Sự tham gia của giáo dân trong việc tuyển chọn giám mục
Một Giáo hội đa văn hóa: Các Giám mục vào Đền thờ Thánh Phêrô © Lucienne Bittar
cath.ch, I.Media, 2026-05-05
Thành lập một ủy ban đặc biệt gồm nam nữ giáo dân, thu thập thông tin trực tuyến, tham khảo ý kiến của những người không tin: Đó là một số khuyến nghị từ nhóm nghiên cứu của Thượng Hội Đồng về quy trình tuyển chọn giám mục mới, được công bố vào ngày 5 tháng 5 năm 2026. Trong khuôn khổ Thượng Hội Đồng về Tính Đồng Hành, tài liệu này khuyến khích xem lại các thực hành, kể cả trong Giáo triều La-mã, hy vọng tạo điều kiện cho giáo dân nam nữ có thể làm các chức vụ ngoại giao tại Tòa Thánh.
Tháng 2 năm 2024, sau kỳ họp đầu tiên của Thượng Hội Đồng về tính đồng nghị (tháng 10 năm 2023), Đức Phanxicô đã thành lập mười nhóm làm việc, sau đó ngài bổ sung thêm hai nhóm và ba ủy ban. Những báo cáo đầu tiên từ các nhóm này bắt đầu công bố vào đầu tháng 3, báo cáo của Nhóm 7 về hình ảnh các giám mục là báo cáo thứ sáu được công bố.
Sự hợp tác của giáo dân trong việc chọn các giám mục
Tập trung vào quy trình chọn các tân giám mục, tài liệu dài tám trang đề xuất một tiếp cận mới: thành lập một ủy ban cụ thể gồm hai linh mục, hai giáo dân sống đời thánh hiến và hai giáo dân nam hoặc nữ của giáo phận nơi có tân giám mục. Các thành viên phải giữ bí mật Tòa Thánh và không tạo “áp lực dưới bất kỳ hình thức nào” lên Tòa Thánh, chịu trách nhiệm đánh giá tình hình hiện tại của giáo phận và phác thảo “hồ sơ của vị mục tử mới”. Để lập danh sách các ứng viên gởi về Rôma, báo cáo cũng đề xuất triệu tập Hội đồng Linh mục và Hội đồng Mục vụ Giáo phận – trong đó có một phần gồm giáo dân. Mỗi thành viên sẽ phải đưa cho giám mục một phong bì niêm phong có tên các linh mục của giáo phận mà họ nghĩ là phù hợp với chức vụ giám mục, và cho loại giáo phận nào; tên của các giám mục hoặc linh mục, kể cả những người ở ngoài giáo phận được họ cho là phù hợp để kế nhiệm giám mục địa phương. Cuộc tham vấn này, nếu có thể, nên bao “các tổ chức đại diện cho giới trẻ và người nghèo”.
Tham vấn rộng rãi: internet, người không theo đạo
Báo cáo cũng xem xét vai trò của các sứ thần Tòa Thánh, “đại sứ” của Giáo hoàng tại mỗi quốc gia, các ngài liên lạc với Rôma để lựa chọn giám mục, trong hy vọng ngành ngoại giao Tòa Thánh sẽ được mở rộng cho giáo dân trong tương lai, có thể làm sứ thần kể cả phụ nữ. Hiện nay sứ thần chỉ dành cho các tổng giám mục.
Trong quy trình thông thường để lựa chọn giám mục, sứ thần thu thập kết quả tham vấn, thông tin từ những người cung cấp thông tin. Nhóm khuyến nghị những người cung cấp thông tin này nên mang tính đại diện càng nhiều càng tốt, để tránh “chủ nghĩa giáo sĩ, chính trị hóa và ảnh hưởng mang tính gia đình, bộ lạc hoặc dân tộc”.
Vì thế văn bản này chủ trương bao gồm phụ nữ và thanh niên, đại diện các cộng đồng bản địa, các dân tộc thiểu số và ngôn ngữ thiểu số, lãnh vực văn hóa và cả những người “không theo đạo hoặc đã bỏ đạo”. Văn bản cũng khuyến nghị các Sứ thần nên bổ sung thông tin từ internet, rất hữu ích nhưng nên kiểm tra kỹ lưỡng độ tin cậy của thông tin đó. Như thế có cần sửa đổi bảng câu hỏi?
Nhóm nghiên cứu cho rằng các bảng câu hỏi do của các sứ thần gởi cho người cung cấp thông tin cần được cập nhật và đa dạng hóa, các câu hỏi không nên dẫn dắt câu trả lời. Nhóm khuyên nên có các cuộc phỏng vấn trực tiếp.
Mặc dù bảng câu hỏi hiện nay khác nhau giữa các quốc gia, nhưng trong mọi trường hợp, mục đích là để phác họa một bức chân dung toàn diện về ứng viên, một nhân viên của Bộ giải thích với hãng tin I.Media: “Tình trạng sức khỏe, phẩm chất cá nhân, trình độ học vấn, đời sống cầu nguyện, tư cách trong chức vụ, kỷ luật giáo hội và kinh nghiệm mục vụ là những yếu tố cần thiết để được chọn.” Các câu hỏi cũng đề cập đến phong cách quản trị của họ: “Cử hành các bí tích, làm việc với người khác, chia sẻ trách nhiệm, khả năng ra quyết định và kỹ năng quản lý.”
Một ủy ban độc lập để đánh giá các cơ quan trực thuộc
Cuối cùng, Nhóm 7 đề cập đến vai trò của các cơ quan trực thuộc Giáo triều La-mã tham gia vào quá trình này, xin họ “xem xét lại các thủ tục để thích ứng với các tiêu chuẩn của một Giáo hội hiệp thông và truyền giáo”. Nhóm đề xuất nên có các đánh giá thường xuyên, ủng hộ việc thành lập một ủy ban giáo hội độc lập do Giáo hoàng thiết lập.
Về các phẩm chất cần thiết của các ứng viên cho chức giám mục, nhóm muốn có “kỹ năng hiệp thông”, khả năng hợp tác với giáo dân và gắn kết với văn hóa địa phương. Sau khi được sứ thần thông báo, ứng viên được Giáo hoàng chỉ định có tối đa từ “7 đến 10 ngày để chấp nhận.”
Báo cáo này chỉ đề cập đến một số chủ đề được giao cho Nhóm 7, nhóm tiếp tục thảo luận về “chức năng tư pháp của giám mục, các chuyến đi ad limina apostolorum (các chuyến đi thường xuyên của giám mục về Rôma) và việc đào tạo các giám mục”.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
