Chuyến đi Pháp của Đức Lêô: Các Giáo hoàng và “cô trưởng nữ Pháp đầy biến động của Giáo hội”

26/09/2026

Chuyến đi Pháp của Đức Lêô: Các Giáo hoàng và “cô trưởng nữ Pháp đầy biến động của Giáo hội”

Martin Dumont, Tổng thư ký Viện Nghiên cứu Tôn giáo (IRER, Đại học Sorbonne).

Trước Nhà thờ Saint-Étienne ở Metz (Moselle), nơi Đức Lêô sẽ đến thăm trong chuyến đi Pháp từ ngày 25 đến 29 tháng 9 – 2026. Hugo Azmani / PhotoPQR/Le Républicain Lorrain

Bài phỏng vấn của nhà báo Vincent de Féligonde, trên trang Twitter, 25 tháng 9 năm 2026

Đức Gioan XXIII, Đức Phaolô VI, Đức Gioan-Phaolô II, Đức Phanxicô… Các Giáo hoàng đương đại được định hình bởi tinh thần và trí thức Pháp. Sử gia Martin Dumont nhìn lại mối quan hệ lâu dài nhưng đầy biến động của nước Pháp và Vatican: “Chúng ta không quên câu hỏi của Đức Gioan-Phaolô II trong thánh lễ tại Le Bourget ngày 1 tháng 6 năm 1980: “Nước Pháp, trưởng nữ của Giáo hội, cô có trung thành với lời hứa khi cô được rửa tội không?” Trên thực tế, dưới chế độ cũ, lời nói này dùng để chỉ nhà vua, “trưởng nam của Giáo hội”, người bảo vệ đức tin và Giáo hoàng.

“Trưởng nữ của Giáo hội” là cách nói sau Cách mạng, ở thời kỳ Lãng mạn giàu tính tái cấu trúc lịch sử, sau đó là trong diễn từ của các Giáo hoàng, bắt đầu từ Đức Lêô XIII. Kỷ niệm 1400 năm ngày rửa tội của Clovis năm 1896, ngài tuyên bố: “Chính nước Pháp, như thể, đã được rửa tội.” Trong quá trình chuyển đổi từ nhà vua sang quốc gia, Giáo hội thích nghi với hình thức chính phủ đang phát triển.

Ông cho biết có mối liên hệ đặc biệt, “gợi cảm” giữa các Giáo hoàng và nước Pháp.

Sử gia Martin Dumont: Tất cả các Giáo hoàng trong thời hiện đại đều chịu ảnh hưởng của các nhân vật trí thức và tâm linh người Pháp. Người “Pháp nhất” chắc chắn là Giáo hoàng Gioan XXIII, khi còn là linh mục trẻ, ngài đã khám phá Lộ Đức và Ars, sau đó qua chín năm làm sứ thần tại Paris, ngài đã có trải nghiệm mang tính bước ngoặt. Tiếp theo là Giáo hoàng Phaolô VI, khi còn là linh mục trẻ, ngài đã dịch các tác phẩm của ông Jacques Maritain và tu sĩ dòng Tên Léonce de Grandmaison.

Còn những người kế nhiệm của các ngài thì sao?

Giáo hoàng Gioan Phaolô II đặc biệt quan tâm đến nước Pháp, ngài đã đi thăm nước Pháp tám lần – một kỷ lục. Chuyến đi đầu tiên của ngài năm 1947 để khám phá vùng đất Công giáo, nơi đã trở thành “quốc gia truyền giáo”, tham gia vào công tác tông đồ xã hội ở Marseille và vùng ngoại ô Paris. Khẩu hiệu của ngài, “Totus tuus” (“Tất cả thuộc về Mẹ, Maria”) xuất phát từ Louis-Marie Grignion de Montfort, ngài rất tôn kính Cha xứ Ars. Ngài cũng chịu ảnh hưởng bởi chủ nghĩa cá nhân của Emmanuel Mounier.

Đức Bênêđíctô XVI chịu ảnh hưởng các nhà thần học Pháp: Henri de Lubac, Jean Daniélou và các nhà văn lớn của Pháp: Claudel, Bernanos, Mauriac, Anouilh và Sartre.

Và Đức Phanxicô thì sao, ngài ít quan tâm đến Pháp phải không?

Đây là một hiểu lầm. Ngài có chương trình cho triều của ngài: ngài đến các vùng “ngoại vi” – châu Phi, châu Á – trước khi đến châu Âu. Nhưng ngài nói: “Tinh thần của tôi là Pháp, Thánh Têrêxa là thánh tôi rất kính mến.”

Ngài nhiều lần nhắc đến nước Pháp và các nhà trí thức Pháp: Léon Bloy, Joseph Malègue, Péguy, Bernanos, các tu sĩ Dòng Tên Henri de Lubac và Michel de Certeau. Thông điệp mới nhất của ngài tập trung vào Thánh Tâm và Margaret Mary Alacoque. Thông điệp rất rõ ràng: hãy khám phá lại những kho báu tinh thần trong lịch sử của bạn để tiến về phía trước.

Còn Đức Lêô XIV thì sao?

