Ở giáo phận Avignon, nước Pháp, những vết thương vẫn còn nóng

66

Ở giáo phận Avignon, nước Pháp, những vết thương vẫn còn nóng

Giáo phận Avignon, nơi giám mục François Fonlupt vừa được Đức Phanxicô bổ nhiệm làm tổng giám mục ngày thứ sáu 11 tháng 6, đã trải qua 18 năm đánh dấu bằng cuộc khủng hoảng lòng tin nghiêm trọng giữa cựu giám mục Jean-Pierre Cattenoz và một số người công giáo tố cáo ngài “lạm dụng quyền lực.”

la-croix.com, Mélinée Le Priol, tùy viên đặc biệt ở Avignon, 2021-06-12

Tổng giám mục Jean-Pierre Cattenoz tháng 3 năm 2018 trong lần thông báo gây quỹ quyên góp cho giáo phận Avignon. Ange ESPOSITO / LA PROVENCE / MAXPPP

“Tại sao? Tại sao? Tại sao quý vị lại để tình trạng này xảy ra lâu như vậy?” Đó là tiếng kêu của một cha xứ người nước ngoài của giáo xứ Vaucluse làm cho cử tọa điếng người. Rồi các chứng từ nối tiếp nhau: một linh mục Avignon nói về “những năm đen tối”, một linh mục khác nói “tôi đã bị mất một phần chức linh mục của tôi”. Tổng giám mục Georges Pontier im lặng đón nhận làn sóng dâng trào tức giận, trước khi ngài dự buổi đối thoại với 70 linh mục của giáo phận Vaucluse (trong tổng số hơn một trăm linh mục) đang tập trung dưới mái vòm trong suốt của nhà thờ chính tòa Saint-Siffrein ở Carpentras.

Chúng ta đang ở ngày 9 tháng 2 năm 2021. Như thế là đã gần một tháng kể từ khi Giám mục Jean-Pierre Cattenoz, 75 tuổi, người gốc Lorraine nhập giáo phận Vaucluse, không còn là giám mục của giáo phận Avignon. Tuy nhiên, chính mười tám năm làm giám mục của ngài đã làm cho ngày hôm nay các linh mục tập trung xung quanh tổng giám mục Georges Pontier, giám quản tông tòa đảm trách tạm thời giáo phận Avignon cho đến ngày chúa nhật 11 tháng 7, khi tân Tổng giám mục François Fonlupt nhận chức. Tổng giám mục Pontier là tổng giám mục giáo phận Marseille (2006-2019) và Chủ tịch Hội đồng Giám mục Pháp (2013-2019), trong nhiều năm qua, ngài đã nghe các linh mục và giáo dân tố cáo hành vi “lạm quyền” của cựu giám mục giáo phận Avignon.

Báo La Croix hỏi về vấn đề này, hôm nay giám mục Pontier lặp lại những lời không phải là không thận trọng, và rõ ràng là rất chấn động: “Tình huống có thể làm chúng ta đặt vấn đề về khả năng lạm dụng quyền hạn, đúng. Điều này chất vấn tác động thể chế của Giáo hội: vì giữa giám mục và giáo hoàng, hầu như không có cấp trung gian. Chẳng lẽ thể chế phải tự tạo cho mình những phương tiện để lắng nghe và tháp tùng đau khổ của những người gặp khó khăn nghiêm trọng và lâu dài với giám mục của họ sao?”

Những khó khăn “nghiêm trọng và lâu dài” này, thể chế Giáo hội, ngày nay một số báo giới truyền thông trong đó có báo La Croix hiểu từ lâu, chúng đã khiếm khuyết và sai lầm. Giám mục Cattenoz là người mạnh mẽ, thậm chí tàn bạo, một người hung hãn và sẵn sàng khiêu khích. Cuộc xung đột kéo dài hơn mười năm chống lại giám mục đôi khi bị đồng hóa với những khác biệt về ý thức hệ và mục vụ với một số người trong giáo phận, trong đó có phong trào Người Tín hữu Vaucluse là phong trào đại diện.  Những khác biệt này đã tạo một hố sâu giữa một giám mục tập trung vào một cách truyền bá phúc âm mới, có lập trường “không khoan nhượng” với các vấn đề phá thai, đồng tính hoặc hồi giáo, và những người theo chủ nghĩa thế tục gắn liền với di sản của Công đồng Vatican II.

