Đức Lêô, xin ngài đến Thung lũng Silicon!
americamagazine.org, Charles C. Camosy, 2026-07-01
Ngày thứ hai 25 tháng 5 năm 2026, Đức Lêô dự buổi giới thiệu Thông điệp đầu tiên Nhân loại tuyệt vời, Magnifica humanitas đầu tiên của ngài về việc bảo vệ con người trong thời trí tuệ nhân tạo tại Vatican. Ảnh: AP Photo/Alessandra Tarantino
Tôi ước tôi có thể nhớ rõ hơn từng người tôi đã gặp tại Nhà thờ và Đền thờ Đức Mẹ Hòa Bình ngày 6 tháng 6 vừa qua. Đó là giáo xứ nhiệt thành và đang phát triển (các thánh lễ chúa nhật luôn chật kín người, cứ hai giờ một lễ, từ 6:30 sáng đến 8 giờ tối) nằm ở trung tâm Thung lũng Silicon, và Giám mục Oscar Cantu của San Jose quyết định đây sẽ là địa điểm lý tưởng để tổ chức sự kiện về Thông điệp Nhân loại tuyệt vời của Đức Lêô, chỉ vài ngày sau khi Thông điệp được công bố.
Tôi đã gặp những người đến từ Anthropic, Google DeepMind, Meta, PayPal, Microsoft và nhiều nơi khác. Hơn 300 người đã dự hai buổi thảo luận công khai về Thông điệp của Đức Lêô lúc 9 giờ sáng thứ bảy. Một số người có đức tin cảm thấy lo lắng sâu sắc về những gì đang xảy ra trong công ty của họ. Những người khác là người thế tục nhưng bày tỏ lòng biết ơn Giáo hoàng đã hành động vào thời điểm quan trọng này trong lịch sử chúng ta. Cả số lượng người tham dự và những câu chuyện họ kể đều cho thấy nhu cầu sâu sắc về sự lãnh đạo của Đức Lêô, họ đặc biệt quan tâm đến Thông điệp Nhân loại tuyệt vời của ngài.
Tôi là thần học gia luân lý Công giáo, các phương tiện truyền thông thế tục nổi tiếng như NPR, The New York Times, BBC, The Atlantic và The Washington Post đều liên hệ với tôi để giúp họ đưa tin về Thông điệp này. Gần đây, tôi đã giúp Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ cung cấp thông tin tóm tắt cho các thành viên Quốc hội về Thông điệp Nhân loại tuyệt vời. Phòng ăn của Hạ viện chúng tôi đặt trước đã chật kín người, và cuộc trao đổi rất sôi nổi.
Chúng tôi đã thảo luận về các chủ đề như vũ khí tự động gây chết người, áp lực địa chính trị Trung Quốc gây ra cho hệ thống và sự khác biệt giữa việc dùng thiết bị cấy ghép não để điều trị so với việc dùng chúng để tăng cường khả năng. Và dĩ nhiên, trong thâm tâm mọi người, ai cũng nghĩ đến cuộc chạy đua giữa trí tuệ nhân tạo và các công ty công nghệ ở Mỹ và trên toàn thế giới.
Nhiều công ty trong số này thấy họ rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, khi họ nghĩ nếu họ không “thắng”, thì các công ty khác (cả các công ty làm việc cho các đối thủ nước ngoài) sẽ làm những việc như bỏ qua các tiêu chuẩn an toàn và tiết lộ các bước chế tạo vũ khí hóa học hoặc sinh học – hoặc thậm chí mạo hiểm để các mô hình ngôn ngữ lớn tự động “thoát khỏi kiểm soát” có thể gây ra sự tàn phá và đe dọa chính nền văn minh nhân loại.
Từ những cuộc trò chuyện chính thức và không chính thức của tôi với những người làm việc trong các phòng thí nghiệm AI tiên tiến, rõ ràng là không phải ai cũng đồng ý về bản chất của các rủi ro này hoặc chúng có thể trở nên mối lo ngại sống còn trong tương lai bao lâu nữa. Một số người nghĩ rằng chúng ta chỉ còn khoảng 18 tháng để hành động trước khi sức mạnh ngày càng tăng theo cấp số nhân của AI trở nên không thể ngăn cản, có những người khác nghĩ rằng hầu như không có khả năng điều này xảy ra. Những người khác lại có quan điểm trung dung. Thật không may, hơn một người từ các phòng thí nghiệm này đã nói rằng, về cơ bản không có diễn đàn trung lập nào nơi những tuyên bố trái chiều này được hoan nghênh và kiểm chứng công khai. Chính phủ Hoa Kỳ, bị tê liệt bởi sự kết hợp giữa nỗi sợ hãi và lượng tiền khổng lồ từ giới công nghệ, dường như khó có khả năng can thiệp để đưa ra giải pháp. Điều này bất chấp việc Anthropic, OpenAI và CEO của Google DeepMind đã kêu gọi tạm dừng tốc độ phát triển chóng mặt của trí tuệ nhân tạo tiên tiến.
