Đức Phanxicô đang chuẩn bị cuộc cải tổ triệt để cơ cấu quyền lực của Giáo hội

263

Đức Phanxicô đang chuẩn bị cuộc cải tổ triệt để cơ cấu quyền lực của Giáo hội

americamagazine.org/, Claire Giangravé, 2021-09-03

Đức Phanxicô trong buổi tiếp kiến chung hàng tuần ngày thứ tư 1 tháng 9 tại Hội trường Phaolô VI. (Ảnh CNS / Paul Haring)

 

Năm 2001, hồng y Jorge Bergoglio là báo cáo viên của Hội nghị thượng đỉnh các giám mục tại Vatican và ngài không thích những gì ngài nhìn thấy.

 

Giáo hội công giáo đã có cái nhìn từ trên xuống, không để các giáo hội địa phương có quyền quyết định gì, và Hội đồng giám mục chỉ là con dấu chấp thuận cho các kết luận đã được làm sẵn ở Rôma.

Năm 2013, khi Đức Bergoglio là Giáo hoàng Phanxicô, quy trình thượng hội đồng đã ở hàng đầu trong chương trình cải tổ của ngài.

Trong một cuộc phỏng vấn với nhật báo La Nation năm 2014, ngài nói kinh nghiệm của ngài về Thượng hội đồng năm 2001: “Có một hồng y nói với chúng tôi điều gì nên thảo luận, điều gì không nên.” Ngài nói thêm: “Bây giờ chuyện này sẽ không bao giờ xảy ra.”

Tiến trình chuẩn bị và Thượng hội đồng năm 2023 có khả năng cách mạng hóa cách thức đưa ra các quyết định trong Giáo hội công giáo và cổ động một cơ cấu thẩm quyền phi tập trung hơn.

Ngày 9 và 10 tháng 10, Đức Phanxicô sẽ bắt đầu một tiến trình chuẩn bị kéo dài ba năm cho Thượng hội đồng năm 2023, trong đó sẽ tập trung vào việc cải cách tiến trình thượng hội đồng. Quá trình chuẩn bị và Thượng hội đồng năm 2023 với chủ đề “Vì một Giáo hội đồng nghị: hiệp thông, tham gia và sứ mệnh”, có khả năng cách mạng hóa cách thức đưa ra các quyết định trong Giáo hội Công giáo và thúc đẩy một cơ cấu thẩm quyền phi tập trung hơn.

Trong một phỏng vấn với trang Religion News Service, linh mục Dòng Tên David McCallum, giám đốc điều hành Chương trình Phân định Lãnh đạo của Đại học Gregorian, Rôma, và là thành viên của Ủy ban Phương pháp luận của Thượng hội đồng cho biết: “Nếu mọi người chỉ nghĩ thượng hội đồng như một cuộc họp của các cuộc họp, thì họ không hiểu vấn đề rồi.”

Tiến trình duyệt xét của thượng hội đồng ba năm sẽ diễn ra trong ba giai đoạn: giai đoạn địa phương ở cấp giáo phận và giáo xứ, giai đoạn lục địa gồm các Hội đồng Giám mục trên thế giới và giai đoạn hoàn vũ, trong giai đoạn này các giám mục và giáo dân sẽ họp tại Rôma để thảo luận các kết luận và các chủ đề đã được triển khai trong hai giai đoạn đầu. Để điều phối và hướng dẫn toàn bộ tiến trình, Đức Phanxicô đã thành lập một ban chỉ đạo gồm năm thành viên với hai ủy ban về phương pháp luận và thần học.

Cơ cấu thứ bậc mà ngài tránh tại Vatican năm 2001 hiện được phản ánh trong các giáo phận công giáo trên toàn cầu. Linh mục McCallum giải thích: “Trong suốt quá trình lịch sử, việc các giám mục, những người thường là những nhà lãnh đạo được đào tạo và chuẩn bị tốt nhất trong lãnh vực Giáo hội, thì dĩ nhiên họ thực  thi quyền lãnh đạo của mình như một thị trưởng.”

Khác với sự áp đặt độc đoán, những người tổ chức Thượng hội đồng xác nhận, vai trò của giáo hoàng là đảm bảo sự thống nhất, giúp phân biệt tính đồng nghị với một cuộc tranh luận tại quốc hội.

Phát biểu với nhật báo La Nation, Đức Phanxicô nói: “Việc quản lý Giáo hội ở trong tay tôi sau khi tôi nhận những lời khuyên cần thiết”. Khác với sự áp đặt độc đoán, những người tổ chức Thượng hội đồng xác nhận, vai trò của giáo hoàng là đảm bảo sự thống nhất, giúp phân biệt tính đồng nghị với một cuộc tranh luận tại quốc hội.

