Công lý Môi trường: Đức Lêô XIV theo bước chân Đức Phanxicô
cath.ch, 2025-07-04
Mười năm sau Laudato si’, Giáo hội Công giáo tiếp tục cuộc đấu tranh cho công lý môi trường
Ngày 2 tháng 7, Đức Lêô nhắc lại trong Ngày Cầu nguyện lần thứ 10 cho việc Chăm sóc thiên nhiên: “Việc vi phạm luật pháp quốc tế và quyền của các dân tộc, bất bình đẳng và lòng tham… đã gây ra nạn phá rừng, ô nhiễm và mất đa dạng sinh học.”
Đức Lêô đưa ra lời kêu gọi một ngày sau cuộc họp với các hồng y ở miền Nam quyết tâm gây sức ép buộc các nước phát triển trả nợ sinh thái. Ngày 3 tháng 7, Vatican công bố một mẫu đơn để xin cử hành Thánh lễ nhằm bảo tồn tạo vật.
Tuần này, Châu Âu bị một đợt nắng nóng rất nặng, Vatican lên tiếng kêu gọi hành động mạnh mẽ để giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu và hậu quả của biến đổi này trên những người dễ bị tổn thương nhất. Thông điệp của Đức Lêô có tựa đề Hạt giống hòa bình và hy vọng được công bố ngày thứ tư tuần này nhân Ngày Thế giới Cầu nguyện cho việc chăm sóc thiên nhiên (sẽ được tổ chức ngày 10 tháng 9).
Đức Lêô phát biểu: “Ở nhiều nơi trên thế giới, hiện nay trái đất chúng ta đang bị hủy hoại. Ở mọi nơi, sự bất công, vi phạm luật pháp quốc tế và quyền của người dân, bất bình đẳng và lòng tham đã gây ra nạn phá rừng, ô nhiễm và mất đa dạng sinh học.”
Đức Lêô kêu gọi “thức tỉnh lương tâm”
Đức Lêô nhắc lại Tông huấn Laudate Deum (2023) của Đức Phanxicô, ngài trích dẫn các báo cáo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC): “Các hiện tượng tự nhiên cực đoan do biến đổi khí hậu vì con người gây ra đang ngày càng gia tăng về cường độ và tần suất. Các xung đột vũ trang có thể gây ra hậu quả tàn phá về mặt con người và sinh thái.”
Đức Lêô muốn khơi dậy “lương tâm”, theo ngài: “Việc phá hủy thiên nhiên không ảnh hưởng đến mọi người theo cùng một cách: coi thường công lý và hòa bình gây tổn hại nặng nề nhất cho những người nghèo nhất, những người bị thiệt thòi, những người bị loại trừ. Nỗi đau của cộng đồng bản địa là ‘biểu tượng’ ở khu vực này.”
“Tạo dựng bị chuyển thành chiến trường”
Trong một đoạn khác, Đức Lêô lên án những người coi thiên nhiên là ‘công cụ trao đổi’. Ngài phân tích: “Tạo dựng bị chuyển thành chiến trường để kiểm soát các nguồn tài nguyên quan trọng. Các khu rừng và khu vực nông nghiệp bị nguy hiểm vì bom mìn và xung đột đang nổ ra vì nguồn nước.”
Trước thực tế này, ngài kêu gọi một “công lý môi trường”, ngài nhấn mạnh đây là “nhu cầu cấp thiết” chứ không phải là khái niệm trừu tượng hay mục tiêu xa vời: “Trong một thế giới mà những người dễ bị tổn thương nhất là những người đầu tiên phải gánh chịu hậu quả tàn khốc của biến đổi khí hậu, của nạn phá rừng và ô nhiễm, thì việc bảo vệ tạo vật trở thành vấn đề của đức tin và của nhân loại.”
Trong thông điệp, ngài giải thích câu chuyện tạo dựng trong Kinh thánh và trích dẫn Thông điệp Laudato Si’: “Kinh thánh không cổ xúy cho sự thống trị chuyên chế của con người với tạo vật. Điều quan trọng là phải đọc các văn bản Kinh thánh trong bối cảnh của chúng, với cách giải thích đầy đủ, mời gọi chúng ta ‘vun trồng và gìn giữ’ khu vườn thế giới. Trồng trọt là cày xới, khai hoang, duy trì có nghĩa là bảo vệ, che chở, bảo tồn, chăm sóc và trông nom.”
Một tuần dành riêng cho sinh thái
Hôm qua, Đức Lêô đã tiếp ba hồng y đến từ Châu Á (Felipe Neri Ferrao), Châu Phi (Fridolin Ambongo) và Nam Mỹ (Jaime Spengler) để nghe “lời kêu gọi công lý về khí hậu” của họ. Năm tháng trước Hội nghị COP30 ở Brazil đã mời ngài đến để lên tiếng bảo vệ cho các nạn nhân của biến đổi khí hậu. Trong một văn bản, các phát ngôn viên của các Giám mục ở Nam Bán cầu kêu gọi các nước giàu trả món nợ sinh thái và chấm dứt những lời dối trá về “nền kinh tế xanh”.
Ngày 3 tháng 7, Vatican đã công bố một hình thức mới cho Thánh lễ dành riêng cho “việc chăm sóc tạo vật” (pro custodia creationis) sẽ được đưa vào Sách lễ Rôma, quyển sách phụng vụ có bìa màu đỏ, nêu rõ các quy tắc và lời cầu nguyện để cử hành Thánh lễ. Sự đổi mới này phù hợp với nhiều sáng kiến khác nhau được Giáo hội công giáo phát động trong những năm gần đây nhằm thúc đẩy việc bảo vệ sinh thái.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Đức Lêô đi nghỉ hè, nhưng ngài mang theo nhiều việc để làm
Đức Lêô: hai tháng giữa thận trọng và xoa dịu