Về tình hình này, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế cho biết: “Phải là một thất bại sâu sắc về tầm nhìn chính trị khi chính phủ Hoa Kỳ bị một tổ chức tôn giáo hai thiên niên kỷ tuổi qua mặt trong vấn đề công nghệ cấp bách nhất của thế kỷ 21.” Họ khẳng định Giáo hội Công giáo “đã làm được chính xác những gì các chính trị gia Hoa Kỳ đã không làm được.”
Brian Green, giám đốc Đạo đức công nghệ tại Trung tâm Đạo đức Ứng dụng Markkula của Đại học Santa Clara viết: “Giáo hội có thể là tổ chức duy nhất trên thế giới thực sự có thể dẫn dắt cuộc thảo luận đạo đức này về trí tuệ nhân tạo.”
Phó Tổng thống JD Vance đồng ý: “Chính phủ Mỹ không đủ khả năng để đảm nhiệm vai trò lãnh đạo đạo đức, ít nhất là lãnh đạo đạo đức toàn diện, trước tất cả các thay đổi sẽ đến cùng với trí tuệ nhân tạo. Tôi nghĩ Giáo hội thì có. Đây là loại công việc mà Giáo hội rất giỏi.”
Việc lựa chọn chủ đề này cho thông điệp đầu tiên của ngài, ngài là Giáo hoàng đầu tiên xuất hiện tại cuộc họp báo công bố thông điệp, cho thấy sự cấp bách của ngài – cũng như chính lời lẽ của ngài trong Thông điệp Magnifica Humanitas. Ngài nhấn mạnh đến sự cần thiết phải hành động nhanh chóng: “Do sự mất cân bằng thường xuyên giữa tốc độ tăng trưởng công nghệ và sự phát triển chậm hơn của nhận thức, chuẩn mực, biện pháp bảo vệ và các thể chế có khả năng quản lý tác động của nó.” Ngài kêu gọi: “Phải có sự tham gia chính trị tích cực hơn, có khả năng làm chậm mọi thứ khi mọi thứ đang tăng tốc độ và đặc biệt là cần thiết phải có giải giáp cho AI.”
Với tất cả những điều này, ngài nên có chuyến đi thăm đặc biệt và khẩn cấp tới Thung lũng Silicon.
Tôi nghĩ một chuyến đi như vậy sẽ phản ánh những kết quả ấn tượng như chuyến đi Ba Lan năm 1979 của Thánh Gioan Phaolô II: một trận động đất với những dư chấn dẫn đến phong trào Đoàn kết. Chúng ta có thể vẽ một đường lịch sử từ điều này đến sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản ở Ba Lan và sự sụp đổ của chính Bức màn Sắt.
Đức Lêô XIV lấy danh hiệu của ngài như một cách để báo hiệu ý định đáp lại thời điểm hiện tại theo các cách Đức Lêô XIII đã làm khi ngài ban hành Thông điệp Tân sự Rerum Novarum năm 1891. Nhiều phản ứng khác nhau với Cách mạng Công nghiệp – bao gồm phong trào công đoàn, luật lương tối thiểu, bảo vệ lao động trẻ em, tuần làm việc 40 giờ, bảo vệ an toàn lao động và hơn thế nữa – có thể truy nguồn gốc từ ảnh hưởng của Đức Lêô XIII và sự phát triển của giáo huấn xã hội Công giáo.
Ngày nay, bất chấp những quan điểm gây tranh cãi về mọi thứ từ nhập cư đến phá thai, tiếng nói của Đức Lêô vẫn vô cùng được nghe. Nhìn chung, Kitô giáo ở Hoa Kỳ đang trải qua giai đoạn phục hồi và, với một số nhóm người trẻ, đã có điều gì đó tương tự như sự hồi sinh. Bằng chứng về điều này đã được thể hiện rõ trong bài báo được điều tra kỹ lưỡng của tờ The San Francisco Standard có tựa đề “Thung lũng Silicon tìm thấy AI và bắt đầu tìm kiếm Chúa”. Rõ ràng, trải nghiệm của chúng tôi tại Nhà thờ Đức Mẹ Hòa Bình không phải là duy nhất. Giới trẻ trong khu vực đang mô tả một “chuyển đổi”, nơi tôn giáo đang “mờ dần định kiến” và những câu hỏi nảy sinh từ cuộc cách mạng công nghệ hiện nay cần được giải đáp bằng thần học.
