Ai sẽ thay thế nhân vật thứ hai của Vatican?
belgicatho.be, Edgar Beltrán, 2026-07-15
Giáo hoàng Lêô sẽ chọn ai cho vị trí Ngoại trưởng khi đến lúc?
Nếu Đức Lêô thay đổi người đứng đầu Cơ quan lớn nhất của ngài, điều này sẽ dẫn đến một loạt các lựa chọn phức tạp tiếp theo.
Một trong các ẩn số lớn vẫn còn tồn tại liên quan đến triều Đức Lêô là khi nào ngài sẽ chọn người thay thế các người đứng đầu các Cơ quan Vatican vẫn còn tại vị của triều Đức Phanxicô.
Đức Lêô XIV và Hồng y Pietro Parolin. Nguồn: Vatican Media.
Theo một số nguồn tin ngoại giao, Vatican đã nói chuyện với tờ The Pillar: Trong cơ quan lớn nhất và có ảnh hưởng nhất, Đức Lêô có thể thay thế Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin trong mùa hè này.
Nếu quyết định này thành hiện thực, nó sẽ đồng nghĩa với việc thay thế người đứng thứ hai trong Vatican và cố vấn thân cận nhất của Giáo hoàng. Theo một số nguồn tin, Đức Lêô đã bày tỏ riêng một số lo ngại về hiệu quả làm việc của Hồng y Parolin tại Tòa Thánh, một tình huống có thể làm ngài cân nhắc việc thay thế Hồng y.
Mặc dù không ai, ngoài Giáo hoàng, biết khi nào ngài sẽ chọn người thay thế Hồng y Parolin, 71 tuổi, nhưng đã có nhiều đồn đoán về những người kế nhiệm tiềm năng. Tại Vatican, tin đồn lan truyền về việc bổ nhiệm theo truyền thống một nhân vật cao cấp của Tòa Thánh có kinh nghiệm ngoại giao: Tổng Giám mục Paul Gallagher và Fortunatus Nwachukwu được cho là các ứng viên hàng đầu. Tuy nhiên, xu hướng được quan sát cho đến nay trong các cuộc bổ nhiệm cấp cao dưới thời Đức Lêô XIV cho thấy khả năng có một ứng viên đến từ bên ngoài vòng truyền thống của Giáo triều.
Trong bất kỳ trường hợp nào, nếu Giáo hoàng quyết định thay đổi người đứng đầu bộ phận quan trọng nhất của ngài, như thế sẽ tạo ra hàng loạt vấn đề tiềm tàng, hoặc ít nhất là những lựa chọn phức tạp sau đó. Hồng y Parolin đã giữ chức vụ Ngoại trưởng từ năm 2013, Đức Phanxicô bổ nhiệm ngài vào vị trí này 7 tháng sau khi bắt đầu triều của ngài.
Vào đầu triều Đức Lêô, có tin đồn Hồng y Parolin có thể được thuyên chuyển từ Rôma đến Tòa Thượng phụ Venice hoặc Tổng giáo phận Milan để phụ trách một giáo phận quan trọng của Ý, dù tuổi tác của ngài tương đối cao. Vào thời điểm đó, các nhà bình luận nghĩ rằng, quá khứ tai tiếng của ngài sau hơn một thập kỷ đứng đầu Ngoại trưởng – đặc biệt sự liên quan của ngài trong thỏa thuận Vatican-Trung Quốc và vụ bê bối bất động sản ở London – sẽ đủ làm cho bất cứ một Giáo hoàng nào cũng phải cân nhắc cho một khởi đầu mới.
Nhưng nhiều tháng trôi qua, cả hai kế hoạch đều không hiện thực. Mối quan hệ căng thẳng giữa Hồng y Parolin và Phó Ngoại trưởng Phủ Quốc vụ khanh, Tổng Giám mục Edgar Pena Parra đã được nhiều người biết đến. Mặc dù trên danh nghĩa là cấp phó của Hồng y Parolin, nhưng trên thực tế, Hồng y Parra là chánh văn phòng của Giáo hoàng, có mối liên hệ hàng ngày thường xuyên với ngài. Tuy nhiên, Hồng y Parra được biết có mối quan hệ thân thiết hơn nhiều với Giáo hoàng Phanxicô so với Hồng y Parolin.
