americamagazine.org, Peter Denio, 2026-03-05
Đây là cách củng cố mối tương quan và sứ mạng của Giáo Hội.
Ngày nay, sứ mạng của Giáo Hội tiến triển nhanh hay chậm tùy theo mức độ tín nhiệm giữa các thành viên. Năm vừa qua, cuộc Nghiên cứu Quốc gia về Linh mục Công giáo của Đại học Công giáo Hoa Kỳ khảo sát hơn 1.000 linh mục tại Hoa Kỳ cho thấy chỉ 52% linh mục triều nói họ tin tưởng vào giám mục của họ. Các nhà nghiên cứu cho biết con số này cao hơn một chút so với 49% trong cuộc khảo sát năm 2022, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với các khảo sát trong thập niên 1990 và đầu những năm 2000.
Vấn đề này không chỉ liên quan đến môi trường làm việc, nhưng đây là một thách đố sâu xa về mục vụ và truyền giáo. Theo nghiên cứu tiến sĩ của tôi, được thực hiện độc lập với nghiên cứu của Đại học Công giáo, khi mức độ tín nhiệm giữa giám mục và linh mục cao, các linh mục thường mô tả giáo phận của họ “sống động và hướng về sứ mạng”.
Nghiên cứu của tôi về tương quan giữa giám mục và linh mục với 76 linh mục thuộc sáu giáo phận. Tôi xin họ cho biết và đánh giá mức độ của thái độ và hành vi có khả năng tạo nên tín nhiệm. Những ví dụ được đưa ra gồm: xem các linh mục như cộng tác viên, tạm gác phán đoán vội vàng, sẵn sàng đối thoại chân thành và biết nhìn nhận sai lầm. Sau đó, tôi so sánh các câu trả lời này với cách các linh mục đánh giá tính chất truyền giáo của giáo phận mình. Dựa trên thần học, lịch sử Giáo Hội sơ khai và chứng từ của các linh mục, hôm nay tôi đi đến kết luận: việc vun đắp mối tương quan giữa giám mục và linh mục là điều thiết yếu cho việc loan báo Tin Mừng.
Hiểu nguồn gốc mối tương quan này giúp chúng ta thấy rõ vì sao ngày nay nó lại quan trọng như thế. Trong các Cộng đoàn tín hữu kitô đầu tiên, các thành viên của linh mục đoàn chưa phải là thừa tác viên bí tích. Giám mục được cộng đoàn chọn với trách nhiệm tương tự như các cha xứ ngày nay, họ thường dựa vào linh mục đoàn để xin ý kiến khi giảng dạy, quản trị và phân xử tranh chấp. Quyền bính của giám mục phát sinh từ sự tín nhiệm trong tương quan. Mô hình ban đầu này cho thấy sứ mạng của Giáo Hội phát triển mạnh khi việc lãnh đạo mang tính tham khảo ý kiến và chăm sóc lẫn nhau.
Công đồng Vatican II mong muốn khôi phục bản chất tương quan của việc lãnh đạo trong Giáo Hội. Sắc lệnh về “Chức vụ và đời sống linh mục” (Presbyterorum Ordinis) mô tả các linh mục hiệp nhất với nhau trong “tình huynh đệ bí tích mật thiết” (số 8). Sắc lệnh “Nhiệm vụ mục vụ của các giám mục trong Giáo Hội” (Christus Dominus) dạy giám mục phải xem các linh mục như “con cái và bạn hữu”, đồng thời quan tâm đến đời sống của họ hết sức có thể (số 16).
Những lời này không chỉ là hình ảnh ẩn dụ, nhưng nói lên cấu trúc tương quan căn bản, qua đó Giáo Hội thực thi sứ mạng của mình. Sứ mạng phát sinh từ hiệp thông, và hiệp thông được duy trì nhờ gần gũi, tín nhiệm và cùng nhau phân định. Tuy nhiên, nhiều linh mục ngày nay cảm nhận mối tương quan với giám mục của mình khá xa cách, mang tính quản lý hoặc thiếu minh bạch, như thế làm suy giảm năng lực truyền giáo mà Công đồng Vatican II mong muốn khơi dậy.
