Chậm rãi: tạo điều kiện thuận lợi để chiêm nghiệm
https://www.lavie.fr, Corine Chabaud, 2026-10-07
Chậm rãi: tạo điều kiện thuận lợi cho việc chiêm nghiệm có thể mang lại hạnh phúc, miễn là chúng ta chấp nhận sống chậm mà không cảm thấy tội lỗi. Sophrology là kỹ thuật thư giãn kết hợp giữa yoga và thiền định, tập trung vào ý thức, nhằm mục đích tìm kiếm sự cân bằng giữa cảm xúc, suy nghĩ và hành vi, tối ưu hóa tiềm năng của bản thân và vượt qua lo âu. Sophrology, khí công và thiền định đều là các công cụ có thể giúp chúng ta giảm tốc độ.
Khí công là bài tập nhẹ nhàng, một loại thiền định chậm rãi, giúp giải phóng kinh mạch, tăng cường chức năng các cơ quan và thư giãn tâm trí.
Trên đường Rue Tournefort ở Paris, khoảng mười mấy học viên, tất cả đều đã nghỉ hưu, đa số là phụ nữ, họ học khí công trước tấm gương lớn. Sanaé, người hướng dẫn được chứng nhận, hướng dẫn học viên thực hiện các động tác tĩnh giúp lưu thông năng lượng: giãn cơ nhẹ nhàng, vai thả lỏng, vỗ nhẹ vào phía dương, đầu gối cong, xoay xương chậu, lòng bàn tay hướng lên trên, lòng bàn tay hướng xuống dưới.
Bài tập nhẹ nhàng này là một dạng thiền định chậm rãi, được lập ra để giải phóng các kinh mạch, tăng cường các cơ quan và thư giãn tâm trí. Bà Sanaé lưu ý: “Môn học này, nhằm kết nối cá nhân với đất mẹ nuôi dưỡng và hơi thở của trời, mời gọi chúng ta chậm lại qua các chuyển động nhẹ nhàng. Chúng ta phải nhẹ nhàng chứ không phải nặng nề.” Sự chậm rãi là yếu tố then chốt của yoga, đã được thực hành hàng ngàn năm ở Trung Quốc, dựa trên wu-wei, “bất hành động”.
Tại công viên Montsouris, dưới bóng cây bồ đề cổ thụ, ông Éric Gonzalez của Hiệp hội Bốn Trụ Cột dạy khí công ngày chúa nhật cho khoảng 60 người tham gia ở mọi lứa tuổi, theo sự hướng dẫn chậm rãi và có kiểm soát.
Ông giải thích: “Chúng ta chậm lại để cảm nhận tốt hơn và thoải mái hơn, để nhận ra chúng ta có cả tâm trí và cơ thể. Một phương pháp để làm chủ khí, hơi thở, năng lượng sống, thanh lọc người tập và duy trì sức khỏe tốt.” Chậm lại, trong thời của nhịp sống hối hả, đa nhiệm và những yêu cầu liên tục, việc thong thả bị cho là phản văn hóa. Tuy nhiên, sự chậm lại này, điều mà phương Tây không tin tưởng, lại được các triết gia ca ngợi, từ Friedrich Nietzsche đến Arthur Schopenhauer: “Tất cả những gì tinh tế đều chín muồi từ từ.” Tác giả Đức Harmut Rosa của quyển sách “Gia tốc: Một phê bình xã hội về thời gian” khám phá khái niệm về thời gian, chúng ta theo đuổi để thoát khỏi “sự hữu hạn và cái chết”. Ông lưu ý sự chậm lại chỉ được chấp nhận khi nó là điều kiện chung: kỳ nghỉ, phong tỏa, v.v. Ông nhận xét: “Nhưng thật khó để không cảm thấy tội lỗi khi sống chậm lại!”
Nghệ thuật sống
Tại Courbevoie (Hauts-de-Seine), bà Caroline Jolivet chuyên gia trị liệu bằng phương pháp sophrologist, hướng dẫn bệnh nhân cách sống chậm lại. Phương pháp dựa trên sự thư giãn sâu của cơ thể, từ đỉnh đầu đến ngón chân, trong trạng thái ý thức giữa tỉnh táo và ngủ. Bà Jolivet có hai con, đã thay đổi nghề nghiệp sau khi mất chồng, Christophe, người bị sát hại tại Bataclan ở tuổi 39.