Ngài cho biết một trong các người thầy tâm linh của ngài là Thầy Lawrence Phục Sinh, tu sĩ dòng Carmel thế kỷ 17 hoàn toàn bị lãng quên, linh đạo của ngài là hiến dâng cuộc đời cho Chúa và để Chúa dẫn dắt. Công việc là người bạn đồng hành thường trực của ngài. Ngài ấn tượng trước sự gia tăng số lượng người trưởng thành được rửa tội ở Pháp trong những năm gần đây.

Mối quan hệ giữa Vatican và Pháp đã trải qua những rạn nứt nghiêm trọng: Cách mạng Pháp, luật năm 1905, và bây giờ là luật trợ tử… Sự cám dỗ chuyển sang một Giáo hội quốc gia, như ở Anh dưới thời vua Henry VIII, hoặc ly giáo, như ở Đức thời Luther, chắc chắn đã tồn tại. Nhưng bước đi đó chưa bao giờ được thực hiện, ngay cả trong triều Vua Louis XIV, thời cao điểm của chủ nghĩa Gallican.

Sau Cách mạng, là bạo lực của cuộc ly khai năm 1905, bị Rôma cho là chia rẽ đơn phương do nước Pháp quyết định. Những căng thẳng trước và sau đó vô cùng gay gắt, đặc biệt là việc trục xuất các dòng tu. Điều này giải thích niềm vui của Đức Bênêđíctô XV khi Pháp và Vatican hòa giải năm 1921.

Liệu luật trợ tử được thông qua mùa hè này có nói lên một đổ vỡ ở mức độ tương tự không?

Dĩ nhiên Rôma đau lòng trước sự việc này. Đúng, có thể sẽ có sự nguội lạnh trong quan hệ, nhưng sẽ không đổ vỡ. Ngày nay, tất cả đều được nói một cách rất ngoại giao, đôi khi khá thẳng thắn. Có khả năng Đức Lêô sẽ đề cập đến vấn đề này trong chuyến đi của ngài, nhưng từ góc độ rộng hơn về sự mong manh của con người.

Tháng 6 năm 2026, khi tiếp Quỹ Jérôme-Lejeune, bài phát biểu của ngài rất rõ ràng: một bác sĩ không thể quyết định ai có quyền sống hay chết. Nước Pháp, “trưởng nữ của Giáo hội” cuối cùng lại hiện ra như đứa con ngỗ nghịch…

Đúng. Vì vậy trong những năm 1950, dưới thời Đức Piô XII, những người Pháp ủng hộ “công việc thần học mới” như Daniélou, Lubac, Congar, Chenu – đã bị đe dọa, thậm chí bị lên án. Sau đó, họ được Đức Phaolô VI phục hồi danh dự trong Công đồng Vatican II, ngài cảnh báo chống lại sự “nhiệt thành” thần học không kiểm soát.

Ông cho rằng vấn đề thế tục hóa thường là nguồn gốc của những bối rối ở Rôma. Liệu điều này vẫn còn đúng?

Vẫn còn. Tháng 10 năm 2025, Đức Lêô đã tiếp các chính trị gia Pháp, ngài nhấn mạnh: “Ở Pháp, với quan chức được bầu, do chủ nghĩa thế tục đôi khi bị hiểu sai, hành động và đưa ra quyết định phù hợp với đức tin khi thực thi các trách nhiệm công cộng là không dễ dàng.” Còn Đức Phanxicô, trong cuộc phỏng vấn với báo La Croix năm 2016, đã nói về “chủ nghĩa thế tục thái quá,” liên kết nó với di sản của Cách mạng Pháp. Ý tưởng vẫn như cũ: mỗi giáo dân đều có quyền được tôn trọng và được lắng nghe.

Sự bối rối, thậm chí là khó hiểu được thấy rõ trong việc thành lập Ủy ban Ciase, ủy ban độc lập về lạm dụng tình dục trong Giáo hội.

Rôma thực sự không hiểu vì sao Giáo hội Pháp lại kêu gọi một ủy ban độc lập và đào sâu vào quá khứ xa xôi như vậy. dù bị phản kháng, một phong trào đã được khởi xướng, đang dần dần thu hút sự chú ý ở Tây Ban Nha và Ý.

Liệu Rôma có cần nước Pháp ngày nay?

Trước chủ nghĩa đơn phương thắng thế của Trump, Putin và Netanyahu, Đức Lêô cho rằng giải quyết xung đột phải bao gồm đối thoại và đàm phán. Đây chắc chắn là điều ngài sẽ nhắc lại tại UNESCO. Và đó cũng là thông điệp nước Pháp đang truyền tải. Theo quan điểm của ngài, không có quốc gia lớn hay nhỏ, bằng chứng là chuyến đi Monaco của ngài.

Chuyến đi Metz có phản ánh cùng một quan điểm này không?

Metz nằm ở vùng biên giới, giàu truyền thống đối thoại liên tôn. Ngài dự kiến sẽ phát biểu về hội nhập châu Âu và phát triển chủ đề trọng tâm triều của ngài: “Hòa bình, không vũ trang và giải trừ vũ khí.”

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch