Đương đầu với Donald Trump: Chiến lược kín đáo của Đức Lêô XIV
Hình ảnh; Antoine Mekary | Aleteia
fr.aleteia.org, Ban biên tập Aleteia – AFP, 2026-02-07
Đức Lêô XIV, Giáo hoàng người Mỹ đầu tiên của lịch sử đã chọn cách tiếp cận kín đáo trước các hành động khiêu khích và căng thẳng chính trị của Tổng thống Mỹ Donald Trump gây ra. Không từ bỏ sự minh bạch về mặt đạo đức của Giáo hội, ngài chọn ưu tiên đối thoại, hòa giải và trách nhiệm của các giám mục để bảo toàn sự hiệp nhất trong Giáo hội và tầm ảnh hưởng toàn cầu thông điệp của ngài.
Sự kín đáo cá nhân và ủy quyền: đối diện với căng thẳng ở Hoa Kỳ và các chính sách của Tổng thống Donald Trump, Đức Lêô giáo hoàng người Mỹ đầu tiên, đã lựa chọn một chiến lược nhằm duy trì con đường đối thoại mà không từ bỏ phản ứng đạo đức. Ngài sinh ra ở Chicago, hiểu tình trạng chia rẽ ở quê hương ngài, nơi cuộc tranh luận đang diễn ra gay gắt về vấn đề nhập cư và bạo lực của cảnh sát, trong bối cảnh phân cực tư tưởng ngay cả trong Giáo hội. Kể từ khi được bầu vào tháng 5, ngài đã có lập trường rõ ràng chống lại một số quyết định của chính quyền Trump: ngài lên án việc đối xử vô nhân đạo với người di cư, kêu gọi ưu tiên đối thoại ở Venezuela, ngài lấy làm tiếc về việc dùng “vũ lực ngoại giao để khẳng định sự thống trị”.
Nhưng trong những tuần gần đây, ngài chọn cách kiềm chế: ngài không đề cập đến khả năng can thiệp của Mỹ vào Iran, cũng như tham vọng của Donald Trump với Greenland, hay tình hình căng thẳng ở Minneapolis. Các tuyên bố hàng tuần của ngài cẩn thận tránh các chủ đề này, các tuyên bố báo chí của ngài ngày càng hiếm hoi. Ngài chỉ phá vỡ sự im lặng vào ngày chúa nhật để bày tỏ “sự lo ngại sâu sắc về căng thẳng leo thang giữa Cuba và Hoa Kỳ”, ngài kêu gọi tránh bạo lực.
Một nguồn tin ẩn danh từ Vatican nói với hãng tin AFP: “Ngài rất thận trọng, ngài biết tiếng nói của ngài mang tính toàn cầu. Là người Mỹ, ngài phản đối chủ nghĩa Trump. Ngài thận trọng trong vấn đề Hoa Kỳ: ngài hiểu Giáo hội Mỹ cũng là mục tiêu của ICE (Chính sách di dân Mỹ) và người dân sợ hãi trong bối cảnh ‘phân cực cao độ’, Giáo hội cũng bị nhắm mục tiêu thông qua các nhóm người dân Giáo hội hỗ trợ như người di cư và cộng đồng người gốc Tây Ban Nha.”
Các giám mục trên tuyến đầu
Đối diện với sự leo thang quyền lực, tạo mối lo ngại ngày càng tăng trong Tòa Thánh, Đức Lêô muốn dựa vào hàng giáo phẩm Công giáo Mỹ hơn là hành động trực tiếp. Tác giả Christopher White thuộc Đại học Georgetown ở Washington, D.C., tác giả quyển sách “Lêô XIV: Tại trung tâm Mật nghị và bình minh của triều Giáo hoàng mới” nói với AFP: “Ngài tin phản ứng đầu tiên phải đến từ chính các giám mục của nước Mỹ.”
Tuần trước, Tổng Giám mục Paul Coakley, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Công giáo, đã phản ứng mạnh mẽ trước vụ “sát hại” Renee Goode và Alex Pretti ở Minneapolis, lên án “sự thất bại của xã hội trong việc tôn trọng phẩm giá của mọi sinh mạng con người”. Ngài đề xuất “Giờ Thánh cầu nguyện cho hòa bình” để khuyến khích sự hàn gắn và hòa giải trong xã hội Mỹ, ngài tuyên bố sau các sự kiện gần đây ở Minneapolis: “Bầu khí sợ hãi và phân cực hiện nay, vốn phát triển mạnh khi phẩm giá con người bị xâm phạm, không đáp ứng các tiêu chuẩn mà Chúa Kitô đã thiết lập trong Phúc Âm.”
Tương tự như vậy cũng đang diễn ra trên trường quốc tế: trong một tuyên bố chung, ba hồng y nổi tiếng: Blase Cupich (Chicago), Robert McElroy (Washington) và Joseph Tobin (Newark) đã lên án xu hướng can thiệp của Mỹ. Theo một số nguồn tin từ Vatican, văn bản này đã nhận được sự chấp thuận kín đáo của Đức Lêô. Cuối tháng 12, Hồng y người Ý Pietro Parolin, Ngoại trưởng Tòa Thánh đã cố gắng thuyết phục Washington không phát động chiến dịch vũ trang ở Venezuela trong cuộc gặp với đại sứ Mỹ, nhưng không thành công, cho thấy những hạn chế của ngoại giao hậu trường của Tòa Thánh.
Đức Lêô tiếp Phó Tổng thống J.D. Vance hai tuần sau khi đắc cử, ngài chưa gặp Donald Trump: hai đồng hương gần như đối lập hoàn toàn, cả về nội dung – vấn đề nhập cư, sử dụng vũ lực, chủ nghĩa đa phương – lẫn phong cách. Tổng thống Mỹ đã mời Vatican tham dự “Hội đồng Hòa bình” mới về Gaza, nhưng Rôma trì hoãn, giải thích họ đang “xem xét” phản hồi, một dấu hiệu cho thấy sự thận trọng ngày càng tăng. Với Đức Lêô, thách thức còn là tránh để lời nói của ngài không bị hiểu theo quan điểm đảng phái, vì với nhiều người, ngài không chỉ là hiện thân của các giá trị đạo đức, mà còn là tiếng nói của nước Mỹ.
Nhà sử học người Ý Massimo Faggioli, giáo sư tại Đại học Trinity Dublin, tác giả quyển sách “Từ Chúa đến Trump: Khủng hoảng Công giáo và Chính trị Mỹ” cho biết: “Thật đáng tiếc, trong năm, mười hoặc hai mươi năm nữa, các sử gia sẽ không viết về liên hệ giữa Giáo hội Mỹ và chủ nghĩa Trump. Nguy cơ là sự tan rã, thậm chí sụp đổ, về uy tín và vai trò lịch sử của Giáo hội Mỹ, vì cho đến nay, Giáo hội đã tham gia vào tiến trình dân chủ của Hoa Kỳ trong hai thế kỷ qua.”
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
