Có phải thiên tài độc đáo của Đức Lêô chính là sức hút của ngài với tư cách là nhà cai trị không?
fr.aleteia.org, Alex và Maud Lauriot Prévost, 2026-06-24
Đức Lêô đến Căn cứ Không quân Gando ở Telde, trên đảo Gran Canaria. Ảnh: Stefano Rellandini/ AFP
Sau khi công bố thông điệp “Nhân loại tuyệt vời – Magnifica Humanitas”, một năm sau khi được bầu, hành động chủ yếu đầu tiên của Đức Lêô là cai trị kiên nhẫn, có phương pháp và quyết đoán. Các chuyến đi của ngài đến châu Phi và Tây Ban Nha cho thấy ngài là mục tử không chút do dự, có khả năng nói chuyện rõ ràng với cả đám đông và các nhà lãnh đạo. Là người quan sát tinh tường đời sống Giáo hội, Alex và Maud Lauriot Prévost nhận thấy ở Giáo hoàng người Mỹ một sức hút lãnh đạo “chưa từng có”.
Qua các bài viết liên quan đến cuộc đời và công việc của Robert Francis Prévost và các tuyên bố khác nhau của Đức Lêô XIV trong năm qua, trên bình diện thần học và đạo đức, tư tưởng của ngài khá truyền thống, gần gũi với Đức Bênêđíctô XVI, nhất quán với Đức Phanxicô về các vấn đề mục vụ (sinh thái, người di cư, nghèo đói, hòa bình, v.v.). Nhưng Giáo hoàng người Mỹ cũng mang đến đóng góp độc đáo của riêng ngài, được minh họa trong thông điệp đầu tiên của ngài, phần lớn dành cho trí tuệ nhân tạo: theo các bình luận ban đầu, Thông điệp Magnifica Humanitas nằm trong trào lưu các văn bản giáo hoàng vĩ đại nhất của thế kỷ trước về hiện đại và các vấn đề xã hội và chính trị toàn cầu.
Một cách quản trị chưa từng có
Thiên tài của Thánh Phêrô đã được tồn tại, thiên tài của Đức Lêô chủ yếu được định nghĩa qua cách tiếp cận của ngài với việc quản trị. Trong quyển sách “Lêô XIV, Giáo hoàng Truyền giáo của một Giáo hội Toàn cầu hóa” (nhà xuất bản Artège), nhà báo Elise Ann Allen thuật lại các lời kể của các cộng sự và những người đã gặp ngài, họ làm chứng ngài “lắng nghe, tham gia đối thoại và phân tích, nhưng không ngần ngại đưa ra quyết định”. Ngài không run sợ, biết cách dọn dẹp nội bộ và không ngại hành động trong các trường hợp lạm dụng, tham nhũng, quản lý yếu kém hoặc điều hành tồi tệ, ngay cả ở cấp cao nhất (người sáng lập, giám mục, bề trên, v.v.), rõ ràng ngài tìm được sự cân bằng giữa lòng thương xót và sự kiên quyết.”
Ngài là tu sĩ, nhà truyền giáo, linh mục giáo xứ, viện trưởng, Bề trên tổng quyền Dòng Augustinô, giám mục, phó chủ tịch hội đồng giám mục, hay người đứng đầu một dòng tu trong một chức vụ quan trọng tại Vatican, các lời chứng đều nhất quán và gần như đồng thuận: ngài có một thiên tài nào đó, ít nhất ngài có các phẩm chất đặc biệt ở cấp độ con người, tâm linh và mục vụ để thực hiện một sứ mệnh phức tạp và khó khăn như lãnh đạo Giáo hội Công giáo. Trong khi các vị tiền nhiệm của ngài đều có những đóng góp quan trọng và độc đáo cho tư tưởng thần học hoặc mục vụ của Giáo hội, thì đóng góp của ngài sẽ đặc trưng hơn về năng lực và chất lượng quản trị chưa từng có kể từ Công đồng Vatican II.
