Đức Lêô ở Châu Phi: Làm thế nào ngài có được tầm vóc quốc tế
la-croix.com, Mikael Corre, Đặc phái viên tại Yaoundé (Cameroon) và Luanda (Angola)
Ngày chúa nhật 19 tháng 4, Đức Lêô đến Kilamba, gần Luanda, thủ đô của Angola. Andrew Medichini / AP
Kể từ khi Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống J. D. James David Vance chỉ trích Đức Lêô, một câu hỏi đã đi theo chuyến đi Châu Phi của Đức Lêô: có phải Washington đã mang lại cho lời nói của ngài một tầm ảnh hưởng toàn cầu mới, hay Châu Phi đã cho thấy hình ảnh của ngài rõ ràng hơn bao giờ hết?
Điều đầu tiên đã tạo ấn tượng mạnh khi Đức Lêô đến ngày thứ bảy 18 tháng 4: mô hình đường phố dạng lưới. Sau Yaoundé, mọi thứ dường như cao hơn, sắc nét hơn. Dọc theo các con đường rợp bóng cây cọ và phượng hoàng, thủ đô Angola hiện ra với các tòa tháp, các nút giao thông, các mặt tiền bằng kính. Từ hội trường kiểu phương Tây nơi ngài gặp chính quyền, Đài tưởng niệm Độc lập sừng sững trên đường chân trời. Ngài chúa nhật trong Thánh lễ, hình bóng của tòa nhà được thêu trên chiếc váy của bà Isabel, 44 tuổi: “Ở đây, chúng tôi gọi nó là tên lửa.”
Lời của Đức Lêô mang ý nghĩa toàn cầu
Đây cũng chính là điều mà chuyến đi từ Cameroon đến Angola hướng tới: một thay đổi về quy mô. THịnh vượng nhờ dầu mỏ, quốc gia ven biển này đã làm ra của cải gần gấp đôi Cameroon, với GDP khoảng 101 tỷ đô la năm 2024 so với 53,3 tỷ đô la của Cameroon. Nhưng sức mạnh này một phần là ảo tưởng. Trong hai quốc gia, Angola cũng là quốc gia có tỷ lệ nghèo đói cao nhất và tỷ lệ tiếp cận điện thấp nhất. Nhiều doanh thu từ dầu mỏ hơn, nhiều tòa nhà cao tầng hơn, nhưng cũng nhiều gạt bỏ bên lề xã hội.
Và có lẽ chính trong sự tương phản này chúng ta hiểu Đức Lêô rõ hơn chăng? Kể từ các lời tấn công của Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống J. D. Vance, một câu hỏi bao trùm chuyến đi: liệu chính sự đối đầu với Washington đã mang lại cho lời nói của ngài một tầm ảnh hưởng toàn cầu mới chăng? Hay 11 ngày ở Châu Phi đã cho thấy ngài rõ hơn: một Giáo hoàng tận tâm, thoải mái kết nối đức tin, công lý và chính trị, ngài tìm thấy ở đây một diễn đàn để nói chuyện trực tiếp hơn chăng? Có lẽ cả hai. Các cuộc tấn công của Mỹ không làm sâu sắc thêm lập trường của ngài, nhưng chúng đã làm cho chúng ta hiểu thêm về lập trường này. Chúng làm nổi bật hơn lời kêu gọi hòa bình của ngài: từ chối dung túng chiến tranh, chỉ trích tham nhũng, chỉ trích những kẻ độc tài và bạo chúa về thể xác và tinh thần, những kẻ muốn làm cho tâm hồn trở nên thụ động và đam mê trở nên u sầu, nghiêng về trì trệ, dễ bảo, bị nô lệ hóa bởi quyền lực (bài phát biểu trước chính quyền Angola). Tuy nhiên, thông điệp cốt lõi vẫn không thay đổi với chuỗi sự kiện này.
“Liệu Đức Lêô có hiểu Châu Phi không? Có.”
Trên chuyến bay giữa Yaoundé và Luanda, một lần nữa ngài từ chối dự vào vở kịch nhỏ của một cuộc đấu tay đôi cá nhân. Trong bài phát biểu kéo dài năm phút trên chuyến bay A330, ngài đính chính với các nhà báo quen trích dẫn lời phát biểu của ngài ngoài ngữ cảnh, tách chúng khỏi các vấn đề địa phương của chuyến đi này muốn làm nổi bật, trình bày chúng như những phản hồi với Tổng thống Trump.
Ngài nhắc lại các “bình luận” của Tổng thống Mỹ không chỉ nhắm vào ngài mà còn “chống lại thông điệp hòa bình ngài đang khuyến khích”. Đây là cách để không giả vờ hiểu lầm, ngài nhắc sự bất đồng sâu sắc với Washington không phải là mục đích duy nhất của chuyến đi này.
Tại Châu Phi, lời nói của ngài vang vọng theo một cách khác. Tại vùng ngoại ô Luanda, ông Alexandro Nunez, 30 tuổi, thốt lên: “Liệu ngài có đang thức tỉnh Châu Phi không? Có. Ngài nói rất mạnh. Tôi hy vọng Châu Phi, bắt đầu từ Angola sẽ nhờ ngài để thức tỉnh.” Người sinh viên trẻ đang học ngành khai thác dầu khí, có lẽ hơi thiếu tự tin, nhưng anh nói điều gì đó rất đúng.