Qua các cuộc khảo sát và phỏng vấn của tôi, các linh mục đưa ra nhiều nhận định khá nhất quán về những yếu tố củng cố hoặc làm suy yếu mối tương quan với giám mục. Họ mong có sự hiện diện thật sự của giám mục, một vị chủ chăn biết họ cách cá nhân chứ không chỉ qua các phương tiện hành chính. Họ cần chăm chú lắng nghe, sẵn sàng đón nhận ý kiến và đối thoại chân thành. Họ hy vọng có sự minh bạch hơn trong việc ra quyết định, đặc biệt trong việc bổ nhiệm và các sáng kiến quan trọng. Đồng thời, họ mong thấy nơi người lãnh đạo đức tính khiêm tốn và cởi mở, biết nhìn nhận giới hạn, thừa nhận sai lầm và mời gọi cộng tác.
Một linh mục nói với tôi: “Tôi không cần giám mục của tôi phải hoàn hảo. Tôi cần ngài hiện diện. Chính sự hiện diện xây dựng sự tín nhiệm.”
Một linh mục khác than thở: “Khi văn phòng giáo phận thay thế tương quan, sứ mạng trở thành việc duy trì bộ máy.”
Trong các giáo phận nơi giám mục thực hành lãnh đạo dựa trên tương quan, các linh mục mô tả tình hiệp nhất giữa hàng giáo sĩ, đời sống giáo xứ lành mạnh hơn, tự do lớn hơn trong việc sáng tạo khi loan báo Tin Mừng. Ngoài ra, các linh mục nhận thấy giám mục của mình cởi mở trước các khác biệt thần học thường cũng mô tả giáo phận của họ sống động và hướng về sứ mạng. Điều này cho thấy cách xử lý sự đa dạng thần học, chứ không phải chỉ sự hiện diện của nó, đóng vai trò quyết định đối với sự hiệp nhất của linh mục đoàn trong giáo phận.
Không phải giáo sĩ trị, nhưng là cách chữa trị tình trạng giáo sĩ trị
Một số người lo việc nhấn mạnh mối tương quan giữa giám mục và linh mục có thể củng cố chủ nghĩa giáo sĩ trị. Thực tế ngược lại. Giáo sĩ trị phát triển khi hàng giáo sĩ sống và hoạt động tách biệt với nhau và với giáo dân. Khi giám mục và linh mục củng cố mối tương quan, họ trở nên có trách nhiệm hơn, minh bạch hơn và dễ cộng tác hơn trong việc lãnh đạo.
Mức tín nhiệm cao trong tương quan giám mục-linh mục giúp thúc đẩy con đường hiệp hành, điều mà Đức Phanxicô và bây giờ là Đức Lêô khuyến khích để đối diện với những thách đố mục vụ của thời đại. Vì thế, ưu tiên mối tương quan giữa giám mục và linh mục đoàn không phải để dành đặc quyền cho hàng giáo sĩ. Mục tiêu là xây dựng một văn hóa lãnh đạo có khả năng phục vụ và nâng đỡ toàn thể Dân Chúa.
Việc củng cố mối tương quan này không nhất thiết đòi hỏi các cơ cấu mới, nhưng cần đổi mới các thói quen mục vụ.
Nghiên cứu của tôi cho thấy một số thực hành có thể giúp tăng cường sự cộng tác lành mạnh:
Sự hiện diện của giám mục trong đời sống thường ngày của linh mục đoàn. Các chuyến thăm giáo xứ, những buổi họp giáo hạt, tĩnh tâm, lễ an táng hoặc những cuộc gặp thân mật là những thời điểm mạnh mẽ của tình hiệp thông. Nhiều linh mục khi nói tích cực về tương quan giám mục linh mục thường nhắc đến những lúc giám mục chăm sóc mục vụ trực tiếp cho họ hoặc cho một linh mục khác. Dữ liệu của nghiên cứu tại Đại học Công giáo cho thấy sự chăm sóc mục vụ và sự quan tâm đến đời sống linh mục là yếu tố được nhắc đến nhiều nhất giúp gia tăng sự tín nhiệm.
