Giữa sự hỗn loạn của thế giới, các Giáo hoàng đi khắp nơi để truyền tải thông điệp
la-croix.com, Jean-Louis de La Vaissière, Nhà báo, cựu phóng viên Vatican, tác giả nhiều quyển sách về các Giáo hoàng
Đức Lêô chào giáo dân trong thánh lễ ngày 2 tháng 12 năm 2025 tại Beirut, ngài lên tiếng về hy vọng và hòa bình. Ảnh Jewel Samad / AFP
Ông Jean-Louis de La Vaissière, chuyên gia về Vatican nhấn mạnh: “Kể từ thời Đức Phaolô VI, dù đã có các buổi phát sóng, nhưng các Giáo hoàng vẫn đi khắp nơi để truyền tải thông điệp của các ngài. Các ngài tin tưởng gặp gỡ trực tiếp là sứ mệnh mục vụ. Lắng nghe, chạm vào và an ủi trên các con đường trên thế giới là sự hiện diện mà không hình ảnh nào có thể sánh được.”
Vì sao các Giáo hoàng vẫn tiếp tục tông du với chi phí rất lớn trong khi các buổi tiếp kiến tại Quảng trường Thánh Phêrô đã được phát sóng trên toàn thế giới? Việc đi ra gặp gỡ các cộng đồng Công giáo vẫn là một sứ mệnh mục vụ. Đức Phanxicô đã nói: “Chúng ta không còn đứng trên giáo dân được nữa.”
Sự hiện diện có sức ảnh hưởng mạnh mẽ hơn bất kỳ hình ảnh nào: với người Congo hay người Brazil, việc nhìn thấy vị mục tử toàn cầu đến với họ trên những con đường bụi bặm, lắng nghe chứng từ của họ là vô giá. Những khoảnh khắc thăng hoa, những nụ hôn bình an, những giọt nước mắt, những niềm vui rất nhiều, tôi đã chứng kiến khi tháp tùng Đức Gioan-Phaolô II, Đức Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô cho hãng thông tấn Agence France-Presse, AFP.
Chuyến đi của Đức Lêô: Vì sao ngài chọn Châu Phi cho chuyến đi quan trọng đầu tiên của ngài?
Đức Phaolô VI là Giáo hoàng đầu tiên nhận ra nhu cầu và bổn phận này, ngài đến với thế giới. Đức Gioan-Phaolô II với 104 chuyến đi, ngài giữ kỷ lục tuyệt đối về số chuyến đi. Đức Bênêđíctô XVI rụt rè nhưng biết cách chạm đến trái tim mọi người, một mục tử chu đáo. Đức Phanxicô dường như hạnh phúc khi ở xa hào nhoáng Rôma.
Với các nhà báo, cảm xúc hiện rõ trên máy bay, cả chuyến đi và chuyến về. Ba Giáo hoàng, ba phong cách khác nhau, đã để lại dấu ấn trong tôi: Giáo hoàng Gioan-Phaolô II ấn tượng và có phần xa cách hơn với chúng tôi; Giáo hoàng Bênêđictô kín đáo, tinh tế, Giáo hoàng Phanxicô gần gũi, thẳng thắn, trực tiếp, đôi khi dễ mắc lỗi.
Đức Lêô XIV: Giáo hoàng của trái tim
Trên mặt đất, trong sự tiếp xúc trực tiếp
Từ Mêxicô và Phi Luật Tân, Đức Gioan-Phaolô II gặp các đám đông khổng lồ, già trẻ lớn bé, người có đạo cũng như không có đạo vây quanh chiếc xe của ngài, chăm chú lắng nghe lời ngài. Lời của ngài mạnh mẽ, có sức ảnh hưởng và mang lại hy vọng.
Đức Bênêđíctô XVI năm 2011, khi trở về Đức, ngài có bài phát biểu cảm động tưởng nhớ Martin Luther. Sau đó, ngài an ủi các nạn nhân bị lạm dụng.
Đức Phanxicô thường xuyên đến thăm các cơ quan từ thiện và nhà tù bất cứ lúc nào có thể, ngài đến nhà thờ Hồi giáo ở Bangui trong thời chiến năm 2015, năm 2021 ngài đến đồng bằng Ninivê, nơi bị nhóm khủng bố ISIS tàn phá. Tại Cộng hòa Trung Phi cũng như ở Iraq, các nhân chứng làm chứng về các chuyến thăm này đã mang lại hòa bình như thế nào, dù không giải quyết được mọi vấn đề; Đức Lêô XIV noi gương các vị tiền nhiệm khi ngài đến thăm bệnh viện tâm thần ở Beirut tháng 11 và kêu gọi thanh niên Lebanon vùng lên.