Việc bổ nhiệm Hồng y Parra làm sứ thần Tòa Thánh tại Ý và việc bổ nhiệm Tổng Giám mục Paolo Rudelli, được cho là theo đề nghị của Hồng y Parolin, làm người kế nhiệm Hồng y Parra được xem là một thắng lợi của Ngoại trưởng và là dấu hiệu cho thấy nhiệm kỳ của ngài có thể được kéo dài thêm vài năm.
Ảnh hưởng của Hồng y Parolin dường như vượt ra ngoài việc bổ nhiệm Giám mục Rudelli: tân sứ thần Tòa Thánh tại Hoa Kỳ, Tổng Giám mục Gabriele Caccia, cũng được nhiều người cho là thân cận với Hồng y Parolin. Trước diễn biến này, nhiều người cho rằng Đức Lêô sẽ để Hồng y Parolin tiếp tục giữ chức vụ cho đến khi ngài đến tuổi nghỉ hưu theo quy định của Vatican, 75 tuổi, tức là còn ba năm rưỡi nữa.
Tuy nhiên, một số nguồn tin ngoại giao và Vatican nói với tờ báo The Pillar rằng Hồng y Parolin dự kiến sẽ sớm được thay thế, có thể trong mùa hè này.
Theo một số nguồn tin, hiệu quả và tầm ảnh hưởng của Hồng y Parolin với tư cách là điều phối viên giữa các cơ quan của Vatican đang bị đặt vấn đề, mà theo một số nguồn tin, đã làm cho Giáo hoàng nghĩ đến việc tìm các ứng viên kế nhiệm tiềm năng thay thế Hồng y Parolin.
Câu hỏi chính là Đức Lêô sẽ bổ nhiệm một người nào đó trong nhóm nhân sự hiện có của Vatican – một nhà ngoại giao hoặc cựu ngoại giao hiện đang phục vụ trong Giáo triều – hay ngài sẽ tìm người bên ngoài Vatican, như ngài đã làm cho các cuộc bổ nhiệm cấp cao khác. Phủ Quốc vụ khanh là chức vụ cao thứ hai trong Vatican sau Giáo hoàng và là Bộ chủ chốt của Vatican.
Cố vấn thân cận nhất của Giáo hội. Hầu hết các Ngoại trưởng đều xuất thân từ ngành ngoại giao của Vatican. Những trường hợp ngoại lệ hiếm hoi đối với truyền thống này ít nhất cũng từng giữ các vị trí trong Giáo triều, như Hồng y Jean-Marie Villot, người giữ chức vụ này dưới ba đời Giáo hoàng từ năm 1969 đến năm 1979, và Hồng y Tarcisio Bertone, người giữ chức vụ này từ năm 2006 đến năm 2013, dưới thời Đức Bênêđíctô XVI và một thời gian ngắn dưới thời Đức Phanxicô.
Việc Đức Bênêđíctô XVI chọn Hồng y Bertone là bất thường và mang tính cá nhân: vào thời điểm đó, Hồng y Bertone là Tổng Giám mục Genoa, trước đó từng giữ chức Ngoại trưởng Bộ Giáo lý Đức tin dưới thời Hồng y Ratzinger, ngài đã làm việc chặt chẽ trong nhiều năm. Tuy nhiên, nhiệm kỳ của Hồng y Bertone đứng đầu Vatican lại bị đánh dấu – thậm chí được định hình – với nạn tham nhũng tràn lan, các vụ bê bối tài chính và các tranh cãi khác. Dù Đức Phanxicô chọn con đường truyền thống khi ngài bổ nhiệm nhà ngoại giao chuyên nghiệp Parolin, nhưng mối quan hệ của họ dần nguội lạnh theo thời gian, và các tin đồn về người thay thế tiềm năng ngày càng dai dẳng hơn vào cuối nhiệm kỳ giáo hoàng của ngài. Nhiệm kỳ của Hồng y Parolin không phải không gây tranh cãi, đặc biệt vai trò của ngài trong thỏa thuận Trung Quốc-Vatican và vụ bê bối bất động sản ở London.
