Đức Lêô XIV, chúng ta vẫn chưa hiểu rõ hết về ngài?
la-croix.com, Sébastien Maillard, 2026-05-02
Sébastien Maillard, cựu phóng viên đặc biệt thường trực tại Rôma của báo La Croix. Hình ảnh Maxime Matthys / La Croix
Tuần này, cựu phóng viên đặc biệt thường trực của báo La Croix tại Tòa Thánh, Sébastien Maillard (2013-2016) giải thích về triều Giáo hoàng Lêô một năm sau khi ngài được bầu chọn.
Gần một năm kể từ khi Đức Lêô được bầu, phải thừa nhận chúng ta vẫn còn những điều chưa hiểu rõ về ngài. Để giải thích tầm nhìn của ngài, để đọc đằng sau “khuôn mặt bình thản”, người Anh thường nói đó là cách biểu cảm vô cảm, cách dễ hiểu nhất để hiểu ngài là so sánh ngài với người tiền nhiệm.
Khi tôi đưa tin về giai đoạn đầu triều của Đức Phanxicô cho báo La Croix, hành động và cử chỉ đầu tiên của ngài liên tục được đối chiếu với Đức Bênêđictô. Đồng nghiệp Jean-Louis de la Vaissière của AFP đã khéo léo dùng hình ảnh này để so sánh hai Giáo hoàng: nếu bài phát biểu rõ ràng và sâu sắc của Đức Bênêđíctô XVI giống như hồ nước trong vắt trên núi, thì năng lượng tràn đầy và phong cách hùng hồn của Đức Phanxicô giống như một thác nước ào ạt. Với Đức Lêô, tôi chưa biết nên dùng hình ảnh dòng nước nào. Mọi thứ vẫn còn chưa rõ.
Một Giáo hoàng mộ đạo
Để hiểu Đức Phanxicô, chúng ta cần hiểu Dòng Tên của ngài. Đức Lêô cũng là Giáo hoàng mộ đạo, nhưng ngài thuộc Dòng tu Thánh Augustinô, ít được biết hơn Dòng Tên. Tư tưởng của ngài chịu ảnh hưởng sâu đậm của Thánh Augustinô, như chuyến đi gần đây của ngài đến Algeria đã cho chúng ta thấy rõ. Việc tìm hiểu Dòng Augustinô nơi Đức Lêô vẫn khó hơn việc tìm Dòng Tên nổi bật nơi Đức Bergoglio.
Nhưng cũng dễ dàng thấy Đức Phanxicô qua cách ngài đối lập với Giáo triều. Với Giáo hoàng ít La-mã này, ngài sẵn sàng phá vỡ các quy tắc Giáo triều. Ngài được bầu để cải cách Giáo triều. Ngài sẵn sàng bỏ qua Giáo triều. Ngài khiển trách Giáo triều không kiềm chế. Đức Lêô chắc chắn không phù hợp với hình ảnh truyền thống của một “Hồng y Giáo triều” dù ngài đã làm việc ở đó hai năm khi ngài được bầu. Ngài học giáo hội luật ở Rôma, vì thế ngài không phải là người xa lạ hoàn toàn với Vatican. Nhưng ngài không phải là người trong cuộc. Trước hết và trên hết, ngài là Giáo hoàng người Mỹ, ngài nói tiếng Anh trong các giao tiếp công khai và ngoại giao, phá vỡ truyền thống nói tiếng Ý, dù ngài nói trôi chảy. Không phải người La-mã, nhưng cũng không chống La-mã, ngài không phải người châu Âu nhưng cũng không chống châu Âu. Việc đặt Đức Phanxicô đối lập với châu Âu đã giúp định nghĩa ngài. Ngài thường nói ngài là “giáo hoàng đầu tiên đến từ tận cùng trái đất”, đã làm xôn xao dư luận khi so sánh châu Âu với bà già. Dù ngài nhiều lần lên tiếng, và tích cực hơn cả Đức Bênêđíctô XVI về dự án thống nhất châu Âu, nhưng các chuyến đi của ngài phần lớn lại tránh các quốc gia lớn ở Tây Âu. Còn Đức Lêô dự định sẽ đi Tây Ban Nha vào tháng 6. Có tin đồn ngài sẽ đi Pháp tháng 9. Rõ ràng ngài không quay lưng lại với châu Âu.