Đôi khi mâu thuẫn về tham vọng địa chính trị
Trọng tâm khác của các chuyến đi là ngoại giao, địa chính trị. Đôi khi không thành công. Là người đứng đầu một quốc gia có quan hệ ngoại giao với 193 quốc gia, thông điệp của Giáo hoàng vang vọng xa hơn ngoài Giáo hội Công giáo. Lời nói của ngài được mong đợi trong bối cảnh hỗn loạn của thế giới, đặc biệt là về chiến tranh. Có lẽ giáo dân mong Đức Lêô kính yêu của họ bớt thận trọng hơn.
Mỗi chuyến thăm đi đều có phần chính thức, và thường là phần kém dễ chịu, bị gánh nặng của nghi thức nghiêm ngặt. Các bài phát biểu nối tiếp nhau, các chuyên gia Vatican phân tích để tìm sự lên án nhỏ nhất, những cụm từ khiêu khích. Đức Gioan-Phaolô II là Giáo hoàng có lời nói gây ảnh hưởng lớn nhất. Chúng ta nhớ sự giận dữ của ngài năm 1983 ở Nicaragua dưới thời cách mạng Sandinista.
Chuyến tông du đầu tiên của Đức Lêô: Vì sao là Thổ Nhĩ Kỳ và Lebanon?
Khi Đức Phanxicô đến Armenia năm 2016, sự chú ý của truyền thông xoay quanh một từ duy nhất: “diệt chủng”. Liệu ngài có nói ra để lên án các vụ thảm sát người Armenia dưới thời Đế chế Ottoman không? Ngài sẽ làm vậy. Năm 2023 tại Mông Cổ, sự chú ý không tập trung vào quốc gia nhỏ bé này nhưng vào thông điệp ngài gởi đến nước láng giềng Trung Quốc. Ngài nói với khoảng một trăm người Trung Quốc có mặt: “Xin anh chị em hãy là người công dân tốt”. Câu nói này đã gây xôn xao dư luận.
Các bài phát biểu có thể làm thất vọng. Một Giáo hoàng không thể tạo nguy hiểm cho người Công giáo. Ở Beirut, Đức Lêô sẽ không công khai nhắc đến Israel hay Hezbollah. Ngài sẽ nói trên máy bay. Với các cuộc gặp chính thức mà nhân quyền và các cuộc hòa giải kín đáo dự kiến sẽ có trong chương trình nghị sự, chuyên gia Vatican sẽ biết rất ít. Các bài phát biểu của các ngài đôi khi gây tổn thương. Nước chủ nhà càng có ảnh hưởng, Tòa Thánh càng xem việc xúc phạm họ là điều tế nhị. Nếu một quốc gia tài trợ cho các dự án của Giáo hội, quốc gia đó sẽ được đối xử rất thận trọng. Đó là trường hợp của Đức Phanxicô và Azerbaijan trong cuộc xung đột Nagorno-Karabakh.
Không lựa chọn ngẫu nhiên các nơi đến
Quyết định đến thăm một quốc gia không bao giờ là vấn đề ngẫu nhiên. Vì thế Đức Lêô Giáo hoàng người Mỹ sẽ không đối đầu với Tổng thống Donald Trump vào tháng 7 nhân kỷ niệm 250 lập quốc Hoa Kỳ, nhưng ngày đó ngài sẽ ở với người di cư trên đảo Lampedusa, nơi Đức Phanxicô đã đến thăm trong chuyến đi đầu tiên của ngài.
Làm thế nào Đức Lêô có thể tác động tích cực nhất đến chính trị Hoa Kỳ
Hai Giáo hoàng gần đây đã không lựa chọn quốc gia dựa trên sức mạnh hay đạo Công giáo của quốc gia đó để đến thăm. Đức Gioan-Phaolô II tôn vinh các quốc gia lớn có nguồn gốc Kitô giáo, Đức Phanxicô không đến thăm “nước Pháp”, ngài đến thăm các thành phố Pháp Strasbourg, Marseille và Corsica. Ngài ưu tiên đến các quốc gia nhỏ, khuyến khích công việc truyền giáo ở Mông Cổ, Nhật Bản. Sự lựa chọn của ngài cũng đặt ra câu hỏi: khi đi thăm vương quốc Monaco nhỏ bé ngày 28 tháng 3, ngài có ý định bảo vệ các quốc gia siêu nhỏ hay ngài bày tỏ lòng kính trọng đức tin của hoàng gia? Chuyến đi tiếp theo của ngài sẽ đến Algeria, từ ngày 13 đến 15 tháng 4, quê hương của Tổ phụ Augustinô của ngài. Trọng tâm chuyến đi sẽ là tìm hiểu về cội nguồn Kitô giáo và đối thoại với Hồi giáo. Một lần nữa, ngài xây dựng các cây cầu nối giữa các nền văn hóa và tôn giáo.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