Một cách tiếp cận theo tinh thần Thượng Hội đồng
Để hiểu đầy đủ thực tế này, chìa khóa nằm ở tính cách của ngài: ngài đã được giáo dục rất kỹ và vững chắc, ngài là người chăm chỉ, nhưng trong tất cả các vị trí có trách nhiệm cao, ngài luôn duy trì được sự cân bằng tuyệt vời giữa công việc và cuộc sống: cầu nguyện, thể thao, tình bạn, đời sống huynh đệ, thư giãn…; ngài cho biết ngài ngủ rất ngon, ngài luôn giữ thái độ ôn hòa và dễ gần, điềm tĩnh và chu đáo, ngay cả trong những tình huống khủng hoảng gay gắt, dù là chính trị, xã hội hay giáo hội.
Điều nổi bật ở ngài là khả năng hệ thống hóa việc thu hút các cộng sự khác nhau: ngài lắng nghe và tôn trọng tất cả các bên liên quan trong một cuộc tranh luận (ngay cả các bên đối lập, xung đột), tìm kiếm con đường thống nhất, đồng thời không ngại đưa ra những quyết định cần thiết, ngay cả khi không đạt được sự đồng thuận như mong đợi. Với vô số những vụ việc nhạy cảm ngài đã xử lý trong các vai trò trước đây, chúng ta có thể tin Đức Lêô sẽ kiên quyết giải quyết các vấn đề nhạy cảm của Giáo hội: những người theo chủ nghĩa truyền thống, vai trò của phụ nữ, các vấn đề LGBT+, các hành vi lạm dụng khác nhau, Thượng Hội đồng Đức… Chắc chắn ngài sẽ dành thời gian và thận trọng trong các giai đoạn làm việc, nhưng rõ ràng ngài sẽ theo đuổi từng vấn đề đến cùng; điều này chắc chắn nổi bật qua kinh nghiệm của 20 năm lãnh đạo và từ những người đã làm việc thân cận với ngài. Đức Lêô duy trì cách tiếp cận giáo lý khá truyền thống với các vấn đề mục vụ, nhưng, trong khuôn khổ được xác định bởi Công đồng Vatican II và Huấn quyền, ngài sẽ khái quát hóa và phát triển phương thức quản trị theo thể chế thượng hội đồng trong Giáo hội và thay đổi nó.
Ngày nay một số người đang lo lắng hoặc băn khoăn không biết Đức Lêô có tiếp tục duy trì động lực hiệp thông và cuộc chiến chống lại lạm dụng trong Giáo hội hay không. Lời chứng của những người đã làm việc với ngài rất rõ ràng, đặc biệt là theo lời của một trong các cộng sự thân cận của ngài tại Giáo phận Chiclayo, ông César Piscoya: “Với tư cách là giám mục, ngài đã gieo vào giáo phận một động lực tham gia, một trách nhiệm mục vụ chung với giáo dân, sự tham gia mạnh mẽ của phụ nữ và một linh đạo hiệp thông.” Cha Robert Prévost đã thực hành tính hiệp thông trong việc quản trị của ngài trong nhiều năm, thậm chí ngài thừa nhận ngài không học được nhiều từ Thượng Hội đồng về Tính hiệp thông. Đọc những tuyên bố khác nhau của ngài, chúng ta có thể tóm tắt suy nghĩ của ngài: “Ít nhất trong hai mươi năm, tôi đã thực hiện kiểu quản trị hiệp thông này, tất nhiên là với các linh mục, giáo dân, và đặc biệt là với phụ nữ, ở những vị trí có trách nhiệm hoặc tham gia vào việc suy tư mục vụ và ra quyết định.”
Chắc chắn, cũng như các vấn đề đạo đức, Đức Lêô duy trì một cách tiếp cận giáo lý khá cổ điển với các vấn đề mục vụ, nhưng trong khuôn khổ được xác định bởi Công đồng Vatican II và Huấn quyền, ngài đã khái quát hóa và phát triển rõ ràng phương thức quản trị theo thể chế hiệp hội trong Giáo hội, nhưng với sự thay đổi tư duy đi kèm, điều mà theo ngài, đã trở nên thiết yếu ngày nay.