Mục đích của ủy ban phương pháp luận trong giai đoạn đầu là cung cấp cho các giáo phận và giáo xứ những hướng dẫn, mở không gian đối thoại giữa tất cả các thành viên của cộng đồng – giáo dân, tu sĩ và những người không ở trong giáo hội. Các giám mục sẽ chỉ định một người tham khảo mà công việc là làm dễ dàng và tạo cơ hội để gặp gỡ. Bằng cách hướng dẫn mọi người về phân định cá nhân và cộng đồng, “thượng hội đồng sẽ có chất lượng đào tạo trước khi mọi người tham gia.”

Tại Venezuela, Rafael Luciani, giáo sư thực thụ của Đại học công giáo Andrés Bello ở Caracas và phụ tá tại Trường Thần học và Sứ vụ Đại học Boston, đề cập đến tính đồng nghị trong bối cảnh Mỹ La Tinh.

Giáo sư Luciani là nhà thần học, thành viên của Ủy ban Thần học của Thượng hội đồng. Công việc của ông, trước khi tiến trình thượng hội đồng khai mạc ở Rôma, là điều phối các cuộc hội thảo thu hút sự tham gia của toàn thể giáo hội Mỹ Latinh. Bằng cách đặt chiếc kính lúp trên các giáo xứ địa phương, giáo sư hy vọng sẽ tìm ra một mô hình hấp dẫn để sau đó có thể áp dụng cho các giáo phận và hội đồng giám mục trên toàn thế giới.

Giáo sư Luciani nói với trang RNS: “Cuối cùng, Thượng hội đồng năm 2023 có thể sẽ thay đổi động lực quyền lực và các mối quan hệ trong Giáo hội công giáo, nhưng sự thay đổi phải đến từ các Giáo hội địa phương, không phải từ Rôma.”

Giáo sư Luciani nói với trang RNS: “Cuối cùng, Thượng hội đồng năm 2023 có thể sẽ thay đổi động lực quyền lực và các mối quan hệ trong Giáo hội công giáo, nhưng sự thay đổi phải đến từ các Giáo hội địa phương, không phải từ Rôma.”

Một số người ủng hộ thừa nhận, việc đảo ngược cấu trúc kim tự tháp của Giáo hội công giáo có thể làm cho một số người sợ, dấy lên lo ngại rằng Vatican sẽ không gì khác hơn là một bước quan liêu trong tiến trình ra quyết định của Giáo hội, hoặc tệ hơn là giống một tổ chức phi chính phủ.

Giáo sư Luciani giải thích: “Thay vì vậy, quy trình mới của thượng hội đồng là một ‘vòng xoáy’ mà mỗi giai đoạn của các quyết định được gởi từ các giáo phận đến các hội đồng giám mục, rồi đến Rôma. Đây là lần đầu tiên có tương tác, không phải là cách tiến hành một chiều.”

Theo giáo sư Luciani, “nền văn hóa mới của giáo hội” là điểm mới thực sự của thượng hội đồng, nhưng những nghi ngờ vẫn còn trong các giáo hội địa phương, nơi mà “vấn đề lớn nhất” theo giáo sư Luciani vẫn là “vấn đề về thẩm quyền”.

Với tính đồng nghị, Đức Phanxicô hy vọng sẽ phá vỡ truyền thống vốn ràng buộc quyền lực không thể lay chuyển trong Giáo hội công giáo với các thành viên của hàng giáo phẩm.

Quyền lực gắn chặt với chủ nghĩa giáo quyền, một “sự đồi bại của chức tư tế” như Đức Phanxicô đã nói, điều này cũng làm cho giáo dân nghĩ rằng, những ai nhận chức vụ linh mục thì cao cả hơn, đặc biệt là khi họ thực thi quyền. Tham nhũng tài chính, vô đạo đức và lạm dụng tình dục của các giáo sĩ chỉ là một vài ví dụ về hệ quả của một tu sĩ bất khả xâm phạm. Với tính đồng nghị, Đức Phanxicô hy vọng sẽ phá vỡ truyền thống vốn ràng buộc quyền lực không thể lay chuyển trong Giáo hội công giáo với các thành viên của hàng giáo phẩm.

Tính đồng nghị đặt ra mục tiêu đổi mới lại các cơ cấu quyền lực từng đặc trưng của Giáo hội công giáo trong nhiều thế kỷ, nhưng để làm được như vậy thì phải đạt mục tiêu đầy tham vọng hơn: huấn luyện các tín hữu, giáo dân và tu sĩ để họ gặp nhau trong đối thoại ở thời điểm mà sự cố thủ và phân cực biến thành “văn hóa gặp gỡ” của Đức Phanxicô thành một khái niệm gần như không tưởng và – trớ trêu thay – gây chia rẽ.