Việc tìm người kế nhiệm Hồng y Parolin có thể không dễ dàng. Tại Vatican, tin đồn cho thấy ít nhất có hai vị có tiềm năng: Tổng Giám mục Paul Gallagher, Thư ký Quan hệ với các Quốc gia thuộc Phủ Quốc vụ khanh, và Tổng Giám mục Fortunatus Nwachukwu, Thư ký Ban Truyền giáo Đầu tiên thuộc Bộ Truyền giáo.
Cả hai đều có hồ sơ tương tự: nhà ngoại giao chuyên nghiệp với kinh nghiệm sâu rộng với tư cách là sứ thần Tòa Thánh và trong Giáo triều Rôma. Việc lựa chọn giữa hai nhân vật cho thấy Đức Lêô muốn chọn con đường truyền thống của một nhà ngoại giao Vatican.
Bất chấp mọi suy đoán, Hồng y Gallagher đã 72 tuổi, lớn tuổi hơn Hồng y Parolin, có thể ngài sẽ giữ chức vụ Thư ký Quốc vụ khanh trong giai đoạn chuyển tiếp. Dù Giáo hoàng cho phép ngài tiếp tục giữ chức vụ cho đến năm 77 tuổi – Đức Lêô đã công khai tuyên bố ngài thích các thành viên của Giáo triều không vượt quá tuổi nghỉ hưu, hoặc, với một số ngoại lệ hiếm hoi, là 77 tuổi – thì Hồng y Gallagher cũng chỉ phục vụ khoảng bốn năm rưỡi.
Đây sẽ là nhiệm kỳ ngắn hơn so với bất kỳ ai từng giữ chức vụ này kể từ Hồng y Domenico Tardini, người giữ chức Ngoại trưởng từ năm 1958 cho đến khi qua đời ở tuổi 73 năm 1961. Việc bổ nhiệm Hồng y Gallagher khi đó sẽ được biện minh. Nếu Giáo hoàng thấy cần thiết phải thay thế Hồng y Parolin nhưng ngài cảm thấy chưa hiểu rõ đủ các sứ thần Tòa Thánh để đưa ra lựa chọn, thì Hồng y Gallagher, người được kính trọng trong Giáo triều và trong giới ngoại giao, có thể là nhân vật tin cậy trong quá trình chuyển giao.
Việc bổ nhiệm ngài sẽ giúp Đức Lêô giữ được sự linh hoạt để bổ nhiệm một Ngoại trưởng cho nhiệm kỳ dài hơn, một khi ứng viên lý tưởng đã được xác định. Hơn nữa, Hồng y Gallagher được nhiều người cho là một nhân vật có năng lực và được yêu mến trong Giáo triều, ngài giỏi trong việc xây dựng sự đồng thuận – phẩm chất đã làm nên tên tuổi của một số người được Đức Lêô bổ nhiệm quan trọng cho đến nay. Trong khi đó, Tổng Giám mục Fortunatus Nwachukwu là người Châu Phi có chức vụ cao nhất trong Giáo triều, có một trong những bản lý lịch dài nhất trong số các nhân vật của Vatican. Sau khi làm việc tại một số sứ quán Tòa Thánh và tại Vụ Quan hệ với các Quốc gia thuộc Phủ Quốc vụ khanh từ năm 1994 đến năm 2007, ngài là Trưởng ban Lễ tân của Phủ Quốc vụ khanh cùng năm đó. Năm 2012, ngài được bổ nhiệm làm Sứ thần Tòa Thánh tại Nicaragua, một chức vụ ngài nắm giữ cho đến năm 2017, khi ngài được bổ nhiệm làm Sứ thần Tòa Thánh tại Tây Ấn thuộc Anh, Suriname và Antilles thuộc Hà Lan. Năm 2021, ngài là Quan sát viên Thường trực của Tòa Thánh tại Liên Hiệp Quốc ở Geneva, Thụy Sĩ, và từ năm 2023 đến nay, ngài giữ chức Thư ký Bộ Truyền giáo.