Một thông điệp về trí tuệ nhân tạo
Ở Châu Phi, ngài đang nói trên một vùng đất quen thuộc. Điều này thể hiện rõ khi ngài chuyển qua chuyển về các ngôn ngữ rất nhanh – từ tiếng Pháp sang tiếng Anh ở Algeria và Cameroon, sau đó sang tiếng Bồ Đào Nha ở Angola, về lại tiếng Tây Ban Nha ở Guinea Xích đạo. Trong 11 ngày, ngài di chuyển từ thành phố này qua thành phố khác qua thành phố khác trong 18 chuyến bay.
Sự quen thuộc này đã làm cho ngài chuyển đề tài một cách dễ dàng, tại Yaoundé, Cameroun trước các sinh viên của Đại học Công giáo Trung Phi, trong bài phát biểu cuối cùng của ngài, ngài nói về trí tuệ nhân tạo (AI): “Thách thức của các hệ thống AI đặt những câu hỏi sâu sắc hơn vẻ bề ngoài: nó không chỉ liên quan đến việc dùng các công nghệ mới, nhưng còn là sự thay thế dần dần thực tại bằng sự mô phỏng của nó.” Một thông điệp dự kiến sẽ được ban hành trong những tuần tới. Thay vì nói về trí tuệ nhân tạo như cách mọi người vẫn thường làm ở Washington, Brussels hay Paris – cạnh tranh, chủ quyền, quy định – ngài nhấn mạnh đến tính vật chất của vấn đề. Ngài đưa ra “các bộ mặt ẩn giấu của sự tàn phá môi trường và xã hội do cuộc chạy đua giành giật điên cuồng nguyên liệu thô và các nguyên tố đất hiếm gây ra”. Chỉ bằng vài lời, ngài đưa Trung Phi về với thực tế của trí tuệ nhân tạo, như một không gian khai thác, phụ thuộc và bóc lột.
Tiếng nói tâm linh và mục vụ
Tại Angola, ngài tiếp tục công việc của ngài. Trước chính quyền, ngài cảnh báo chống lại “sự giàu có vật chất mà các thế lực mạnh đang chiếm đoạt”, ngài kêu gọi họ đừng sợ “bất đồng chính kiến”. Ngài tuyên bố: : “Anh chị em hãy đặt lợi ích chung lên trên lợi ích phe phái, không bao giờ nhầm lẫn phe mình với toàn thể”.
Ở Algeria, ngài kêu gọi một xã hội dân sự tự do.
Ở Cameroon, ngài kêu gọi phá vỡ xiềng xích tham nhũng.
Ở Angola, ngài nhắm đến quyền lực do Phong trào Nhân dân Giải phóng Angola, MPLA nắm giữ kể từ khi giành độc lập năm 1975.
Ngày chúa nhật 19 tháng 4, ngài tiếp tục thông điệp của ngài tại Kilamba. Thành phố với những đại lộ rộng lớn và những dãy nhà chung cư san sát nhau thể hiện sự phi lý của việc trục lợi trong thời hiện đại: từ lâu, khu phố này đã quá đắt đỏ với người dân lẽ ra họ phải sống ở đó. Trong bối cảnh này, ngài chuyển từ nội dung chính trị và xã hội sang nội dung mục vụ.
Ngài tuyên bố với 100.000 tín hữu tại đây: “Thưa anh chị em, hôm nay chúng ta phải hy vọng hướng về tương lai để xây dựng tương lai. Xin anh chị em đừng sợ khi làm điều này! Chúa Giêsu Phục Sinh khuyến khích anh chị em làm chứng nhân cho sự phục sinh của Ngài. Anh chị em hãy là người kiến tạo một nhân loại mới và một xã hội mới.” Một chân trời hoàn toàn khác biệt, được xây dựng dành cho thành phố sinh ra từ dầu mỏ, nợ nần và bê tông.
Đức Lêô còn ở Châu Phi 4 ngày, 7 chuyến bay và 3 thánh lễ trước khi về Rôma ngày thứ năm 23 tháng 4.
Ngày thứ hai 20-4, ngài sẽ đi từ Luanda đến Saurimo, thăm một viện dưỡng lão, cử hành thánh lễ, sau đó là cuộc gặp với các giáo sĩ Angola.
Ngày thứ ba 21, ngài sẽ đến Malabo, ở Guinea Xích đạo, chặng cuối cùng của chuyến đi, gặp các nhà chức trách, các nhân vật văn hóa và bệnh nhân tại một bệnh viện tâm thần.
Ngày thứ tư 22, ngài sẽ đến Mongomo và sau đó là Bata, ngài sẽ cử hành Thánh lễ, thăm một trường học, một nhà tù và đài tưởng niệm vụ nổ ngày 7 tháng 3 năm 2021 đã làm 107 người thiệt mạng, sau đó ngài gặp các gia đình.
Ngày thứ năm 23, ngài cử hành thánh lễ cuối cùng tại Malabo trước khi về Rôma.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Thích điều này:
Thích Đang tải...
