Đức Lêô XIV: Hội nhập văn hóa là yêu cầu nội tại của sứ mệnh Giáo hội
cath.ch, 2026-02-25
Trong một thông điệp gởi đến những người tham dự hội nghị thần học và mục vụ về lòng tôn kính Đức Mẹ Guadalupe công bố ngày 24 tháng 2 năm 2026, Đức Lêô làm sáng tỏ: “Hội nhập văn hóa không tương đương với việc thánh hóa các nền văn hóa, cũng không phải là việc chấp nhận chúng như khuôn khổ để diễn giải quyết định cho sứ điệp Tin Mừng.”
Bảy năm sau Thượng Hội đồng về Amazon, đã gây nhiều tranh cãi liên quan đến nguy cơ pha trộn tôn giáo, Đức Lêô nhắc lại sự cần thiết phải hiểu các nền văn hóa địa phương, đồng thời duy trì quan điểm phê phán đối với một số khía cạnh của chúng không thích hợp với sứ điệp Kitô giáo.
Ngài giải thích: “Tin Mừng – và qua đó, việc truyền giáo – không đồng nhất với bất kỳ nền văn hóa cụ thể nào, nhưng có khả năng thấm nhuần tất cả, mà không khuất phục trước bất kỳ nền văn hóa nào.” Tiếp nối Đức Phaolô VI, người đã làm rõ nguyên tắc này trong Tông huấn Loan Báo Tin Mừng Evangelii nuntiandi năm 1975.
Chúa Kitô đã gánh lấy tất cả những gì mà thân phận con người chúng ta bao hàm.
Trong chừng mực Chúa Giêsu Kitô đã gánh lấy “thân phận con người chúng ta với tất cả những gì bao hàm trong cấu trúc trần thế,” Đức Lêô tái khẳng định “việc hội nhập văn hóa không phải là một sự nhượng bộ thứ yếu hay một chiến lược mục vụ đơn thuần, mà là một yêu cầu nội tại của sứ mệnh Giáo hội.” Vì thế “hội nhập Tin Mừng” có nghĩa là “đi với lòng tôn trọng và tình yêu thương vào lịch sử cụ thể của các dân tộc, để Chúa Kitô có thể được biết đến, yêu mến và đón nhận một cách chân thực từ bên trong kinh nghiệm nhân sinh và văn hóa của chính họ.” Theo ngài: “Điều này có nghĩa là đón nhận ngôn ngữ, biểu tượng, cách suy nghĩ, cảm nhận và biểu đạt của mỗi dân tộc, không chỉ như những phương tiện bên ngoài của việc rao giảng, mà thực sự là ân sủng ngự trị và hoạt động.”
Không nên “thần thánh hóa” một nền văn hóa
Ngài nhấn mạnh: “Không một nền văn hóa nào, dù quý giá đến đâu, có thể đồng nhất một cách thuần túy và đơn giản với Mặc Khải hoặc trở thành tiêu chuẩn tối thượng của đức tin.” Ngài lưu ý: “Việc hợp pháp hóa mọi thứ được ban tặng về mặt văn hóa hoặc biện minh cho các thực hành, thế giới quan hoặc cấu trúc trái ngược với Tin Mừng và phẩm giá con người sẽ là một ngõ cụt. Ngược lại, ngài nhấn mạnh mọi nền văn hóa, giống như mọi thực tại của con người phải được soi sáng và biến đổi bởi ân sủng tuôn chảy từ Mầu nhiệm Phục Sinh của Chúa Kitô.” Trong lòng tôn kính Đức Mẹ Guadalupe: “Chúng ta không thần thánh hóa một nền văn hóa cũng không tuyệt đối hóa các phạm trù của nó, nhưng cũng không bỏ qua hoặc khinh miệt chúng: chúng được đón nhận, thanh tẩy và biến đổi để trở thành nơi gặp Chúa Kitô.” Ngài nhấn mạnh việc hội nhập văn hóa không được thu hẹp thành một sự thích nghi tương đối hoặc một sự thích ứng hời hợt của thông điệp Kitô giáo.
Chấp nhận sự cần thiết phải đi ngược lại với xu hướng chung
Đức Lêô nhận thấy: “Việc truyền bá đức tin không còn có thể được coi là điều hiển nhiên nữa, đặc biệt là ở các đô thị lớn và ở các xã hội đa nguyên, được đánh dấu bởi những quan niệm về nhân loại và cuộc sống có xu hướng gạt bỏ Thiên Chúa vào phạm vi riêng tư hoặc bỏ qua Ngài.” Vì thế ngài kêu gọi “hội nhập văn hóa có khả năng tham gia đối thoại với những thực tế văn hóa và nhân học phức tạp,” đồng thời duy trì khoảng cách phê phán với một số khuôn mẫu văn hóa mâu thuẫn với đức tin Kitô giáo.
Ngài nhấn mạnh: “Thách thức trọng tâm của giáo lý là đồng hành với mỗi giáo dân để họ hướng tới một đức tin thực sự được hiểu, được đón nhận và được sống một cách cá nhân và có ý thức, dù khi điều này đi ngược lại với các diễn ngôn văn hóa thống trị.”
Đức Lêô có thể đi viếng Đức Mẹ Guadalupe
Đền thờ Đức Mẹ Guadalupe có thể là điểm đến chính trong chuyến đi Mêxicô của ngài. Ngài ước mong được sớm đến thăm, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã gởi lời mời đến ngài. Như thế ngài sẽ tiếp bước các tiền nhiệm của ngài, Đức Gioan-Phaolô II, Đức Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô.