Không có vụ việc nào bị chôn vùi
Về vấn đề lạm dụng, ở đây cũng vậy, các lời chứng rất nhiều và nhất trí: Robert Prevost đã đích thân tham gia với năng lượng, năng lực và lòng can đảm lớn lao trong việc quản lý các vụ lạm dụng nghiêm trọng khi còn là bề trên Tỉnh dòng và sau đó là bề trên tổng quyền Dòng Augustinô, cũng như khi ngài là giám mục, đối với một số tu sĩ đồng nghiệp, linh mục giáo phận, các cộng đồng mới và những người sáng lập đã phạm sai lầm nghiêm trọng trong nhiệm vụ của họ. Phụ trách các vấn đề này trong hàng giám mục Peru, ngài đã tham gia sâu sắc và dũng cảm trong nhiều năm vào vụ án Sodalicio, một cộng đồng quyền lực ở Peru được thành lập năm 1971 và bị Giáo hoàng Phanxicô giải thể năm 2023 sau khi phát hiện nhiều vụ lạm dụng nghiêm trọng từ năm 2015 đến năm 2020. Điều này đã làm rung chuyển toàn bộ Giáo hội Peru, cho thấy cộng đồng này mạnh mẽ và có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến mức nào. Việc Giám mục Prévost nhậm chức tại Bộ Giám mục năm 2023 đã bị trì hoãn vài tháng để ngài có thể hoàn tất vụ án này. Rõ ràng, Giáo hoàng Lêô sẽ không phải là Giáo hoàng chôn vùi các vụ án, ngài sẽ là người quyết tâm theo đuổi các vụ này đến cùng. Ngay cả khi tình hình ở Pháp về vấn đề này rất tốt, vẫn có lý do để tin rằng trong chuyến đi Paris tháng 9 năm 2026, ngài sẽ khuyến khích đi tìm động lực tìm kiếm sự thật, đền bù và hoán cải được khởi xướng trong nhiều năm và một cách khá gương mẫu của Giáo hội ở Pháp, ngài sẽ hết lòng ủng hộ các hiệp hội bảo vệ và hỗ trợ các nạn nhân.
Một quyết tâm rất rõ ràng
Thực tế, cả về tính cách lẫn phong cách lãnh đạo, Đức Lêô mang nhiều nét Bắc Mỹ hơn là Mỹ La-tinh: ngài không có sự tự nhiên và ấm áp của người Mỹ La-tinh (điều tạo nên sức hút và sự lôi cuốn làm Đức Phanxicô được yêu mến), nhưng trên hết, ngài có khía cạnh thực dụng, năng động và phi ý thức hệ của người Mỹ. Đối với ngài, thực dụng không đồng nghĩa với các niềm tin thay đổi, chủ quan hoặc tùy tiện: về điểm này, ngài đúng là con của Thánh Augustinô,vững vàng trong giáo lý và các vấn đề hiện sinh. Chúng ta nhận thấy ở ngài một quyết tâm rất rõ ràng: không vội vàng hay dùng kỹ thuật truyền thông khi tham khảo ý kiến rộng rãi, ngài cam kết giải quyết từng vấn đề một cách hiệu quả và có phương pháp. Với Đức Lêô, dù Giáo hội đang ở trong thời bình hay trong giông bão, bánh lái của Con thuyền Thánh Phêrô nằm trong tay những người an toàn và giàu kinh nghiệm. Đây chắc chắn là điều mà Giáo hội cần nhất ngày nay: trong tình yêu Thiên Chúa và chân lý của đức tin Công giáo, sự lãnh đạo Giáo hội hoàn vũ trong tinh thần điềm tĩnh và kiên định, trong khéo léo và phương pháp, với lòng tốt và tôn trọng với tất cả mọi người.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