Giáo sư Luciani nói: “Trong nỗ lực này, thượng hội đồng vượt ra ngoài tầm nhìn của Đức Phaolô VI và các cách thức tiến hành khác nhau của Đức Gioan-Phaolô II và Đức Bênêđictô XVI, thậm chí vượt các thượng hội đồng đầu tiên của Đức Phanxicô.”

Các nhà nước cũng đấu tranh để hòa giải sự khác biệt của các thực tế địa phương với một thế giới ngày càng tập trung. Linh mục McCallum cho biết các quốc gia như Hungary, Ba Lan, Brazil, Nga, Philippines, thậm chí cả Hoa Kỳ đã “chuyển sang con đường độc đoán hơn bằng cách cố gắng thiết lập trật tự như một biện pháp phòng thủ chống lại sự hỗn loạn và không chắc chắn”.

Linh mục nói thêm: “Giáo hội, một tổ chức có rễ trong đức tin cần phải có hiệu quả tốt hơn là nhờ đến quyền lực từ trên xuống.”

Các thành viên của các ủy ban thượng hội đồng do dự không biết những thay đổi cơ cấu nào sẽ diễn ra tại hội nghị thượng đỉnh Vatican vào tháng 10. Linh mục McCallum nói, nó sẽ đi ngược mục đích đến với nhau, nếu không có “cảm giác không thể đoán trước và cũng có thể xảy ra”.

Đức Phanxicô hiểu, thượng hội đồng là để “khởi đầu các tiến trình” hơn là đạt được kết quả tức thì. Theo linh mục McCallum, cải cách các chủng viện là cần thiết để thúc đẩy việc đào tạo một tu sĩ có khả năng vượt lên các khác biệt và tìm ra điểm chung.

Linh mục nói: “Chúng tôi nhận ra đây là tiến trình mang tính thế hệ.”

Dù kết luận này có thể không gây ấn tượng, thượng hội đồng không phải là bước đầu tiên trong tiến trình này. Nó được xây dựng dựa trên kinh nghiệm chính thống giáo đông phương của Thượng hội đồng Giêrusalem năm 1672 và những biến đổi được Công đồng Vatican II tiến hành năm 1962-1965, cũng như các thượng hội đồng mới nhất dưới thời ba giáo hoàng cuối cùng.

Tính đồng nghị đã hoạt động trước đây. Giáo sư Luciani nói: “Chính chứng từ của các giám mục mà họ đã thay đổi,” giáo sư trích dẫn các ví dụ về xác tín của các giám mục đã được biến đổi khi họ tham dự các thượng hội đồng về người trẻ năm 2018 và về vùng Amazon năm 2019.

Hội đồng giám mục Mỹ Latinh, CELAM, đã đi trước trong việc áp dụng tính đồng nghị. Từ trước cuộc họp Aparecida năm 2007, khi hồng y Bergoglio đóng vai trò chủ chốt, Giáo hội Mỹ Latinh đã mời gọi giáo dân và cộng đồng địa phương tham gia trong các cuộc tham vấn sôi nổi nhằm thúc đẩy trách nhiệm chung và đối thoại. Giáo sư Luciani, cố vấn chuyên môn của CELAM, cho biết quy trình thượng hội đồng này mang đến một cái nhìn sâu sắc về cách “quay trở lại mô hình giáo hội như là một giáo hội của nhiều giáo hội”.

Giáo sư Luciani nói: “Không phải chỉ việc biết ai đưa ra quyết định, mà còn biết làm cách nào để quyết định này là quyết định chung.”

Thách đố của Đức Phanxicô là hành động như người linh hướng I-Nhã cho 1,2 tỷ người công giáo trên thế giới – nếu thành công – có thể trở thành một tuyên bố phản-văn hóa cho một cách mới để đưa ra các quyết định mà các thể chế khác có thể ghi nhận.

Linh mục McCallum nói: “Tính đồng nghị cần phải chứng minh cho thế giới thấy, chúng ta có đức tin rằng chân lý và sự tốt lành cuối cùng mà Chúa kêu gọi chúng ta hướng tới sẽ không được thiết lập bởi quyền lực thế tục, loại quyền lực kiểm soát đơn phương. Điều này sẽ được thể hiện khi chúng ta thể hiện tình yêu và tình cảm của mình với nhau một cách chân thực, khi chúng ta sống trọn vẹn với các giá trị và hành vi của mình”.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch