Đức Lêô ký văn bản giáo lý về ý nghĩa của việc trở thành giám mục
silerenonpossum.com, Ban Biên tập, 2026-09-18
Dựa trên nghi thức tiếp nhận giáo phận, Đức Giáo hoàng giải thích những gì ngài mong chờ ở một mục tử: ở giữa dân chúng, cầu nguyện, bảo vệ đức tin, người cha của các linh mục, không bao giờ đặt sự thoải mái hay lợi ích cá nhân lên trên đoàn chiên.
Đức Lêô viết thư cho các giám mục của vùng Châu Mỹ La-tinh và Caribê nhân kỷ niệm 300 năm ngày phong thánh cho Thánh Turibius de Mogrovejo, Tổng giám mục Lima, được Đức Bênêđíctô XIII phong thánh ngày 10 tháng 12 năm 1726, được Thánh Gioan-Phaolô II tuyên bố là bổn mạng của các giám mục Châu Mỹ La-tinh năm 1983. Trong bức thư, được ký vào ngày lễ Sinh nhật Đức Trinh Nữ Maria, Đức Lêô có bài giáo lý quý giá về nghi thức một tân giám mục tiếp nhận giáo phận của mình.
Theo ngài, lễ kỷ niệm này mang ý nghĩa cá nhân sâu sắc. Thánh Turibius qua đời ngày 23 tháng 3 năm 1606 tại Saña, trong chuyến đi mục vụ tại vùng bờ biển phía bắc ngày nay thuộc Giáo phận Chiclayo, là giáo phận Đức Lêô lãnh đạo cho đến năm 2023. Ngài cho biết, ở Peru, ngài “hiểu rõ hơn ý nghĩa của việc làm mục tử”, trải nghiệm này giúp ngài đến gần với vị thánh “cũng đến từ phương xa tới vùng đất cuối cùng ngài làm thành của riêng ngài, qua lòng bác ái mục vụ.”
Ngài không có ý định xem xét lại tiểu sử của Thánh Turibius: Đức Piô XII, Đức Gioan-Phaolô II, Đức Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô đã làm, các ngài đều trích dẫn đầy đủ trong phần chú thích. Thay vào đó, Đức Lêô lấy chính nghi thức làm khuôn khổ: nghi thức mà Caeremoniale Episcoporum, trong các điều 1141–1144, quy định việc tiếp nhận một giám mục mới vào nhà thờ chính tòa của mình. Một nghi thức tương tự được quy định trong điều 1180 cho chuyến đi mục vụ, “như thể Giáo hội muốn dẫn dắt vị giám mục, hết lần này đến lần khác, trở lại ý nghĩa của lần bước vào đầu tiên đó”.
Nghi thức bắt đầu ngay tại cánh cửa. Ngài viết: “Vị giám mục đến đó, bước vào một lịch sử không bắt đầu từ chính ngài.” Thánh Turibius là luật sư đến từ Mayorga, vẫn còn là giáo dân khi Philip II bổ nhiệm ngài làm Giám mục Lima năm 1579. Ngài đến Peru năm 1581, biết rất ít về giáo dân ngài sẽ chăn dắt. Ngài bù đắp thiếu sót này: ngài dành phần lớn 25 năm làm giám mục để đi lại giữa bờ biển, dãy núi Cordillera và rừng mưa nhiệt đới. Ngài được Công đồng Lima lần thứ ba (1582–83) chấp thuận cho in quyển sách giáo lý tiếng Quechua và Aymara năm 1584, quyển sách đầu tiên được in trên máy in ở Nam Mỹ. Từ đó, Đức Lêô XIV đưa ra một nhận xét đơn giản nhưng sâu sắc: “Có những khía cạnh của một giáo phận rất khó nắm bắt khi chỉ ngồi sau bàn làm việc.” Hàm ý ngài kêu gọi hãy đến với các cộng đồng và tìm kiếm “những người hiếm khi có cơ hội đến gần giám mục”, vì sứ vụ tông đồ “đòi hỏi phải sống với tấm lòng hướng về trời và đôi chân hướng về con đường”.
Nụ hôn lên thánh giá, vẫn đặt ở cửa ra vào, cho Giáo hoàng có cơ hội đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc nhất: “Việc bỏ rơi đàn chiên có thể bắt đầu từ rất lâu trước khi có bất kỳ sự bỏ chạy nào có thể nhìn thấy, khi sự thoải mái, nỗi sợ hãi hoặc lợi ích cá nhân được ưu tiên hơn lợi ích của giáo dân.” Và dựa trên Phúc âm Thánh Gioan: “Người làm thuê tính toán xem mình có thể mất gì; người chăn chiên biết mình phải hiến dâng một phần của mình để giữ lòng trung thành.” Ngược lại, việc rắc nước thánh nhằm nhắc giám mục ngài đã được rửa tội trước khi là người lãnh đạo, và sự thánh thiện của ngài không thể được coi là điều hiển nhiên.”
Trên bàn thờ, bức thư đưa ra yêu cầu thực tiễn duy nhất cho các giáo phận: “Hãy xem việc tôn thờ Thánh Thể là ưu tiên mục vụ, cho giáo dân thời gian và địa điểm để tôn thờ lâu dài.” Lý do được tóm tắt: “Các giám mục đến rồi đi; Chúa Kitô luôn ở lại”, và trong niềm tin mà Giáo hoàng nói lên bằng ngôi thứ nhất: sự hiện diện của Chúa, được đón nhận và tôn thờ cách trung thành, nâng đỡ những gì sức riêng của chúng ta không thể làm được, mở ra các con đường mà không kế hoạch nào có thể hình dung được.