Đây là những người Đức Lêô sẽ tìm thấy nếu ngài đến Thung lũng Silicon.
Ngài cũng sẽ thấy nhiều nhà lãnh đạo làm việc trong các phòng thí nghiệm AI tiên tiến, đang rất cần giải pháp, họ sẽ tham gia các sự kiện theo lời mời của ngài. Những người này bao gồm cả người dân địa phương, nhưng quan trọng hơn cả là các nhân vật quốc tế – những người làm việc cho DeepSeek và các công ty Trung Quốc khác. (Vì nhiều lý do khác nhau, ngoại giao Vatican có rất nhiều kinh nghiệm làm việc với người Trung Quốc.)
Mô phỏng một số điều chúng tôi đã làm ở Santa Clara, Đức Lêô có thể tổ chức các buổi lắng nghe, thảo luận về các đề xuất của ngài trong Thông điệp Nhân loại tuyệt vời, mời các nhà lãnh đạo tôn giáo khác chia sẻ trí tuệ và thu hút sự chú ý toàn cầu đến các vấn đề AI hơn bất kỳ sự kiện nào khác trong lịch sử loài người. Giống như chúng tôi đã làm, ngài sẽ tìm thấy những người đang khao khát, không chỉ sự lãnh đạo khiêm tốn của ngài, mà còn khao khát một người có quyền lực triệu tập để gọi tên thời điểm chúng ta đang sống và thúc đẩy các nhân vật chủ chốt tham gia thảo luận và hành động.
Ngài cũng có thể dùng chuyến đi này như lời kêu gọi các nguồn lực toàn cầu to lớn của Giáo hội Công giáo – về giáo hội, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và hơn thế nữa – để giải quyết thời điểm đặc biệt này. Trong quá khứ, các dòng tu như Dòng Tên, Dòng Đa Minh, Dòng Phanxicô, Dòng Biển Đức đã hành động theo chỉ đạo của Giáo hoàng để sử dụng các ân sủng đặc biệt của mình nhằm đáp ứng những dấu hiệu của thời đại. Dòng Augustinô, trong đó có Đức Lêô, có vai trò đặc biệt cần phải thực hiện, nhất là với đặc sủng tập trung vào các ý tưởng và thực hành nào có thể giải quyết được “tâm hồn bất an” của người thời nay.
Tôi hy vọng chuyến đi của ngài sẽ khởi động các kế hoạch để thành lập một cái gì đó giống như “Viện Magnifica Humanitas về Công nghệ và Giáo lý Xã hội Công giáo”. Nguồn lực thể chế của Giáo hội rất mạnh, có thể tổ chức để vừa tiếp tục đối thoại, vừa tranh luận trong một diễn đàn không bị ảnh hưởng bởi lợi nhuận hay chính trị, để tổ chức và kích hoạt các hoạt động nhằm tạo sự đồng thuận.
May mắn thay, các vấn đề xung quanh trí tuệ nhân tạo vẫn chưa bị mã hóa về mặt chính trị hay tư tưởng theo cách dẫn đến sự phân cực bế tắc. Từ Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đến Phó Tổng thống Vance, tất cả đều đưa ra những phản hồi mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu của thời điểm này. Có lẽ đây là khoảng trống tư tưởng độc đáo dành cho những đề xuất lớn, sáng tạo và dựa trên bằng chứng.
Điều còn thiếu: năng lượng cấp bách, mức độ chú ý đột phá và các thể chế toàn cầu cần thiết để giúp đưa các đề xuất này ra ánh sáng và thực hiện. Hai lần trong 135 năm qua, hành động của một Giáo hoàng đã khơi dậy những thay đổi toàn cầu to lớn, đáp ứng được thời điểm văn hóa.
Đức Giáo hoàng Lêô XIV, thế giới cần ngài giúp thực hiện điều này một lần nữa.
Charles C. Camosy: Giáo sư nhân văn y học tại Trường Đại học Y khoa Creighton, chủ tịch Học bổng Monsignor Curran. Giáo sư theo học Thần học Luân lý tại Chủng viện Thánh Giuse ở New York, là tác giả của tám quyển sách, quyển mới nhất là “Một Giáo Hội”.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
