạnh: “Chúng ta đang sống trong một thời kỳ đầy biến động, khi trật tự thế giới dựa trên Hiến chương Liên Hiệp Quốc và luật pháp quốc tế đã sụp đổ.”
Bà đặt câu hỏi: “Một trong những câu hỏi quan trọng hiện nay là: ‘Làm thế nào chúng ta, những người đang sống trong thế kỷ 21, có thể bảo vệ con người, cuộc sống, tự do và phẩm giá của mình? Chúng ta có thể dựa vào luật pháp hay chỉ có vũ lực mới là lựa chọn duy nhất?’ Chúng ta phải đánh giá vai trò của công nghệ dựa trên cách nó giải quyết các câu hỏi này.”
Bà Oleksandra Matviichuk là luật sư, nhà hoạt động nhân quyền, bà có cuộc phỏng vấn với Vatican News bên lề Hội nghị Thế giới các nhà được giải Nobel về Trí tuệ Nhân tạo và Chiến tranh Hạt nhân, được tổ chức tại Borgo Laudato Si’ (“Làng Laudato Si’”) trong khu vườn giáo hoàng Castel Gandolfo, cách Rôma khoảng một giờ xe.
Sự kiện diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 7, quy tụ hơn 200 nhà được giải Nobel, chuyên gia và học giả tham gia các cuộc thảo luận bàn tròn trước khi ký kết “Tuyên bố Rôma về một nền hòa bình không vũ khí và dựa trên giải trừ quân bị” trên đồi Capitoline ở Rôma. Bà Matviichuk phát biểu trong buổi thảo luận về chủ đề “Công nghệ phục vụ nhân loại” và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hệ thống vũ khí hạt nhân. Trung tâm Tự do Dân sự hoạt động để bảo vệ nhân quyền, dân chủ và tình đoàn kết ở Ukraine và khu vực OSCE ghi nhận các tội ác chiến tranh kể từ khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược quy mô lớn vào tháng 2 năm 2022.
Chúng ta cần nói nhiều hơn về nhân loại và cải cách Liên Hiệp Quốc
Theo bà Oleksandra Matviichuk, để kiềm chế việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong các cuộc xung đột và cuộc chạy đua vũ trang đang ảnh hưởng đến thế giới hiện nay, trước hết chúng ta phải suy nghĩ lại về ý nghĩa của việc làm người. Bà nhấn mạnh: “Chúng ta đã nói quá nhiều về công nghệ và quá ít về nhân loại. Về vấn đề này, Thông điệp Magnifica Humanitas của Giáo hoàng Lêô XIV về việc bảo vệ con người trong thời trí tuệ nhân tạo là một văn kiện rất quan trọng. Tôi rất vui mừng vì văn kiện này được công bố vào thời điểm chúng ta chưa có câu trả lời về mặt pháp lý hay đạo đức, nhưng nhân loại lại cần sự rõ ràng. Tôi rất biết ơn ngài, ngài đã quan tâm đến vai trò của AI và các công nghệ mới, cả hiện tại và trong tương lai.”
Bước thứ hai trong việc thay đổi cách sử dụng AI trong các cuộc xung đột là điều chỉnh công nghệ này trước khi quá muộn. Bà nhận xét: “Đôi khi tôi cảm thấy chúng ta đang thua trận chiến này, thậm chí trận chiến còn chưa bắt đầu chiến đấu. Chúng ta cần có một cuộc cải cách cơ bản hệ thống Liên Hiệp Quốc để thúc đẩy hòa bình trên toàn thế giới. Chúng ta không thể bảo vệ người dân khỏi bạo lực quy mô lớn, chủ nghĩa độc tài và chiến tranh. Điều này không chỉ liên quan đến người dân Ukraine, Sudan, Myanmar, Nicaragua, Venezuela hay Gaza. Nó đã trở thành hiện thực đối với tất cả mọi người, bất kể họ sống ở đâu.”
Bà cho biết bà rất vui mừng khi có cơ hội gặp gỡ các chuyên gia và trí thức từ nhiều lĩnh vực và quốc gia khác nhau để thảo luận về những “vấn đề cấp bách sẽ định hình tương lai chung của chúng ta.” Bà cho biết bà hy vọng về về tác động của hội nghị và Tuyên bố Rôma đã ký, mọi thứ sẽ phụ thuộc vào việc thực hiện tiếp theo.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Thông điệp của Đức Lêô bán chạy ở các tiệm sách
“Công nghệ phải được sử dụng để bảo vệ con người”
Castel Gandolfo: “Con người không bao giờ được nhường quyền quyết định cho máy móc”
