Các nhà tiên tri báo điềm gở hay là người cứu nhân loại, các công ty khổng lồ AI luôn thắng
fr.aleteia.org, Ban Biên tập Aleteia, 2026-06-26
Các bậc thầy thích “hù dọa”, các công ty khổng lồ AI đã thành thạo trong việc làm cho công chúng sợ hãi với các mô hình của họ… để bán hàng được nhiều hơn. Nhà văn Charlotte de Vilmorin giải thích: “Dù họ đặt họ vào phe thiện hay ác, các doanh nhân công nghệ luôn thắng. Cuộc chiến giành quyền kiểm soát trí tuệ nhân tạo đang diễn ra trên địa bàn của một luận điệu cổ xưa: thiện và ác. Và trong cuộc chiến này, các doanh nhân Thung lũng Silicon đã hiểu một điều từ rất lâu trước chúng ta: bất kể họ đứng về phía nào… họ luôn thắng. Cho dù họ tự xưng là người cứu nhân loại hay khơi dậy nỗi sợ hãi về một tương lai tận thế, mỗi tuyên bố, mỗi tranh cãi đều phục vụ một mục đích duy nhất: củng cố quyền lực, tính hợp pháp và cuối cùng là lợi nhuận của họ.”
Một cơ hội khổng lồ
Tháng 2 năm 2026, Anthropic, công ty do Dario và Daniela Amodei thành lập, đã từ chối hợp đồng trị giá 200 triệu đô la với Lầu Năm Góc. Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ yêu cầu quyền truy cập không giới hạn vào Claude, mô hình chủ lực của công ty, cho các mục đích quân sự, bao gồm giám sát hàng loạt công dân Mỹ và phát triển vũ khí tự động gây chết người. Dario Amodei từ chối. Nhưng không phải vì lý tưởng mà vì ông hiểu, về lâu về dài, sự từ chối này sẽ mang lại lợi nhuận lớn hơn nhiều. Bằng cách định vị mình là tường thành đạo đức chống lại sự lạm dụng trí tuệ nhân tạo quân sự, Anthropic đã biến một hạn chế thành một cơ hội to lớn.
Lầu Năm Góc phản ứng, họ đưa công ty vào danh sách đen và chấm dứt tất cả các hợp đồng, một quyết định bị công ty khởi nghiệp ở California kiện ra tòa. Nhưng công chúng và giới truyền thông xem ông Amodei là người hùng. Kết quả: giá trị của Anthropic tăng vọt. Tháng 5 năm 2026, công ty đã tiến gần đến mốc một ngàn tỷ đô la, và ứng dụng Claude của họ trở thành ứng dụng được tải xuống nhiều thứ hai trên App Store, thậm chí lần đầu tiên soán ngôi ChatGPT. Bằng cách từ chối hợp tác với chính phủ, Anthropic đã củng cố sức mạnh kinh tế và hình ảnh thương hiệu của mình. Các nhà đầu tư đổ xô vào công ty, các vòng gọi vốn liên tiếp diễn ra (30 tỷ đô la tháng 2 năm 2026, 65 tỷ đô la tháng 5 năm 2026), công ty khởi nghiệp này trở thành người chơi chủ chốt, có khả năng vượt qua OpenAI.
Hình ảnh của tác nhân có trách nhiệm
Anthropic đã đẩy chiến lược này đi xa với thông báo gần đây về Mythos 5, mô hình an ninh mạng tiên tiến nhất của họ. Tháng 4 năm 2026, công ty cho biết họ đã phát triển mô hình mạnh mẽ đến mức cuối cùng họ quyết định không phát hành, vì rủi ro quá lớn đối với an ninh toàn cầu. Truyền thông xôn xao: “Anthropic đã chế tạo một vũ khí mà họ không thể phát hành, một mô hình có khả năng tấn công bất kỳ hệ thống nào, kết thúc của an ninh mạng như chúng ta đã biết.” Tuy nhiên, các thử nghiệm nội bộ cho thấy Mythos 5, dù hiệu quả, nhưng không mang tính cách mạng như thông cáo báo chí tuyên bố.