Tổng Giám mục Nwachukwu cũng được đánh giá là nhân vật có năng lực, có phẩm chất ngoại giao và trí tuệ, niềm tin thần học bảo thủ, tính khí ôn hòa. Tuy nhiên, nhiệm kỳ của ngài với tư cách là Sứ thần Tòa Thánh tại Nicaragua đã vấp phải một số chỉ trích, một số nhà quan sát cho rằng ngài quá thân thiết với chính phủ nước này – đặc biệt là với Đệ nhất phu nhân, người sau này trở thành Đồng Tổng thống, Rosario Murillo. Tổng Giám mục Nwachukwu 66 tuổi nên có thể phục vụ trong một thập kỷ hoặc hơn, như hầu hết các ngoại trưởng đã làm kể từ Công đồng Vatican II.
Đức Giáo hoàng Leo cũng có thể lựa chọn một giải pháp ít thông thường hơn và chọn một người không phải là thành viên của Giáo triều La Mã cũng không phải là sứ thần Tòa Thánh. Đây sẽ là một động thái bất thường từ góc độ thông lệ của Vatican. Một số quyết định bổ nhiệm của ngài cho thấy ngài không ngần ngại giao phó các vị trí quan trọng tại Vatican cho những cá nhân bên ngoài Giáo triều La-mã.
Vài tháng trước ngài đã bổ nhiệm bà María Montserrat Alvarado, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành EWTN News, làm người đứng đầu mới của Bộ Truyền thông, mặc dù bà chưa từng làm việc trong một tổ chức của Giáo hội trước đây.
Ngài cũng bổ nhiệm Tổng Giám mục Luis Marín de San Martín, OSA, cộng sự viên lâu năm của ngài, đặc biệt là trong thời gian ngài đứng đầu Dòng Augustinô, làm người phụ trách công việc từ thiện của Giáo hoàng. Dù Tổng Giám mục Marín từng giữ chức thứ trưởng Thượng Hội đồng Giám mục tại Giáo triều trước khi Đức Lêô được bầu, nhưng ngài sẽ giữ chức vụ này cho đến khi nghỉ hưu hoặc được bổ nhiệm làm giám mục ở Tây Ban Nha hơn là nhận được một thăng tiến đáng kể trong Giáo triều. Giáo hoàng cũng bổ nhiệm Giám mục người Úc Anthony Randazzo làm người đứng đầu Bộ Văn bản Pháp luật. Giám mục Randazzo từng làm việc tại Bộ Giáo lý Đức tin từ năm 2004 đến năm 2009, nghĩa là ngài đã ở ngoài Giáo triều La-mã 16 năm trước khi được bổ nhiệm.
Một số nguồn tin của Vatican nói với báo The Pillar: Giám mục người Na Uy Erik Varden có thể sớm được bổ nhiệm đứng đầu một bộ phận của Vatican. Đức Lêô đang xem xét bổ nhiệm ít nhất một Giám mục Peru thân cận với ngài vào Giáo triều trong năm nay. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là sẽ có một cuộc cải tổ hoàn toàn quy trình bổ nhiệm trong Giáo triều. Đức Lêô dường như ủng hộ các tiêu chuẩn truyền thống cho việc thăng tiến nội bộ bằng cách bổ nhiệm Sơ Alessandra Smerilli, FMA làm Thư ký Bộ Phát triển Con người, kế nhiệm Hồng y Michael Czerny. Ngài cũng bổ nhiệm Đức ông Filippo Iannone, Chánh văn phòng Bộ Văn bản Pháp luật, kế nhiệm ngài làm người đứng đầu Bộ Giám mục.
