“Ngài sẽ gọi Đức Mẹ Maria bằng tiếng Ả Rập ‘Lalla Myriam’”
parismatch.com, Arthur Herlin, 2026-04-16
Nhật ký hành trình
Ngày 13 tháng 4, Đức Lêô được đón tiếp trọng thể tại Cung điện El-Mouradia, nơi ở chính thức của Tổng thống Algeria. Vatican Media / Catholic Press Photo/MAXPPP
Sau khi đắc cử, đây là chuyến đi đầu tiên của ngài, một chuyến thăm lục địa của hơn 250 triệu tín hữu công giáo, nhưng theo Vatican, đất nước này chỉ có 8.612 tín hữu.
Đức Lêô là Giáo hoàng ủng hộ mạnh mẽ đối thoại liên tôn và tha thứ. Xây dựng các cây cầu là ước mong của ngài. Chưa bao giờ có một Giáo hoàng nào đến thăm đất nước này, nơi có 98% dân số theo đạo Hồi. Tại trung tâm hội nghị của Thánh đường Hồi giáo lớn Algiers, ngài và Tổng thống Abdelmadjid Tebboune đã thể hiện sự thấu hiểu chân thành và thổi luồng sinh khí mới vào mối quan hệ giữa Rôma và Algiers. Hai người đã gặp nhau tại Vatican tháng 7 năm ngoái, đã cùng nhau chuẩn bị cho khoảnh khắc này với cùng một quyết tâm và cùng một niềm tin: mở ra cuộc đối thoại giữa hai thế giới. Tổng thống Algeria tuyên bố: “Kính chào Đức Thánh Cha đến với vùng đất trù phú, nơi Thánh Augustinô, người cha thiêng liêng của ngài sinh ra. Thánh Augustinô là một trong những bộ óc lỗi lạc nhất trong lịch sử tư tưởng nhân loại.” Thánh Augustinô là nhà triết học quan trọng với đời sống tâm linh của Đức Lêô, tu sĩ Dòng Augustinô. Với ngài, chuyến đi này là chuyến đi hành hương trở về với cội nguồn đức tin của ngài.
Ngài sẽ đến Annaba, thành phố cổ Hippo Regius, nơi Thánh Augustinô sống, viết và qua đời năm 430, nơi mà di tích khảo cổ cùng vương cung thánh đường mang tên ngài vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Một vị thánh dxc Đức Lêô cầu khẩn mỗi khi ngài lên tiếng chống chiến tranh. Về người kế vị Thánh Phêrô, Tổng thống Tebboune nói thêm: “Ngài là tiếng nói thuyết phục nhất cho hòa bình thế giới, vào thời điểm mà các cuộc xung đột tiếp tục làm lung lay an ninh và ổn định trong nhiều khu vực, trước hết là Trung Đông.” Đức Lêô ca ngợi tinh thần tôn giáo sâu sắc của người dân Algeria, ngài đề cập đến sadaqah – việc bố thí trong đạo Hồi, một vấn đề công bằng – ngài tuyên bố: “Những kẻ thống trị người khác đang phá hủy thế giới mà Đấng Tối Cao đã tạo ra để chúng ta có thể cùng sống với nhau.” Trước các nguyên thủ quốc gia và ngoại giao đoàn, ngài kêu gọi hàn gắn những vết thương lòng, hòa giải với các kẻ thù cũ và lên án những cám dỗ thuộc địa mới.