 “Tất cả đều phải thông qua ngài”

Một cuộc điều tra dài với 35 cuộc phỏng vấn cho thấy một thực tế rất khác. Khoảng mười linh mục giáo phận, một nửa trong số này nói họ nghiêng về phía bảo thủ, ban đầu họ tỏ ra gần gũi với giám mục Cattenoz một cách nào đó, họ nói lời chứng với báo La Croix về một thẩm quyền giám mục bị thực thi một cách lạm dụng: thiếu lắng nghe, thiếu tham khảo ý kiến, lấy quyết định một mình, thường bị cho là độc đoán, bắt nạt và tạo nhiều áp lực khác nhau. Giám mục Cattenoz, hiện đã nghỉ hưu tại giáo phận Bayonne và không muốn trả lời các câu hỏi của chúng tôi.

Một trong những cộng sự thân cận trước đây của ngài nhớ lại, giám mục đã gọi cho ông “bất cứ giờ nào, ngày hay đêm”; một linh mục ở giáo phận Avignon kể lại chỉ trong vòng vài tháng, ngài đã có những quyết định trái ngược nhau, và “mọi chuyện phải thông qua ngài”; một linh mục ở phía bắc giáo phận nói mình bị buộc tội “ăn cắp quỹ giáo xứ” ngày mà linh mục phản đối giám mục. Nhiều nguồn tin cho biết, tình trạng nghiện rượu và đồng tính của một số linh mục dường như là “nỗi ám ảnh” của giám mục Cattenoz, “giám sát” của cảnh sát cũng như “thoát tin” ra công khai liên quan đến quyền riêng tư của người này người kia, kể cả trước mặt giáo dân, các lời nói của ngài đôi khi được xác nhận.

Cha Baudouin Ardillier, cha xứ Saint-Ruf d’Avignon, thuộc dòng Thánh Gioan nói: “Sau lạm dụng tình dục, lạm dụng quyền hành sẽ là vụ bê bối lớn tiếp theo của Giáo hội,” cha cho biết “không thấy gì” về vấn đề này trong nhiều năm. Ngày nay nó được đánh dấu bởi những lạm dụng xảy ra trong chính cộng đoàn của cha, một vài yếu tố chung của giáo phận Vaucluse dần dần cho phép nhận diện được. Giống như “việc hủy thế cân bằng của quyền lực đối kháng” (đặc biệt qua việc ủy ban giáo xứ bị suy yếu), một “thần học thao túng” (chẳng hạn một linh mục xác nhận đã nghe giám mục Cattenoz nói nhiều lần: “Hãy lấy cái đầu của tôi ra, đặt vào đó cái đầu của Chúa Giêsu và các bạn sẽ biết mình vâng lời ai khi các bạn vâng lời tôi”) và việc thiết lập một “hệ thống phục tùng” xung quanh nhân cách của giám mục (được xem là “quan phòng” khi đối diện với một tu sĩ “phóng đãng và thiếu giáo dục”).

Các vụ từ chức và suy thoái tinh thần

Bây giờ một số giáo dân làm việc ở tòa giám mục cho biết, họ vẫn còn “nhiều việc phải làm” với các linh mục “cứng đầu với uy quyền”, trên thực tế những người này trung thành với cựu giám mục, cũng như đa số các linh mục nước ngoài của giáo phận – sự hiện diện của họ cũng như sự hiện diện của các cộng đoàn nước ngoài là trục mạnh của triều giám mục Cattenoz. Còn với các giáo dân cư trú ở những nơi khác trong giáo phận, một số biết ơn ngài vì “động lực” ngài đã làm cho giáo phận và vì “cách nói rõ ràng” của ngài với truyền thông… nhưng họ cũng công nhận không gần được ngài. Một số giáo dân công giáo chúng tôi gặp đã nói: “Xa giáo phận Avignon thì tốt cho chúng tôi.”

Thực sự tình trạng đã xấu đi một cách không tránh khỏi. Sau một vài người cá biệt đầu tiên ra đi, tám niên trưởng của ủy ban giáo xứ đã đồng loạt từ chức năm 2009 cho thấy tình trạng nặng như thế nào. Thêm nữa ngày càng có các linh mục vì “sợ” giám mục hoặc vì để tỏ ra sự bất bình của họ đã không đến các lễ quan trọng như Lễ Dầu. Dần dần có hai khuynh hướng: “ủng hộ” và “phản đối” giám mục Cattenoz. Một bầu không khí nghi ngờ bắt đầu xuất hiện. Một số linh mục bây giờ nói họ mới gặp lại nhau sau mười lăm năm không quan hệ.