Cho đến nay, nhiều quyết định bổ nhiệm của Đức Lêô cho thấy ngài sẵn sàng phá vỡ truyền thống. Dù chức vụ Ngoại giao Tòa Thánh chắc chắn là một chức vụ đặc biệt trong các cơ quan của Vatican, nhưng sự lựa chọn của ngài cho chức vụ này có thể sẽ không theo lối cũ.
Nếu những quyết định bổ nhiệm của ngài cho thấy mẫu người ngài yêu thích, thì chức Ngoại trưởng của ngài có thể là người được công nhận chủ yếu về năng lực hơn là về giáo lý, người có kinh nghiệm truyền giáo hoặc ít nhất là kinh nghiệm quốc tế, rất có thể là thành viên của một Dòng tu, và có nền tảng trí tuệ và thể chế vững chắc.
Nếu Hồng y Parolin rời bỏ chức vụ ngài đã nắm giữ trong 13 năm, Giáo hoàng sẽ phải quyết định người đứng đầu ngoại giao của ngài sẽ đi đâu tiếp theo.
Ở tuổi 71, Parolin vẫn chưa đến tuổi nghỉ hưu. Hiện tại, có tin đồn lan truyền ở Rôma, Hồng y Parolin có thể là niên trưởng của một trong các Vương cung thánh đường Giáo hoàng ở Rôma. Rôma có bốn vương cung thánh đường: Thánh Phêrô, Thánh Gioan Lateran, Thánh Maria Mân Côi và Thánh Phaolô Ngoại thành. Mỗi vương cung thánh đường này đều do một tổng linh mục đứng đầu, thường là một hồng y hoặc người được phong hồng y ngay sau khi được bổ nhiệm.
Tổng linh mục của vương cung thánh đường Thánh Gioan Lateran theo truyền thống là Hồng y Đại diện Rôma – hiện nay là Hồng y Baldo Reina. Tuy nhiên, ba vương cung thánh đường Giáo hoàng còn lại đôi khi được dùng làm nơi nghỉ dưỡng danh giá cho các hồng y hoặc các chức sắc của Giáo triều.
Hồng y Francesco Marchisano là tổng linh mục của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô từ năm 2002 đến năm 2006 sau khi giữ chức thư ký của một số cơ quan và chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng về Khảo cổ học Thánh trong 13 năm.
Hồng y Stanisław Ryłko là tổng linh mục của Vương cung thánh đường Thánh Maria Mân Côi năm 2015 sau khi chủ trì Hội đồng Giáo hoàng về các Hồ trong 13 năm. Tiền nhiệm của ngài, Hồng y Santos Abril, kế nhiệm ngài năm 2011 sau khi giữ chức sứ thần Tòa Thánh trong ba mươi năm. Người tiền nhiệm của Abril là Hồng y Bernard Law, được bổ nhiệm năm 2004 sau khi từ chức Tổng Giám mục Boston sau những cáo buộc che đậy lạm dụng tình dục.
Trong số các tổng linh mục hiện tại của các vương cung thánh đường Giáo hoàng, chỉ có Hồng y James Harvey, 76 tuổi, tổng linh mục của Vương cung thánh đường Thánh Phaolô Ngoại thành, là đã quá tuổi nghỉ hưu theo quy định. Tuy nhiên, Hồng y Mauro Gambetti, tổng linh mục của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, đã được đồn đoán trong vài tháng qua sẽ chuyển đến một giáo phận ở Ý, điều này có thể để trống hai vị trí tổng linh mục cho Giáo hoàng Lêô.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Thông điệp của Đức Lêô bán chạy ở các tiệm sách
“Công nghệ phải được sử dụng để bảo vệ con người”
Castel Gandolfo: “Con người không bao giờ được nhường quyền quyết định cho máy móc”
