Sự tuyệt chủng thầm lặng: điều tra về sự suy giảm của các cộng đồng tôn giáo
cath.ch, Pierre Pistoletti, 2026-03-30
© Trung tâm Truyền thông Công giáo Cath-Info, ngày 30 tháng 3 năm 2026
belgicatho.be, Andrea Gagliarducci, 2026-03-30
Với máy quay phim trên tay, nhà báo Pierrre Pistoletti đã đến vùng nói tiếng Pháp của Thụy Sĩ để điều tra, với máy quay phim trên tay. Sự gia tăng số lượng người học giáo lý và sự biến mất của các Dòng đã thu hút sự chú ý của nhà báo.Trong một công bố cân nhắc và sâu sắc, Đức Lêô đã tập trung lại và đặt vấn đề sử dụng nghi thức cổ xưa vào đúng bối cảnh.
Trong thông điệp gởi các giám mục Pháp đang họp thường niên ở Lộ Đức, Đức Lêô hy vọng Chúa Thánh Thần sẽ soi sáng các giám mục để các ngài “tìm ra giải pháp cụ thể bao gồm rộng rãi cho những người thành tâm tuân giữ các nghi thức cổ xưa, Vetus Ordo theo các hướng dẫn của Công đồng Vatican II về phụng vụ”.
Một tuyên bố khéo léo vì nhiều lý do, đáng chú ý là việc trích dẫn các hướng dẫn cải cách của Công đồng Vatican II, cho phép các giám mục hành động nhưng không vi phạm các mục tiêu Đức Phanxicô nêu về việc hạn chế Thánh lễ La-tinh Truyền thống năm 2021, nhưng lại cố tình bỏ qua bất kỳ đề cập nào đến Cử hành thánh lễ theo phụng vụ tiền Công đồng Traditionis custodes đã không được lòng giáo dân của Đức Phanxicô.
Nói cách khác, Đức Lêô mong muốn vượt lên Giáo hoàng Phanxicô, tìm một “hòa bình phụng vụ” sẽ hữu ích cho Giáo hội ngày nay. Ngài thừa nhận: “Không đổ lỗi cho bất cứ ai – rằng Giáo hoàng Phanxicô, với Traditionis Custodes đã tạo một rạn nứt rất khó hàn gắn. Đối diện với một Giáo hội Pháp đang đặt câu hỏi về số lượng người lớn rửa tội ngày càng tăng trong bối cảnh đức tin truyền thống nói chung, các tín hữu cảm thấy gần gũi với nghi thức cũ không thể bị loại trừ.”
Cách tiếp cận của ngài rất đáng chú ý vì cho thấy vấn đề có thể được khắc phục. Hơn nữa, tại Pháp, ngay cả một Hồng y không theo truyền thống như Hồng y Jean-Marc Aveline (Chủ tịch Hội đồng Giám mục Pháp) vẫn cử hành Thánh lễ theo nghi thức cũ, mục đích của ngài là để tranh mất số giáo dân đáng kể vẫn thuộc truyền thống Công giáo.
Vấn đề này rất rộng lớn. Trước sự thế tục hóa ngày càng tăng, sự quan tâm đến truyền thống Giáo hội ngày càng lớn, được phản ánh qua việc quay trở lại nghi thức cũ. Sự trở lại với Giáo hội và đức tin cũng được thấy rõ ở các quốc gia như Thụy Sĩ, Cơ quan thông tin giám mục catt.ch đã có cuộc khảo sát quy mô cho sự trở lại với đức tin và việc gia tăng người lớn được rửa tội.
Có được bình an trong phụng vụ sẽ là một thành công lớn cho Đức Lêô và cho Giáo hội
Kể từ Công đồng Vatican II, vấn đề phụng vụ đã tạo những tranh luận gay gắt, gây chia rẽ và đặt tín hữu kitô vào tình thế “trước và sau”, hoặc họ ở phe này hoặc họ ở phe kia. Đức Lêô mong muốn xoa dịu những chia rẽ và khôi phục sự hiệp nhất. Như bức thư cho thấy, ngài dự định thực hiện bắt đầu từ góc độ địa phương, giải quyết từng trường hợp riêng lẻ, nhưng không thay đổi các điều khoản của Đức Phanxicô, chỉ đơn giản là không thực hiện chúng một cách triệt để. Đây là quyết định khôn ngoan, đồng thời đánh dấu một bước ngoặt trong triều của ngài: gặp gỡ và lắng nghe tất cả mọi người.
Buổi tiếp kiến dành cho Gareth Gore, tác giả quyển sách chỉ trích mạnh mẽ Opus Dei, đã gây xôn xao dư luận, nhưng trên thực tế là một phần trong “chiến dịch lắng nghe” của Đức Lêô, phù hợp với thông lệ của ngài trong việc duy trì liên lạc với các nhà báo mà ngài quen biết ở Peru.
