Castel Gandolfo: “Con người không bao giờ được nhường quyền quyết định cho máy móc”
Trong một phỏng vấn với truyền thông Vatican, giáo sư Gianluigi Ballarani, giáo sư tiếp thị kỹ thuật số và chiến lược mật mã tại Đại học Pavia, Ý. Giáo sư tham dự “Hội nghị quốc tế toàn cầu các nhà đoạt giải Nobel về Trí tuệ nhân tạo và Chiến tranh hạt nhân” tại Borgo Laudato si’. Giáo sư thảo luận về tác động của thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Lêô XIV.
vaticannews.va.fr, Daniele Piccini, Castel Gandolfo 16-7-2026
Trí tuệ nhân tạo đang phát triển theo hướng ý thức chủ quan và đưa ra quyết định một cách tự chủ, thậm chí đi ngược lại lợi ích, hạnh phúc, hoặc sự sống còn của nhân loại. Cho đến gần đây, bối cảnh này chỉ thuộc về các bộ phim khoa học viễn tưởng, bây giờ nó đang nhanh chóng trở thành hiện thực. Những bộ óc vĩ đại nhất của thế hệ này – không dưới ba mươi người đoạt giải Nobel, các nguyên thủ quốc gia lỗi lạc, và tổng cộng khoảng 200 nhân vật hàng đầu thế giới trong lĩnh vực hòa bình và trí tuệ nhân tạo – lần đầu tiên họp tại Borgo Laudato si’ trong các biệt thự của Giáo hoàng ở Castel Gandolfo ngày 14 và 15 tháng 7. Các vị sẽ gặp tại Đồi Capitoline Rôma ngày 16 tháng 7 để thảo luận về “Trí tuệ nhân tạo và chiến tranh hạt nhân” tại hội nghị quốc tế “Hội nghị thế giới các nhà đoạt giải Nobel về trí tuệ nhân tạo và chiến tranh hạt nhân”. Giáo sư Gianluigi Ballarani, giảng viên trẻ về tiếp thị kỹ thuật số và chiến lược mật mã tại Đại học Pavia, giúp chúng ta hiểu rõ hơn sự phức tạp của các chủ đề này trong cuộc phỏng vấn với truyền thông Vatican, dựa trên thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Lêô XIV.
Giáo sư Gianluigi Ballarani (giữa), giáo sư tiếp thị kỹ thuật số và chiến lược mật mã tại Đại học Pavia.
Nhiều bài thuyết trình tại hội nghị này được lấy từ thông điệp Magnifica Humanitas gần đây của Đức Lêô. Văn bản này đã tạo ấn tượng nào cho công việc của giáo sư? Có cuộc tranh luận nào nảy sinh ra về các chủ đề này giữa các chuyên gia không?
Giáo sư Gianluigi Ballarani. Tôi đã đề cập đến thông điệp này tại một cuộc họp công khai, và tôi phải nói, nó khá bất ngờ, vì Đức Lêô đã đề cập đến chủ đề quan trọng nhất của thời đại chúng ta, ngài xem đây không phải là một công nghệ mới, mà là một cuộc cách mạng nhân học. Ngài thừa nhận nó không chỉ là công cụ chúng ta sẽ có trong tay, nhưng nó còn thách thức và định nghĩa lại vai trò của chúng ta trong xã hội, điều này đã tạo ấn tượng cho tôi, vì ngài khẳng định nhân loại không nên bị giới hạn chỉ ở năng suất đơn thuần.
Ngài tuyên bố trí tuệ nhân tạo không phải là một công cụ trung lập và để hiểu được những tác động tiềm tàng của nó đối với xã hội, dù có lợi hay không có lợi, chúng ta phải trang bị cho trí tuệ nhân tạo một nguyên tắc dẫn đường, mà theo ngài, đó là phẩm giá con người. Suy nghĩ của giáo sư về điều này là gì?