Đối tượng độc giả được nhắm đến là các giám mục quen thuộc với các kế hoạch mục vụ, các hội nghị châu lục và các văn kiện chương trình. Tuy nhiên, lời của Đức Lêô XIV vượt xa những người nhận trực tiếp: lời nói nhắm đến tất cả các giám mục và, sâu sắc hơn, với tất cả người Công giáo.
Đức Lêô tiếp tục điều chúng ta có thể xem là bài giáo lý đích thực, nhắc lại các Tông huấn được đọc từ Ngai Tông tòa và liên kết cử chỉ này trực tiếp với quyền giảng dạy của giám mục. Ngài giải thích: “Các giám mục không tự mình đảm nhận sứ mệnh này, giáo huấn không xuất phát từ lời nói của riêng ngài, ngài đã nhận được di sản ngài phải gìn giữ, đào sâu và làm cho dễ hiểu. Turibius đã làm điều này bằng cách thực hiện Công đồng Trent và triệu tập các hội đồng tỉnh và thượng hội đồng giáo phận.” Đức Lêô lưu ý: “Ngày nay có quá nhiều tiếng nói tuyên bố có thẩm quyền đối với lương tâm của các tín hữu. Người mục tử được kêu gọi thực thi quyền giáo huấn rõ ràng, kiên nhẫn và bắt nguồn từ sự hiệp thông này. Rồi đến thời điểm giáo sĩ và giáo dân đến gần để thể hiện sự vâng phục và tôn kính. Sự vâng phục được thể hiện, đòi hỏi người mục tử có trái tim của người cha, và tình phụ tử được đo lường trước hết và trên hết trong mối quan hệ của người mục tử với các linh mục: chủng viện, những năm đầu tiên của chức vụ, một tình huynh đệ chân chính.” Thánh Turibius đã thành lập chủng viện ở Lima năm 1591, bây giờ vẫn còn mang tên ngài, ngài đã rất khắt khe khi nhận người vào chức thánh và luôn đến thăm các linh mục của mình từng người một. Ngày nay, Đức Giáo hoàng xin các giám mục anh em của ngài hãy làm việc “để đảm bảo không một linh mục nào cảm thấy họ chỉ có thể đến gặp giám mục khi có vấn đề cần giải quyết”. Trên những trang này, chúng tôi đã nhiều lần viết về các linh mục chỉ gặp giám mục của họ khi đã có hồ sơ trên bàn; Trong thư này, Đức Lêô mô tả điều hoàn toàn ngược lại: một linh mục biết mình có tự tin để gõ cửa nhà giám mục.
Đức Lêô nhận xét: “Giám mục chỉ nói sau khi đọc Phúc Âm, sau khi đã đón tiếp, lắng nghe và tôn thờ. Chỉ khi đó ngài mới nói.” Từ đó rút ra kết luận không có sự vội vã nào được thay thế lời cầu nguyện chuẩn bị cho việc rao giảng. Trong phần Dâng lễ, các dự án, quyết định, con người và nỗi lo lắng được đặt lên đĩa thánh, cùng với lời khẳng định đặt mọi đánh giá về việc quản trị vào đúng bối cảnh: “Nhiệm vụ của giám mục là hiến dâng chính mình một cách trung thành; cuối cùng, thành quả thuộc về Thiên Chúa.”
Phần cuối cùng mở rộng tầm nhìn đến điều mà Đức Lêô gọi là “chòm sao” các giám mục thánh thiện được chúc phúc từ khắp lục địa: Anthony Mary Claret, Ezekiel Moreno, Raphael Guízar và Óscar Romero; Juan de Palafox, Jacinto Vera, Mamerto Esquiú, Enrique Angelelli, Jesús Jaramillo và Eduardo Pironio. Ba người trong số họ đã bị sát hại. Romero bị giết tại bàn thờ ở San Salvador ngày 24 tháng 3 năm 1980; Angelelli qua đời ngày 4 tháng 8 năm 1976 tại La Rioja, Argentina, trong một vụ tai nạn giao thông do quân đội dàn dựng; Jaramillo bị Lực lượng du kích ELN bắt cóc và bắn chết ở Arauca ngày 2 tháng 10 năm 1989. Đức Lêô XIV mong cuộc đời và các tác phẩm của các mục tử này trở thành một phần trong việc đào tạo chủng sinh và linh mục, một trường mục tử được sinh ra từ lịch sử Giáo hội của chúng ta.
Phần kết bức thư, ngài giao phó cho Đức Mẹ Guadalupe, năm 1531 Mẹ đã sai người thổ dân Juan Diego đến gặp Giám mục Zumárraga để ngài có thể phân định vấn đề. Đức Lêô kết luận, với các mục tử, điều này có nghĩa chúng ta chú ý đến một Thiên Chúa dùng những người chúng ta ít ngờ đến nhất. Bức thư kết thúc bằng câu Kinh Thánh mà mỗi tín hữu kitô đều mong muốn được nghe vào ngày họ đứng trước mặt Chúa, trích Phúc Âm theo Thánh Matthêu: “Người đầy tớ tốt lành và trung tín, ngươi làm tốt lắm!” (Mt 25:21).
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Đức Lêô ký văn bản giáo lý về ý nghĩa của việc trở thành giám mục
Đức Lêô đi Pháp để xác nhận đức tin tích cực của giáo dân Pháp