Ngài là giáo hoàng quan tâm đến dư luận, nhưng không nô lệ dư luận. Ông Gore đã xin giáo hoàng thành lập một ủy ban điều tra về Opus Dei, nhưng không chắc ngài sẽ hành động theo yêu cầu này, đặc biệt là khi Giáo hội có đủ nguồn lực cần thiết để hiểu rõ tình hình trong các tổ chức tôn giáo.
Nhưng, lắng nghe không có nghĩa là khuất phục. Đức Lêô thu thập thông tin và đánh giá trước khi đưa ra quyết định. Vấn đề phụng vụ rất quan trọng, và cuộc đối thoại với Hội đoàn Thánh Piô X, khi Hội tuyên bố ý định phong chức giám mục mới mà không cần Giáo hoàng ủy quyền, thực sự là một thử nghiệm đầu tiên. Thậm chí Đức Lêô đã gởi một thông điệp tới cuộc hành hương Paris-Chartres mùa hè năm ngoái, điều này rất có ý nghĩa, vì cuộc hành hương này được Hiệp hội các tín hữu của Thánh lễ Tridentine khởi xướng.
Nhìn chung, Đức Lêô đang nỗ lực hài hòa việc quản trị Giáo hội.
Theo nghĩa này, ngài đang tìm kiếm những cá nhân có những đặc điểm rất cụ thể. Việc bổ nhiệm mới nhất của Giáo triều là Giám mục người Úc Anthony Randazzo làm Trưởng ban Văn bản Pháp luật. Giám mục đến từ một nơi đủ xa để không trở thành nô lệ cho các thủ tục Rôma, nhưng đã sống ở Rôma đủ lâu để hiểu được cách thức hoạt động của Giáo triều. Ngài nổi tiếng là quan chức tại Thánh Bộ Giáo lý Đức tin dưới thời Hồng y Joseph Ratzinger, khi đó là Bộ trưởng. Vì thế ngài có tư duy truyền thống bắt nguồn từ các hoạt động của Giáo triều vào cuối những năm 1990, cũng như kinh nghiệm mục vụ của một giám mục đến từ phía bên kia thế giới và khả năng đối diện với những thách thức lớn mà không cần quá nhiều phô trương hay tìm chú ý. Đây chính là điều Đức Lêô đang tìm kiếm.
Renzo Pegoraro, Hiệu trưởng Học viện Giáo hoàng về Sự sống đã được chú ý nhiều. Đức Lêô đã phong cho ngài tước hiệu Tổng giám mục, khôi phục nguyên tắc người đứng đầu các Bộ và Học viện Giáo hoàng phải là Tổng giám mục, cùng hành động với Giáo hoàng.
Tất cả sự chú ý hiện đang đổ dồn vào Bộ Truyền thông, đặc biệt vì việc thay thế Giám đốc Paolo Ruffini hiện tại bằng một thành viên của hàng giáo sĩ là điều hợp lý. Điều này cho thấy triều Đức Lêô đang theo một hướng đi rõ ràng: không phải đoạn tuyệt với triều giáo hoàng trước, nhưng trở lại rõ ràng với triều “La Mã” về hình thức (tất cả các vị đứng đầu các bộ phận phải ít nhất là tổng giám mục, tức là cùng tuân phục với Giáo hoàng) và về phương pháp điều hành theo thể chế.
Cuối cùng Đức Lêô đang chuẩn bị cải tổ Phủ Quốc vụ khanh: theo tin đồn, Tổng giám mục Edgar Pena Parra sẽ được bổ nhiệm làm sứ thần tại Ý, Tổng giám mục Paolo Rudelli sẽ là người thay thế, và Tổng giám mục Petar Rajić sẽ là người đứng đầu Phủ Quốc vụ khanh. Những bổ nhiệm này có thể thực hiện sau Lễ Phục Sinh, và cũng có khả năng Đức Lêô sẽ thăng chức cho Tổng giám mục Paul Richard Gallagher, hiện là “bộ trưởng ngoại giao” của Vatican, và sau đó bổ nhiệm một bộ trưởng mới phụ trách quan hệ với các quốc gia.
Tóm lại, triều của Đức Lêô ngày càng cho thấy đây không phải là triều tìm cách đoạn tuyệt với quá khứ, nhưng dẫn dắt Giáo hội vào trung tâm của thế kỷ 21 và xa hơn nữa. Đối với Đức Lêô sự đổi mới thế hệ là điều thiết yếu. Nhưng trên hết, cần phải đưa mọi người trở lại với đức tin và được hình thành trong đức tin. Hòa bình phụng vụ sẽ góp phần vào điều này. Những điều chỉnh về thể chế sẽ cho phép Giáo hoàng hành động như một Giáo hoàng thực thụ.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