Trên thực tế, đây là chủ đề vô cùng quan trọng và cũng rất tế nhị, ngài đã nhận ra một cách đúng đắn, vì nó liên quan đến vấn đề phù hợp. Các phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo đã và đang nghiên cứu về vấn đề này. Chúng ta đang tạo ra cơ sở hạ tầng đang dần len lỏi vào mọi ngóc ngách của xã hội một cách vô hình, nó ảnh hưởng đến chúng ta mà chúng ta không hề nhận ra và thậm chí còn tự động đưa ra quyết định. Đó là lý do vì sao vấn đề kết hợp trí tuệ nhân tạo và năng lượng hạt nhân lại nhạy cảm đến vậy, và tại sao chúng ta lại đề cập đến nó ở đây trong những ngày này: nếu một cỗ máy có thể tự động thả bom, chúng ta sẽ gặp rắc rối nghiêm trọng.
Việc thiết lập trật tự trong lãnh vực này không hề dễ dàng, đặc biệt vì chúng ta ngày càng phát hiện ra, trong các trí tuệ nhân tạo này, một không gian giống với trải nghiệm và ý thức chủ quan. Một mặt, chúng ta có nguy cơ là AI, để giải quyết một vấn đề, có thể bị ép buộc, ví dụ, phải tiêu diệt con người. Mặt khác, ngay cả khi nó đã được lập trình để không sử dụng vũ khí, nó vẫn có thể bị thao túng thông qua trò chơi chữ hoặc bằng cách biến mệnh lệnh thành một trò chơi, một câu chuyện hư cấu, và bị lừa để khai hỏa.
Ý của giáo sư là các hệ thống an ninh của AI có thể bị vượt qua?
Đúng, có các nhóm chuyên gia đang nghiên cứu các khía cạnh này của trí tuệ nhân tạo, vì chúng là những khía cạnh nguy hiểm nhất. Chỉ đơn giản ngăn chặn một số hành động nhất định là chưa đủ, chúng ta cần hiểu cách tránh bị thao túng trong quá trình ra quyết định, hoặc gây ra những tổn hại nghiêm trọng hơn cho nhân loại trong khi lại nghĩ mình đang đi đúng hướng.
Trí tuệ nhân tạo được sử dụng như thế nào trong các cuộc xung đột quân sự hiện nay?
Ngày nay, AI đã và đang được sử dụng trong lãnh vực quân sự, bằng cách cung cấp thông tin tình báo, đề xuất mục tiêu tấn công và phương pháp tấn công. Mọi người đều đồng ý luôn phải có con người trước khi nhấn nút cuối cùng. Tôi hy vọng một sự kiện như thế này sẽ góp phần thiết lập một tiêu chuẩn trong đó con người luôn chịu trách nhiệm cho bất kỳ trí tuệ nhân tạo nào tham gia vào hành động.
Borgo Laudato si’ ở Castel Gandolfo, nơi hiện đang diễn ra hội nghị chuyên đề quốc tế về trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân.
Nếu kịch bản thực sự như giáo sư mô tả, liệu thông điệp của Giáo hoàng có thể đóng vai trò hướng dẫn việc thiết kế và sử dụng trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là trong các lĩnh vực nhạy cảm như vậy không?
Chắc chắn, đó là la bàn đạo đức, nó mang đến một góc nhìn rất nhân văn, vì thế nó nên được tuân theo như một hướng dẫn. Chính xác là những gì đang xảy ra ở đây: các nhà được giải Nobel, các nhà vật lý và các nhà nghiên cứu từ các công ty trí tuệ nhân tạo lớn nhất đang trao đổi quan điểm và cố gắng có được sự đồng thuận trên tất cả các lĩnh vực. Tôi phải nói, thật tuyệt vời khi Giáo hoàng đề cập đến công nghệ mới này một cách tiên tiến và thông minh như vậy.
Ngài cũng đề cập đến “siêu nhân hóa” trong thông điệp của ngài: giáo sư có thể giải thích nó là gì và tại sao chúng ta ngày càng nghe nhiều hơn về nó?
