Đức Giáo hoàng chống lại robot
france-catholique, Gérard Leclerc, 2026-03-13
Hình ảnh © Antoine Mekary / Godong
Sau Thế chiến thứ hai, nhà văn Georges Bernanos viết bài bình luận “Nước Pháp Chống Lại Robot”, lên án nền văn minh máy móc đang ngày càng lấn át văn minh tự do. Nhìn lại quá khứ, và bất chấp những khác biệt rõ ràng giữa các thế kỷ, một số nhận xét của tác giả vẫn còn tác động: “Công nghệ sớm muộn gì cũng sẽ tạo ra những cộng tác viên tận tụy cả thể xác lẫn tâm hồn cho Nguyên tắc của nó, có nghĩa họ sẽ chấp nhận mà không cần bàn luận về quan niệm của nó về trật tự, về cuộc sống, về lý do tồn tại.” Trong một thế giới hoàn toàn hướng đến Hiệu quả và Năng suất, liệu có quan trọng khi mỗi công dân, từ khi sinh ra, đều được hiến dâng cho cùng một vị thần? Công nghệ không thể tranh luận, vì những giải pháp mà nó áp đặt theo định nghĩa là những giải pháp thực tiễn nhất.
Từ Bernanos đến Lêô XIV
Năm 1945, Bernanos chưa thể hình dung được sự hoàn hảo tối thượng mà trí tuệ nhân tạo sẽ mang lại cho công nghệ. Nhưng một số từ ngữ ông dùng dường như hoàn toàn phù hợp với tình hình nảy sinh cùng với sự tiến bộ vượt bậc của khoa học, điều đáng chú ý là khi chúng ta so sánh ngôn ngữ của ông và ngôn ngữ của Đức Lêô nhân Ngày Truyền thông Thế giới. Với nền tảng khoa học của ngài, Đức Lêô đặc biệt nhận thức được những vấn đề do công nghệ kỹ thuật số gây ra. Vì thế ngài than phiền cho “sự tự tin ngây thơ và thiếu phê phán” khi cho rằng mọi khó khăn sẽ được giải quyết bằng trí tuệ nhân tạo. Ngược lại, chúng ta đang đối diện với thách thức đặt ra câu hỏi về những khả năng quý giá nhất của chúng ta: “Các thuật toán làm suy yếu khả năng lắng nghe và tư duy phản biện của chúng ta, làm gia tăng sự phân cực xã hội.”
Ngài tiếp tục: “Bằng cách chấp nhận một tổng hợp thống kê nhân tạo, chúng ta có nguy cơ làm xói mòn khả năng nhận thức của mình, phá hủy khả năng sáng tạo của chúng ta. Cuối cùng, bằng cách chôn vùi các tài năng chúng ta được ban, chúng ta bị dẫn dắt đến việc che giấu khuôn mặt và làm im lặng tiếng nói của mình.” Ngay cả mối quan hệ của chúng ta với Chúa cũng bị tổn hại. Chẳng phải thật đáng kinh ngạc khi Đức Lêô cảm thấy cần phải nhắc nhở giới giáo sĩ rằng họ phải chống lại cám dỗ chuẩn bị bài giảng bằng trí tuệ nhân tạo? Trong cuộc gặp với các linh mục Giáo phận Rôma, ngài đã đưa ra lời cảnh báo: “Giảng một bài giảng chân chính là chia sẻ đức tin. Một trải nghiệm tâm linh có bản chất độc đáo, một trải nghiệm loại trừ mọi lười biếng về trí tuệ và bất kỳ sự can thiệp nào của kỹ thuật có thể thay thế suy gẫm nội tâm và diễn tả cá nhân nhất. Georges Bernanos sẽ nói gì về văn minh robot chiếm đoạt đời sống giáo hội? Điều sẽ làm ông rất phẫn nộ, nhưng ông sẽ không quá ngạc nhiên, vì ông đã thấy trong nền văn minh máy móc này “một đời sống nội tâm dần dần mang đặc điểm bất thường.” Đây chính xác là mối nguy hiểm mà Đức Lêô muốn bảo vệ chúng ta tránh khỏi.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