Lãnh đạo minh bạch. Khi giám mục giải thích các quyết định, nhất là những quyết định khó khăn, ngài giảm bớt lo lắng và mời gọi mọi người cùng chia sẻ trách nhiệm. Trong nghiên cứu của Đại học Công giáo, hành vi này đứng thứ hai trong các yếu tố tạo nên tín nhiệm. Hơn một nửa số linh mục tôi phỏng vấn nói đến tầm quan trọng của tính minh bạch trong tương quan giữa giám mục và linh mục đoàn.
Giao tiếp thường xuyên và mang tính tương quan
Sắc lệnh Nhiệm vụ của các mục tử trong Giáo hội (Christus Dominus) khuyến khích giám mục nói chuyện với linh mục “không chỉ thỉnh thoảng, nhưng thường xuyên.” Gặp gỡ thường xuyên dần dần tạo nên tín nhiệm. Các cuộc phỏng vấn của tôi cho thấy những dịp gặp gỡ có ý nghĩa đem lại lợi ích lớn cho tương quan.
Tham khảo ý kiến thật sự và cùng nhau phân định theo tinh thần hiệp hành. Khi giám mục trân trọng vai trò cố vấn lâu đời của linh mục đoàn, ngài tôn trọng cả truyền thống lẫn tầm nhìn thần học của Công đồng Vatican II. Việc tham khảo ý kiến theo tinh thần hiệp hành cho thấy cả giám mục lẫn linh mục đoàn không nên đi quá xa hay lui lại phía sau. Điều này có nghĩa giám mục tôn trọng sự đồng thuận được phân định trong cầu nguyện của linh mục đoàn, ngay cả khi nó khác đáng kể với ý định ban đầu của các ngài. Khi giám mục và linh mục cùng nhau quyết định, họ làm gương cho chính tinh thần hiệp hành mà toàn thể Giáo Hội đang học cách thực hành.
Những điều này không phải là chiến lược quản trị, nhưng là những cam kết mục vụ bắt nguồn từ Tin Mừng và từ đời sống của Giáo Hội thời sơ khai.
Ngày nay, Giáo Hội đang sống trong giai đoạn chuyển mình sâu sắc. Thượng Hội đồng về Hiệp hành giúp chúng ta nhận ra lại bản chất tương quan của đời sống Giáo Hội. Lịch sử Kitô giáo thời đầu và các văn kiện của Công đồng Vatican II nhắc chúng ta bàn bạc chung, tình huynh đệ giữa giám mục và linh mục góp phần vào sự phát triển Giáo Hội. Những kết quả nghiên cứu ban đầu của tôi cũng xác nhận điều mà thần học đã dạy từ lâu: sứ mạng phát triển nơi nào có được sự tín nhiệm lớn lên.
Nếu chúng ta muốn loan báo Tin Mừng cách mạnh mẽ, chữa lành các vết thương, củng cố đời sống giáo xứ và làm mới sức sống của Giáo Hội tại Hoa Kỳ, con đường phía trước bắt đầu từ tương quan: lắng nghe, tôn trọng và cùng nhau phân định. Khi giám mục và linh mục cùng bước đi với nhau thì toàn thể Dân Chúa được củng cố để thi hành sứ mạng.
Hiện nay mức độ tín nhiệm giữa giám mục và linh mục tại Hoa Kỳ khá thấp, mối tương quan này có ảnh hưởng trực tiếp đến sức sống truyền giáo của giáo phận, vì nơi nào có tín nhiệm cao thì giáo phận thường năng động và hướng về sứ mạng hơn. Sự hiện diện gần gũi của giám mục, lắng nghe chân thành, minh bạch trong quyết định và tham khảo ý kiến linh mục đoàn là những yếu tố giúp củng cố tín nhiệm. Khi giám mục và linh mục cùng bước đi trong tinh thần hiệp hành, toàn thể Dân Chúa sẽ được củng cố để thi hành sứ mạng loan báo Tin Mừng.
Têrêxa Trần Tuyết Hiền dịch
Thích điều này:
Thích Đang tải...