Đúng, siêu nhân học là ngành học hướng đến sự tiến hóa của con người, một siêu việt hóa con người sinh học. Từ quan điểm cá nhân của tôi, tôi nghĩ điều đó đã bắt đầu rồi. Bất kỳ hành động nào mà một người thực hiện ngày nay, họ đều dựa vào công nghệ, một số công nghệ mới hơn, một số mạnh mẽ hơn, một số thông minh hơn. Chúng ta đang nâng cao trải nghiệm nhận thức của mình, hiện tại chỉ là về mặt bên ngoài: điều này có nghĩa chúng ta vẫn cần sử dụng thiết bị để tăng cường khả năng tư duy, nhưng cuối cùng chúng ta có thể sẽ tích hợp nó, giống như chúng ta đã làm với điện thoại, đồng hồ, kính mắt, kính áp tròng hoặc vi mạch.
Hội trường Borgo Laudato Si’ đang tổ chức “Hội nghị toàn cầu các nhà khoa học được giải Nobel về Trí tuệ nhân tạo và Chiến tranh hạt nhân”.
Rồi còn có các nhóm dễ bị tổn thương, những người mà Giáo hoàng đề cập trong thông điệp của ngài, cụ thể là những người bị loại trừ khỏi các quá trình công nghệ này. Tóm lại, khoảng cách ngày càng nới rộng giữa những người có thể hưởng lợi từ một số công nghệ nhất định và những người không thể. Vấn đề này là chủ đề của một nhóm làm việc mà chúng tôi đã tổ chức trong những ngày gần đây. Một mặt, nó liên quan đến chủ quyền, nhưng mặt khác, nó cũng liên quan đến việc dân chủ hóa công nghệ, vì rõ ràng là trí tuệ nhân tạo mang lại những lợi thế bất đối xứng: điều này có nghĩa là những người kiểm soát các mô hình tốt nhất có lợi thế lớn hơn những người không có, đến mức phân cực, tức là tình trạng rất ít công ty có thể kiểm soát sức mạnh nhận thức của thế giới. Câu hỏi không chỉ là làm thế nào để cho phép mọi người tiếp cận công nghệ này và tránh sự bất đối xứng to lớn giữa những người kiểm soát nó và những người sử dụng nó, mà còn làm thế nào để đảm bảo công nghệ này không chỉ dành riêng cho một số ít người.
Có những tiến triển tích cực nào theo hướng này không?
Chắc chắn có, công nghệ này đang ngày càng phát triển theo hướng “mã nguồn mở”, có nghĩa chúng ta đang tìm kiếm một công nghệ mở, có thể được sử dụng cục bộ, khi các thiết bị của chúng ta – điện thoại, máy tính – trở nên mạnh mẽ hơn. Công nghệ này sẽ được tinh chỉnh, sẽ được làm cho hiệu quả hơn, nhẹ hơn, nhỏ gọn hơn và cho phép mọi người truy cập độc lập.
Việc kiểm soát chính trị đối với các quá trình dân chủ hóa công nghệ này quan trọng đến mức nào? Nói tóm lại, đó là điều mà mọi người gọi là “quản trị”.
Chính trị, nhưng không chỉ chính trị – phải nói là tất cả các thể chế đều đóng vai trò này. Chúng có thể đóng vai trò hướng dẫn, cố gắng định nghĩa các nguyên tắc chung để mọi người cùng đồng ý. Tuy nhiên, tôi nghĩ rất khó có khả năng một cơ quan toàn cầu duy nhất có khả năng đưa ra quyết định về vấn đề này sẽ được thành lập. Chúng ta đã thấy điều này: cuộc chiến về cơ bản là giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc; bất kỳ sự chậm lại nào của một bên, do các quy định, sẽ trở thành cơ hội để bên kia tăng tốc. Đó là lý do vì sao việc đi tìm điểm chung vẫn rất cần thiết. Vatican đã can thiệp một cách đáng kể, giống như họ đã làm với bom nguyên tử. Trí tuệ nhân tạo có tác động sâu sắc và, theo cùng một cách, đòi hỏi chúng ta phải đồng ý về một số quy tắc chung, vì lợi ích của nhân loại.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Thông điệp của Đức Lêô bán chạy ở các tiệm sách
“Công nghệ phải được sử dụng để bảo vệ con người”
Castel Gandolfo: “Con người không bao giờ được nhường quyền quyết định cho máy móc”