Về tình trạng cá nhân, nhiều người trong số họ bị chứng mất ngủ, lo âu và trầm cảm, đôi khi phải theo trị liệu tâm lý, nhập viện hoặc rời hẳn giáo phận Avignon. Linh mục Dominique Vallon, cựu tổng đại diện của giám mục Cattenoz đã phục vụ giáo phận Tahiti từ năm 2016 cho biết: “Tôi hơi tự phụ: tôi nghĩ việc từ chức của tôi sẽ có ảnh hưởng ở cấp độ sứ thần. Nhưng đã không phải như vậy.”

Lỗ 2 triệu âu kim

Nhiều người chia sẻ sự khó hiểu này. Vì ngoài một số ít linh mục nói họ đã cố gắng thuyết phục giám mục Cattenoz từ chức, một số khác nhiều hơn (như giáo dân của phong trào Tín hữu Vaucluse) đã tìm cách can thiệp với tòa sứ thần, với tổng giám mục thành phố (Marseille) hoặc chủ tịch Hội đồng Giám mục. Những người liên quan đến vấn đề cho biết: “Người ta luôn trả lời cho chúng tôi một câu: hãy kiên nhẫn và cầu nguyện”, khi thì cho rằng có những người ủng hộ giám mục Cattenoz ở Vatican, khi thì bất lực của thể chế trước vấn đề này, hoặc xu hướng coi nhẹ vấn đề.

Năm 2018, giáo phận Avignon bị vướng vào một thực tế cụ thể: thâm hụt khoảng 2 triệu âu kim do công việc mục vụ tốn kém, và đây là chủ đề ít có hòa hợp, Ông Jean-Claude Paret, người chủ trì ủy ban chấn chỉnh tài chính năm 2019 cho biết: “Ngân sách giáo phận đã mất cân đối trong ít nhất mười năm, nhưng cho đến năm 2018, ngân sách này được bù đắp bằng các di tặng. Là thành viên của ủy ban giáo phận về tài chánh, năm 2012 tôi đã cảnh báo cho giám mục, nhưng ngài nói rằng Chúa Quan Phòng sẽ làm những gì cần thiết. Dường như không ai có thể chống lại giám mục.”

Chưa đầy một năm trước khi nghỉ hưu, tháng 2 năm 2020, giám mục Cattenoz khánh thành một chủng viện ở Sorgues cho cộng đoàn Con đường Tân giáo lý (Chemin néocatéchuménal) mà ngài rất thân cận, với đóng góp của giáo phận lên đến 4 triệu âu kim làm quỹ của giáo phận cạn kiệt. Nếu giám mục Avignon tuyên bố công khai dự án này sẽ không tốn kém gì cho giáo phận, nhưng sau đó tiết lộ cộng đoàn Con đường Tân giáo lý không ký một thỏa thuận bồi hoàn.

Cáo buộc giám mục cũ của họ đã “hủy hoại giáo phận, trên bình diện nhân bản, thiêng liêng và tài chính” và cho rằng họ “đã không thực sự được lắng nghe”, một số linh mục giáo phận Vaucluse hiện đang yêu cầu tòa giám mục thành lập một ủy ban lắng nghe.

Một giáo phận đang gặp khó khăn lớn về tài chính

– Giáo phận Avignon có 84 linh mục đang hoạt động và 10 linh mục đã nghỉ hưu hoặc nghỉ một năm sabbat.

– Các linh mục nước ngoài (fidei donum) chiếm 62% linh mục năm 2018. Sau này số lượng này giảm xuống vì tình hình tài chánh khó khăn của giáo phận.

– Mức thâm hụt, lên đến 2 triệu âu kim năm  2018, bây giờ giảm xuống còn 1,2 triệu (bao gồm cả khấu hao) nhờ các biện pháp tiết kiệm khẩn cấp (giảm lương, các cộng đoàn mới tự động tài chánh, v.v.).

– Để tài trợ cho khoản thâm hụt năm 2021, một khoản thuế đặc biệt được đánh vào các giáo xứ của giáo phận Vaucluse.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Bài đọc thêm: Nếu bản thân giám mục không tự nguyện từ chức thì sẽ rất khó