Dù sao đi nữa: thông báo đã có tác dụng của nó. Tháng 6 năm 2026, Anthropic đã ra mắt Claude Fable 5, phiên bản dành cho người tiêu dùng Mythos 5, trước khi thu hồi nó ba ngày sau, theo lệnh của chính phủ Hoa Kỳ, vì lo ngại việc sử dụng độc hại. Việc đình chỉ được công khai rộng rãi này càng củng cố hình ảnh của Anthropic như một công ty có trách nhiệm, đồng thời làm tăng thêm sự bí ẩn xung quanh khả năng của nó. Kết quả, các nhà đầu tư càng hào hứng hơn bao giờ hết, và giá trị của công ty tiếp tục tăng lên.
Đặt cược vào nỗi sợ hãi
Ở một thái cực khác: doanh nhân đặt cược vào nỗi sợ hãi. Đây là trường hợp của phong trào “diệt vong” (hay “troll diệt vong”), được các nhân vật Elon Musk, Sam Altman và Peter Thiel phổ biến. Phong trào này ra đời trong giới công nghệ Thung lũng Silicon, thường dự đoán ngày tận thế thông qua trí tuệ nhân tạo: một siêu trí tuệ không thể kiểm soát, một điểm kỳ dị công nghệ sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát của nhân loại, hoặc một cuộc chạy đua vũ trang thuật toán dẫn đến chiến tranh thế giới. Ví dụ, Elon Musk liên tục cảnh báo trí tuệ nhân tạo có thể “hủy diệt nhân loại”, trong khi vẫn phát triển các mô hình ngày càng mạnh mẽ hơn thông qua xAI, mà không có bất kỳ biện pháp bảo vệ đạo đức thực sự nào. Ông kêu gọi tạm dừng phát triển AI nói chung trước khi ra mắt mô hình Grok của ông sáu tháng sau đó. Về phần mình, Altman viết những bài báo mang tính cảnh báo về những rủi ro hiện sinh của AI, so sánh ChatGPT với bom hạt nhân, trong khi vẫn hợp tác với Lầu Năm Góc trong các hợp đồng quân sự.
Những người, giống như Musk hay Altman, khơi dậy nỗi sợ hãi về ngày tận thế, tự cho mình là những người duy nhất có khả năng phát triển các giải pháp để ngăn chặn nó.
Những lời lẽ mang tính tận thế này không chỉ đơn thuần là phản ứng cảm xúc, mà là một chiến lược được mài giũa kỹ lưỡng. Điều này phục vụ nhiều mục đích: tạo cảm giác khẩn cấp (chúng ta phải hành động ngay bây giờ, trước khi quá muộn), biện minh cho các khoản đầu tư khổng lồ (chỉ có các công ty công nghệ mới có thể cứu chúng ta), và đánh lạc hướng sự chú ý khỏi các vấn đề thực sự (sự tập trung quyền lực, khai thác dữ liệu, mất việc làm và hậu quả môi trường). Bởi vì nói về sự tuyệt chủng của nhân loại hấp dẫn hơn nhiều so với việc nói về những người lao động Kenya bị trả lương thấp để cung cấp dữ liệu cho các thuật toán. Do đó “Troll bi quan” tương đương với việc mô tả sản phẩm của chính mình có khả năng gây thảm họa… trong khi vẫn tiếp tục bán nó. Một bài báo gần đây trên tờ New York Times của Cal Newport, một nhà phê bình hàng đầu về sự thái quá của các công nghệ mới, đã kêu gọi từ bỏ lối hùng biện không lành mạnh này.
Đứng về phía thiện hay ác? Vì đó là nơi mà sự tài tình của chiến lược này nằm ở chỗ: dù họ đứng về phía thiện hay ác, các doanh nhân công nghệ luôn thắng. Những người, giống như Amodei, từ chối thỏa hiệp về mặt đạo đức sẽ được tưởng thưởng bằng hình ảnh thương hiệu được củng cố, các nhà đầu tư nhiệt tình và định giá tăng vọt. Những người, giống như Musk hay Altman khơi dậy nỗi sợ hãi về ngày tận thế, tự cho mình là những người duy nhất có khả năng tìm ra giải pháp để ngăn chặn nó. Trong cả hai trường hợp, kết quả đều giống nhau: quyền lực ngày càng tập trung vào tay một số ít người, quy định ngày càng lỏng lẻo và xã hội ngày càng phụ thuộc vào họ.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Đức Lêô phục hồi cải cách Thượng Hội đồng của Đức Phanxicô theo cách riêng của ngài như thế nào?
Các nhà tiên tri báo điềm gở hay là người cứu nhân loại, các công ty khổng lồ AI luôn thắng