Năm 2031, lễ kỷ niệm 500 năm Đức Mẹ Guadalupe hiện ra sẽ được đánh dấu với nhiều lễ hội, việc chuẩn bị cho những hoạt động này là một trong những mục tiêu của đại hội.
Trong một thông điệp gởi đến những người tham dự đại hội thần học và mục vụ về lòng sùng kính Đức Mẹ Guadalupe công bố ngày 24 tháng 2 năm 2026, Đức Lêô giải thích: “Hội nhập văn hóa không tương đương với việc thánh hóa các nền văn hóa, cũng không phải là việc chấp nhận chúng như là khuôn khổ diễn giải quyết định cho sứ điệp Tin Mừng. Bảy năm sau Thượng Hội đồng về Amazon, vốn gây ra nhiều tranh cãi liên quan đến nguy cơ pha trộn tôn giáo, ngài nhắc lại sự cần thiết phải hiểu các nền văn hóa địa phương, đồng thời duy trì ý thức về bản sắc văn hóa.”
Chúa Kitô đã gánh lấy tất cả những gì mà thân phận con người chúng ta bao hàm
Trong chừng mực Chúa Giêsu Kitô đã gánh lấy “thân phận con người, Đức Lêô tái khẳng định “việc hội nhập văn hóa không phải là sự nhượng bộ thứ yếu hay một chiến lược mục vụ đơn thuần, nhưng đó là yêu cầu nội tại của sứ mệnh Giáo hội.” Vì thế hội nhập Tin Mừng là “đi vào với lòng tôn trọng và tình yêu thương lịch sử cụ thể của các dân tộc, để Chúa Kitô có thể được biết đến, yêu mến và đón nhận một cách chân thực từ bên trong kinh nghiệm nhân sinh và văn hóa của chính họ.” Theo ngài: “Điều này có nghĩa là đón nhận ngôn ngữ, biểu tượng, cách suy nghĩ, cảm nhận và thể hiện của mỗi dân tộc, không chỉ như những phương tiện bên ngoài để rao giảng, mà còn như những nơi thực sự mà ân sủng muốn ngự trị và hoạt động.”
Không “chuẩn hóa” một nền văn hóa
Đức Lêô nhấn mạnh: “Không một nền văn hóa nào, dù quý giá đến đâu, có thể được đồng nhất một cách thuần túy và đơn giản với Mặc Khải hoặc trở thành tiêu chuẩn tối thượng của đức tin. Hợp pháp hóa mọi thứ được ban tặng về mặt văn hóa hoặc biện minh cho các thực hành, thế giới quan hoặc cấu trúc trái ngược với Tin Mừng và phẩm giá con người sẽ là ngõ cụt. Nhưng mọi nền văn hóa, giống như mọi thực tại của con người phải được soi sáng và biến đổi bằng ân sủng tuôn chảy từ Mầu nhiệm Phục Sinh của Chúa Kitô.”
Đức Lêô giải thích: “Trong lòng kính mến Đức Mẹ Guadalupe, chúng ta không chuẩn hóa một nền văn hóa cũng không tuyệt đối hóa các phạm trù của nó, nhưng cũng không bỏ qua hay khinh miệt chúng: chúng được đón nhận, thanh tẩy và biến đổi để trở thành nơi gặp gỡ với Chúa Kitô. Vì thế việc hội nhập văn hóa không được thu hẹp “thành một thỏa hiệp tương đối hay một thích nghi hời hợt của thông điệp Kitô giáo.”
Chấp nhận sự cần thiết phải đi “ngược dòng”
Đức Lêô nhận thấy: “Việc truyền bá đức tin không còn có thể được xem là điều hiển nhiên nữa, đặc biệt ở các trung tâm đô thị lớn và trong các xã hội đa nguyên, được đánh dấu bởi những quan niệm về nhân loại và cuộc sống có xu hướng đặt Thiên Chúa vào phạm vi riêng tư hoặc bỏ qua Ngài.” Vì thế ngài kêu gọi: “Hội nhập văn hóa có khả năng tham gia đối thoại với những thực tế văn hóa và nhân học phức tạp, đồng thời duy trì khoảng cách phê phán với một số khuôn mẫu văn hóa mâu thuẫn với đức tin Kitô giáo.”
Ngài nhấn mạnh: “Do đó thách thức trung tâm của giáo lý là đồng hành cùng mỗi Kitô hữu hướng tới một đức tin thực sự được hiểu, được đón nhận và được sống một cách cá nhân và có ý thức, ngay cả khi điều này đi ngược lại với các diễn ngôn văn hóa thống trị.”
Đức Lêô có thể viếng thăm Đức Mẹ Guadalupe
Đền thờ Đức Mẹ Guadalupe có thể là điểm chính yếu ngài đến thăm. Ngài đã bày tỏ ý định đến thăm, và Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã gởi lời mời đến ngài. Như vậy, ngài sẽ tiếp bước các Giáo hoàng tiền nhiệm: Đức Gioan-Phaolô II, Đức Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô. Năm 2031, lễ kỷ niệm 500 năm Đức Mẹ Guadalupe hiện ra sẽ được đánh dấu bằng nhiều hoạt động lễ hội, và việc chuẩn bị cho những hoạt động này là một trong những mục tiêu của đại hội.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
