Thiên Chúa không có bằng chứng

110

Thiên Chúa không có bằng chứng

presence-info.ca, Louis Cornellier, 2023-04-24

Còn có ai thực sự nghĩ chúng ta có thể chứng minh Thiên Chúa tồn tại hay không tồn tại không? Có vẻ còn, nếu chúng ta dựa vào sự thành công của quyển sách Thiên Chúa, khoa học, bằng chứng (Dieu, la science, les preuves, nxb. Guy Trédaniel, 2021), của các kỹ sư người Pháp Michel-Yves Bolloré và Olivier Bonnassies.

Luận điểm của quyển sách được ông Olivier Bonnassies tóm tắt, ông cũng tốt nghiệp thần học, trong một phỏng vấn với báo Le Figaro ngày 24 tháng 2 năm 2023. Rất đáng để trích dẫn chi tiết ở đây.

Ông giải thích: “Về cơ bản, ngày nay những bằng chứng cổ điển và hoàn toàn có giá trị về sự tồn tại của Chúa đến từ triết học và Mạc khải được bổ sung bằng những khám phá khoa học phi thường trong hàng trăm năm qua, góp phần chứng minh rằng Vũ trụ của chúng ta có một khởi đầu tuyệt đối và đó là thành quả của sự điều chỉnh cực kỳ tinh vi mà nếu không có nó thì không thể có sự sống phức tạp. Tuy nhiên, nếu có một khởi đầu trong thời gian, không gian và vật chất được liên kết với nhau, như Einstein đã đưa ra, thì chính vì vậy, nguyên nhân của sự xuất hiện này là phi thời gian, phi không gian và phi vật chất, tạo ra mọi thứ, điều chỉnh mọi thứ (hệ thống này) “Chúa đã sắp xếp có chừng có mực, đã tính toán và cân nhắc” như Kinh thánh nói (Kn 11, 20).

Tôi nói thẳng: “bằng chứng” này không thuyết phục tôi chút nào. Đầu tiên, nếu ngày nay chúng ta biết nhiều hơn ngày hôm qua về sự khởi đầu của vũ trụ nhờ mô hình Vụ nổ lớn, thì vẫn còn nhiều điều bí ẩn về thời điểm zero của toàn bộ lịch sử. Do đó, bằng một thao tác trí óc logic, chúng ta có thể suy luận, thực sự phải có một nguyên nhân tuyệt đối cho vũ trụ, nhưng chúng ta không còn làm khoa học bằng cách đặt tên của Chúa cho bí ẩn này nữa; chúng ta tin.

Cựu linh mục Dòng Đa Minh Jacques Arnould và là nhà sử học khoa học trong một cuộc phỏng vấn với báo Figaro đã tự hỏi: “Liệu có phù hợp không, để lấp đầy sự thiếu hiểu biết của chúng ta bằng cách viện đến một lập trình viên vĩ đại, một bộ óc thông minh, một Đấng sáng tạo? Đó là làm cho Thiên Chúa, theo cách giải thích hiện nay, thành phương tiện lấp đầy những lỗ hổng do nghiên cứu khoa học để lại; trên hết là làm cho Ngài có nguy cơ thấy mình bị “chôn vùi” do việc xem lại mô hình hiện nay, hoặc thậm chí thay thế nó… vì như thế khoa học mới đi tới!”

Điều hiển nhiên sẽ chiếm ưu thế: khoa học và đức tin là hai lãnh vực riêng biệt. Khi cố gắng hợp nhất chúng, để làm cho chúng phù nhau, chúng ta phản bội cả hai. Chúng ta lấy phép lạ làm ví dụ. Phép lạ là bằng chứng về Chúa chỉ dành cho những người tin; những người khác nhìn thấy, một cách chính đáng, đây là những hiện tượng không thể giải thích được. Nói “Chúa” khi đối diện với những gì vượt quá tầm hiểu biết của chúng ta chẳng chứng minh được gì, ngoại trừ việc chúng ta có đức tin.

Arnould chống chủ nghĩa hòa hợp

Trong quyển sách Chúa không cần “bằng chứng” (Dieu n’a pas besoin de ‘preuves’, nxb. Albin Michel, 2023), tác giả Jacques Arnould đứng lên chống lại cám dỗ của chủ nghĩa phù hợp, khoa học nói những gì nó không thể nói – Chúa tồn tại – và làm cho đức tin trở thành một kiến thức sai lầm. “Độ chính xác của đồng hồ vũ trụ” tất nhiên là chói lọi, nhưng để kết luận có một Chúa sáng tạo thì nhất thiết phải thông qua đức tin. Khoa học không phải là bằng chứng của đức tin, cũng như sự tồn tại của cái ác trên thế giới không chứng minh Chúa là ảo tưởng. Chúng ta hãy rõ ràng, Chúa là đối tượng của đức tin, không phải của khoa học.

Cho dù chúng ta có ‘phủ sóng’ vào bộ não của các thiền sư để biết xem bộ não của họ hoạt động như thế nào khi họ ngồi thiền, thì chúng ta cũng sẽ không chứng minh được có sự tồn tại của Chúa hay không, dù chúng ta có thể quan sát thấy các trạng thái thần kinh đáng kinh ngạc. Chúng ta có thể biết những gì xảy ra trong bộ não của một người khi họ nghĩ về Chúa, hay sự siêu việt tồn tại, nhưng chúng ta sẽ không học được gì về chính Chúa, Đấng rõ ràng vượt xa những biểu hiện này, nếu Ngài tồn tại. Arnould kết luận những kinh nghiệm này minh họa cho điều “con người được tạo ra cho Chúa hay chính xác hơn là cho cảm nhận tôn giáo.” Chúng không cho chúng ta biết Chúa là thực hay ảo. Ở giai đoạn này, chính đức tin mới quyết định.