Sự im lặng hoàn toàn từ phía chính quyền
Cùng lúc đó, các video lan truyền trên mạng xã hội: hai kẻ đánh bom tự sát đã tự nổ tung bom ở Blida, cách Algiers khoảng 50 cây số, nhưng không gây thương vong cho người khác. Một vài người bị thương. Chính quyền hoàn toàn im lặng. Vụ tấn công trái ngược hoàn toàn với chuyến đi và bài phát biểu hòa giải của Giáo hoàng, tại một quốc gia vẫn còn sự hiện diện của nhóm khủng bố Al-Qaeda ở Maghreb Hồi giáo (AQIM). Tại Algiers, tất cả đã được chuẩn bị để đảm bảo an toàn cho Giáo hoàng. Lực lượng thực thi pháp luật được triển khai khắp thành phố. Nhưng vụ tấn công đã làm tăng thêm lớp u ám cho một ngày vốn đã bắt đầu trong căng thẳng. Trong đêm, Giáo hoàng đã bị Donald Trump nhắm mục tiêu trên mạng xã hội Truth của ông, với một văn bản mang tính công kích chưa từng có với một Giáo hoàng đương nhiệm. Ông gọi Giáo hoàng là “yếu đuối”, cáo buộc ngài chiều lòng cánh tả cực đoan, ông tuyên bố trong một nhận xét gay gắt: “Nếu tôi không ở Nhà Trắng, thì Đức Lêô sẽ không ở Vatican.” Trong khi người đứng đầu nhà nước Algeria đang chuẩn bị phát biểu ca ngợi, Tổng thống Trump của quê hương ngài đã đưa ra một loạt chỉ trích. Đây là phản ứng trước lời kêu gọi hạ vũ khí ở Trung Đông của ngài. Nhưng Đức Lêô không lãng phí thời gian để trả lời. Trên máy bay đi Algiers, ngài tự nhiên và bình tĩnh nói chuyện với các nhà báo: “Tôi nghĩ những ai đọc thông điệp của ông sẽ có thể tự đưa ra kết luận cho riêng họ. Tôi không sợ chính quyền Trump. Thông điệp của tôi là thông điệp Phúc Âm: Phúc thay cho những người kiến tạo hòa bình […]. Quá nhiều người đang đau khổ trên thế giới, quá nhiều người vô tội bị giết hại, và một số người cho rằng một con đường khác là có thể.”
Ngài đến đây để bảo vệ con đường khác này, bất chấp sự đón tiếp ban đầu khá lạnh nhạt. Trong cơn mưa như trút nước, điều bất thường với mùa này, ngài bước xuống bậc thang của Maqam Echahid, tượng đài liệt sĩ của cuộc chiến tranh giành độc lập, tiến về phía bục phát biểu. Tiếng vỗ tay lúc đó thưa thớt và rụt rè. Người dân Algeria vẫn chưa biết cách nào để chào đón người kế vị Thánh Phêrô. Hồng y Jean-Paul Vesco, Tổng Giám mục Algiers, tu sĩ Dòng Đa Minh gốc Pháp đã là người Algeria cả về tâm hồn lẫn quốc tịch, ngài phá vỡ sự ngại ngùng bằng cách nói chuyện với Giáo hoàng bằng tiếng Ả Rập: “Kính chào ngài đến với đất nước chúng con.” Và khi Giáo hoàng Lêô đáp lại bằng câu “salam aleykoum”, tiếng vỗ tay vang dội. Trước đài tưởng niệm chiến tranh, ngài kêu gọi người dân Algeria tha thứ: “Chúng ta không thể chất thêm oán hận lên oán hận từ thế hệ này sang thế hệ khác.”
Cảm xúc sâu sắc
Một cảnh tượng mới mang đậm tính biểu tượng đã diễn ra vào buổi chiều: chuyến thăm Djamaâ el Djazạr. Ngài cởi giày để bước qua ngưỡng cửa Nhà thờ Hồi giáo, một trong những nhà thờ Hồi giáo lớn nhất thế giới, được khánh thành năm 2019. Ngài được cha xứ Mohammed Mamoun al-Qasimi đón tiếp. Hai người thanh thản đi cạnh nhau, hoàn toàn im lặng, trên một không gian rộng 20.000 mét vuông lát đá cẩm thạch và tràn ngập lời cầu nguyện. Điều duy nhất còn thiếu giữa họ là sự thấu hiểu phát triển theo thời gian. Sẽ không có bài phát biểu được chuẩn bị trước, không có tuyên bố chung. Đức Lêô ứng khẩu. Ấm áp và giản dị, ngài tạ ơn vì: “Không gian này thuộc về Chúa, một không gian thiêng liêng, thần thánh. Cuộc gặp gỡ hôm nay là bằng chứng cho thấy chúng ta có thể học cách tôn trọng lẫn nhau, sống hòa thuận và xây dựng một thế giới hòa bình.”