Còn với đất nước của ngài thì sao? Chúng ta chỉ biết ngài qua lập trường đối lập của ngài với Tổng thống Hoa Kỳ. Bị cuốn vào cuộc đấu tay đôi từ xa với người đang nắm giữ chức vụ tại Nhà Trắng, ngài tìm cách tách ra khỏi lập trường chống Tổng thống Trump, đã trở thành điểm nổi bật của ngài. Ngài vun đắp tinh thần này theo cách riêng, ngài chọn đến Lampedusa, hòn đảo của những người tị nạn bị đắm tàu ở Ý, ngày 4 tháng 7, kỷ niệm 250 năm lập quốc Hoa Kỳ, Đức Phanxicô đã đến thăm hòn đảo này ngày 8 tháng 7 năm 2013, chỉ vài tháng sau khi ngài được bầu.
Trong thời hỗn loạn này, Đức Lêô đang trở thành Giáo hoàng mang tầm ảnh hưởng địa chính trị, ở một số khía cạnh, việc ngài được bầu chọn giống như việc bầu Đức Gioan-Phaolô II năm 1979 trong bối cảnh xung đột với Liên Xô.
Một Giáo hoàng trong thế giới chiến tranh
Liệu cuộc đối đầu giữa ngài và Hoàng đế có thực sự là chìa khóa đúng đắn để hiểu triều của ngài trong một kỷ nguyên Trump đang suy tàn không? Ngài đã tự giới thiệu ngài trước hết và trên hết là Giáo hoàng chống chiến tranh. Ngài đi theo bước chân của các Giáo hoàng tiền nhiệm xa xưa: Đức Bênêđíctô XV trong Thế chiến thứ nhất hay Đức Gioan XXIII và Đức Phaolô VI sau Thế chiến thứ hai. “Hòa bình với anh chị em” là lời đầu tiên ngài nói với giáo dân khi ngài vừa được bầu chọn. Các cuộc xung đột bạo lực chỉ gia tăng trong năm đầu tiên triều của ngài phải đối diện với sự tàn bạo hóa các mối quan hệ quyền lực trên thế giới. Ngài đã phải đối diện với một thế giới việc làm thay đổi nhanh chóng, điều này sẽ tạo nhiều tổn thất. Đó chính là chìa khóa rõ ràng nhất cho tương lai của Giáo hoàng. Danh hiệu Lêô ngài chọn đã tự nó nói lên tất cả. Bằng cách nhắc đến Đức Lêô XIII, tác giả Thông điệp Tân sự Rerum Novarum, ngài muốn đổi mới học thuyết xã hội của Giáo hội trong thời trí tuệ nhân tạo, như ngài đã giải thích ngay từ đầu. Thông điệp sắp tới của ngài, Magnifica Humanitas dự kiến sẽ dành riêng cho chủ đề này. Ngày 1 tháng 5 lễ Thánh Giuse Thợ là dịp để nhấn mạnh thông điệp đã được thể hiện trong tên của Đức Lêô XIV: phẩm giá con người trong môi trường làm việc cho thế kỷ chúng ta. Đức Lêô XIV đang nổi lên như giáo hoàng của hòa bình trong một thế giới bị chiến tranh tàn phá, là giáo hoàng của người lao động trong cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo. Nếu cuối cùng có một ẩn dụ về nước để mô tả sự bình tĩnh tuyệt vời này, dù đôi khi bằng những lời lẽ sắc bén, thì đó sẽ là hình ảnh một dòng sông dài không có ý định làm chúng ta yên ổn.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Người công giáo Mỹ lo ngại về mâu thuẫn giữa Giáo hoàng và Tổng thống Trump