Dù tác giả thường tạo kích thích và hấp dẫn, nhưng bài khảo luận của Jacques Arnould không may lại làm thất vọng đôi chút. Nhà tư tưởng không thiếu uyên bác và phong cách, nhưng chủ đề của ông không phải lúc nào cũng sáng rõ khi hoàn thành. Mỗi câu của ông đều rõ ràng, nhưng tiến trình lập luận của ông mơ hồ. Chúng ta dễ dàng nắm bắt được tinh thần chung, nhưng các sự kiện nhảy vọt hơn là đi từng bước, làm giảm đi tính rõ ràng của luận điểm.

NOMA của Stephen Jay Gould

Về cùng một vấn đề, có nghĩa là về mối quan hệ giữa khoa học và tôn giáo và về sự cám dỗ của chủ nghĩa hòa hợp, quyển sách của nhà sinh vật học người Mỹ Stephen Jay Gould (1941-2002), Và Chúa phán: “Hãy có Darwin!” (Et Dieu dit: “Que Darwin soit!”, nxb. Points, 2013), vẫn là tài liệu tham khảo không thể vượt qua.

Tranh luận về việc công nhận “giá trị ngang nhau” của hai lãnh vực mà ông gọi là huấn quyền, “cái này cũng cần thiết như cái kia cho toàn bộ sự tồn tại của con người hoàn thành,” Gould khẳng định chúng “vẫn khác biệt về logic và hoàn toàn tách biệt về cách nghiên cứu.” Ông lưu ý, khoa học quan tâm đến các sự kiện và xây dựng các lý thuyết về cách chúng hoạt động. Còn tôn giáo quan tâm đến “ý nghĩa tối hậu” và “giá trị đạo đức”. Điều cần thiết là không nhầm lẫn chúng, để tránh bất cứ một sự tối nghĩa nào. Đó là nguyên tắc của NOMA, có nghĩa là KHÔNG dẫm chân lên Huấn quyền. (Non-overlapping magisteria).

Theo Gould, Darwin, anh hùng của ông, là mẫu hình của thể loại này. Ông biết “Thiên nhiên hoàn toàn không cung cấp cho chúng ta một huấn quyền đạo đức nào”, không có “ý nghĩa tự tại trong Thiên nhiên”, việc đi tìm ý nghĩa tùy thuộc vào mỗi người “ở một nơi vừa không thể xuyên thủng nhất và gần gũi nhất với chúng ta – đó là nội tâm con người mong manh của chúng ta”.

Tuy nhiên, nếu muốn rút ra một ý nghĩa đạo đức từ việc nghiên cứu thiên nhiên là không tôn trọng NOMA, thì một tín ngưỡng cũng cho thấy điều này. Nếu tôn giáo của bạn dựa trên tín điều, rằng Trái đất chỉ có mười ngàn năm tuổi, thì nó cũng không tôn trọng NOMA, vì nó dựa trên nền tảng của các sự việc đi ngược với kiến thức khoa học đã được thiết lập.

Theo tác giả Gould, NOMA nổi bật như một tiêu chuẩn để đánh giá tính hợp lệ của một phương pháp. Sử dụng khoa học để xác định Chúa tồn tại hay không tồn tại thì cũng không phù hợp gì hơn là nói ngược với kiến thức khoa học từ các văn bản được tiết lộ. Chúa không phải là khoa học, nhưng khoa học không phải là thần thánh.

Gould viết: “Tôi là người theo thuyết bất khả tri, (…) vì trên thực tế, chúng ta không thể quyết định.” Tuy nhiên, ông vẫn giữ một “lòng tôn trọng cao cả đối với tôn giáo”. Nếu ông kiên quyết từ chối sự kết hợp giữa khoa học và tôn giáo, thì ông vẫn đề xuất một cách sống, modus vivendi thấm nhuần minh triết: “Cũng như cơ thể cần cả thức ăn và giấc ngủ để tồn tại, không một tổng thể nào có thể bỏ qua sự đóng góp đa dạng của các bộ phận độc lập. Chúng ta phải sống trọn vẹn sự tồn tại trong nhiều nơi chốn, trong một lân cận có thể làm hài lòng tất cả những nghệ nhân cổ động cho sự đa dạng hiện đại.” Tôi nói với bạn, quyển sách này là tuyệt vời, cả về nội dung rực rỡ, cả về văn phong trong sáng và tinh tế.

Tôi tán thành đề xuất của nhà cổ sinh vật học. Cùng ngày, tôi có thể đọc Québec Khoa học và Dụ Ngôn (Québec Science et Parabole), tạp chí của Hiệp hội Kinh thánh Công giáo, vui mừng vì Chúa đã ban sự sống cho Stephen Jay Gould. Tôi tránh hỗn hợp, nhưng tôi không tước đi bất cứ thứ gì.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Các bằng chứng về sự tồn tại của Chúa: “Nghi ngờ là cấu thành của khoa học cũng như của tôn giáo”