Đây cũng là lời chứng được cộng đồng Kitô giáo nhỏ bé quy tụ tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Châu Phi nói lên, khoảnh khắc thân mật nhất trong ngày. Mưa vẫn chưa tạnh, nhưng đám đông vẫn ở đó. Tín hữu kitô và tín hữu hồi giáo hòa lẫn vào nhau, kết nối qua tiếng reo hò vang vọng trong màn đêm xám xịt. Trong vương cung thánh đường chật kín, các bài thánh ca vang vọng. Ngồi dưới bức bích họa Đức Mẹ Maria với dòng chữ “Cầu nguyện cho chúng con… và cho người Hồi giáo”, gói gon duy nhất tất cả những gì Giáo hội này đã chọn để trở thành trong sáu mươi năm qua.
Đức Lêô nghe các chứng từ. Bà Monia, một phụ nữ Hồi giáo, cất tiếng nói, nước mắt lưng tròng: “Trong cơn hoạn nạn, chúng tôi đã có thể trông cậy vào sự gần gũi của anh chị em Kitô giáo, sự đoàn kết kiên định, lòng tốt và những lời cầu nguyện của họ.” Một cảm xúc sâu sắc hiện lên trên khuôn mặt của Đức Lêô khi bà kết luận: “Đức tin chân chính không cô lập mà mở lòng, hiệp nhất chứ không gây nhầm lẫn, đưa mọi người đến với nhau mà không đồng nhất hóa, và nuôi dưỡng tình huynh đệ đích thực.”
Một bài thánh ca phương Đông vang lên, được các tín hữu kitô và hồi giáo hát lên. Mọi người quay về phía dàn nhạc. Đức Lêô nhìn thẳng về phía trước, ngài nhắm mắt, ngẩng đầu lên và lặng lẽ giữ nhịp. Khi hợp âm cuối cùng tắt dần, khuôn mặt ngài rạng rỡ và ngài vỗ tay. Ngài giản dị và chân thành yêu âm nhạc. Sau đó, ngài nói lên tầm nhìn của ngài: cầu nguyện, bác ái và hiệp nhất, kể cả hy sinh. Ngài nhắc đến các vị tử đạo trong các vụ tấn công khủng bố những năm 1990 và số phận của các tu sĩ ở Tibhirine. Nhiều tín hữu hồi giáo là tình nguyện viên tổ chức sự kiện.
Đức Lêô gọi Mẹ Maria bằng tên tiếng Ả Rập “Lalla Myriam.” Ngài kết thúc bằng câu nói tóm gọn cả ngày hôm đó, và có lẽ cả hành trình của ngài: “Chúng ta không thể sống sót một mình trong sa mạc.” Bên ngoài, mưa vẫn còn rơi trên Algiers, nhưng với Hồng y Vesco, mưa “sẽ không thể dập tắt ngọn lửa lớn” mà Đức Lêô đã thắp lên. Một thông điệp về hòa bình và đoàn kết, về hòa giải Đức Lêô sẽ mang theo trong 10 ngày ngài đi Châu Phi – một lục địa là quê hương của hơn 250 triệu người Công giáo ngày nay, gần một phần năm của Giáo hội toàn cầu, ngoài ra còn có hơn một trăm triệu tín hữu Tin Lành. Đây là nơi đức tin Kitô giáo đang phát triển nhanh nhất thế giới.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
“Ngài sẽ gọi Đức Mẹ Maria bằng tiếng Ả Rập ‘Lalla Myriam’”
Đức Lêô, một gương mẫu quyền lực khác Tổng thống Donald Trump
Đức Lêô: “Cameroun là một thế giới bị đảo ngược”
Đức Lêô đi Angola: Một quốc gia nơi đức tin là trụ cột của người dân