Bà giải thích: “Sống chậm lại có nghĩa là chuyển tập trung ra khỏi vòng xoáy bên ngoài để cố gắng trở về khoảnh khắc hiện tại và nhìn vào bên trong, đồng bộ với hơi thở của mình.” Tìm thấy nhịp điệu của riêng mình mang lại cảm giác dễ chịu vì nó giúp chúng ta hiện diện với chính mình, để tâm trí được tự do bay bổng. Bạn tận hưởng mọi thứ, bạn hoàn toàn hiện diện trong những gì bạn đang làm. Sống chậm là một nghệ thuật sống.”
Ngoài ra, bà còn là nhà thôi miên trị liệu, bà mời khách hàng hình dung một bánh xe đạp đang quay nhanh. Sau đó, bằng giọng nói và hình ảnh, bà hướng dẫn họ tưởng tượng bánh xe đang chậm lại. Kết quả: cơ thể thư giãn, căng thẳng giảm bớt. “Làm chậm lại, dù không phải là cách duy nhất, nhưng là một trong những đòn bẩy để giảm căng thẳng.” Bà giải thích: “Chúng ta không nên cảm thấy tội lỗi nếu không thể làm được. Học cách sống chậm lại là một kỹ năng. Một thế kỷ trước, năm 1926, tác giả Eugène Marsan đã xuất bản ‘Ca ngợi sự lười biếng’, một bài thơ ca ngợi cuộc sống tốt đẹp, nhàn rỗi, dạo chơi. Nhà văn mời độc giả thưởng thức cuộc sống không vội vã. Ông ca ngợi thời gian đình trệ. Theo ông, sự lười biếng la “lực giải phóng”, một nguồn cảm hứng sáng tạo, một kháng cự chống lại sự xáo trộn vô bổ của thời hiện đại. Người Nhật đã đặt tên cho nghệ thuật tạm dừng, khoảng không gian giữa hai cuộc hẹn hoặc hai ngụm trà: yutori. Việc sống chậm lại này mang đậm bản sắc văn hóa như trà đạo (chanoyu), không gì khác hơn là “khoảnh khắc để thưởng thức sự chuyển tiếp”. Thiết yếu. Giống như sự im lặng giữa các nốt nhạc trong âm nhạc. Sự chậm rãi làm chúng ta hạnh phúc và tôn trọng môi trường.
“Sống chậm không phải là lãng phí thời gian,” nhà sư Phật giáo Matthieu Ricard nhận xét trong quyển “Nghệ thuật Thiền định” (Éditions Nil). Thiền chánh niệm, dựa trên việc chú ý đến… giác quan.
Thiền định và luyện thở mang lại nhiều lợi ích, được khoa học thần kinh chứng minh: tinh thần minh mẫn, giảm suy nghĩ miên man, cải thiện sự hiện diện và chú ý hơn đến người khác.
Những đức tính của việc sống chậm là trọng tâm của giáo lý Phật giáo. Năm 1982, thiền sư Thích Nhất Hạnh thành lập Tu viện Làng Mai ở vùng Dordogne, thiền sư muốn tạo ra “nơi tôn nghiêm để chữa lành khỏi nhịp sống hối hả của thế giới hiện đại”. Trong khu vườn rộng lớn của Làng, khi chuông reo, mọi người đều tĩnh lặng để trở về với chính mình, chánh niệm, ở đây và bây giờ.
Ngày nay, sống chậm là điều lý tưởng, nhưng không phải lúc nào chúng ta cũng làm được. Thời gian rảnh rỗi thật đáng sợ. Việc liên tục kiểm tra điện thoại thông minh để lấp đầy khoảng trống. Diễn viên André Dussolier nói: “Tôi hoài niệm về những chuyến tàu chạy chậm rãi.” Trong đại dịch Covid, xã hội đã phải sống chậm lại, do nhu cầu bắt buộc. Nhưng thế giới sau này trông khá giống thế giới trước đây… Từ năm 2025 và việc nới lỏng các quy định, việc nghỉ hưu theo từng giai đoạn ở tuổi 60 đã trở nên khả thi. Tháng 6 năm 2026, Pháp có 66.800 người hưởng lợi từ hệ thống này, so với 34.800 người một năm trước đó. Dường như ý tưởng kết thúc sự nghiệp với một quá trình chuyển đổi suôn sẻ đột nhiên trở nên hấp dẫn hơn.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Chậm rãi: tạo điều kiện thuận lợi để chiêm nghiệm
