Các giám mục trong “thiên hà châu Phi” của Đức Phanxicô

118

Các giám mục trong “thiên hà châu Phi” của Đức Phanxicô

Nhiều giám mục ở “tận chân trời”, một số có nhiều đặc sủng, một số làm việc ở “vùng đất người thiểu số”. Nhưng họ có chung nhiều đức tính với Đức Phanxicô, trong đó nổi bật là đức khiêm nhường: các hồng y Ambongo, Kambanda, Nzapalainga, Tsarahazana, López Romero hay các giám mục Sidrak và Antoniazzi. Một cái nhìn về “thiên hà” này của Đức Phanxicô ở Châu Phi.

Hồng y Antoine Kambanda, Tổng giám mục giáo phận Kigali (Rwanda) là một trong những ngôi sao của “dải ngân hà Châu Phi” của Đức Phanxicô | © Grégory Roth

cath.ch, Max Savi Carmel, q1-09

Hội đồng các hồng y nhóm họp lần cuối vào ngày 13, 14 và 15 tháng 12 năm 2021 tại Nhà Thánh Marta chung quanh Đức Phanxicô. Trong “guồng máy Giáo hội” này, hồng y Fridolin Ambongo giữ một vị trí đặc biệt.

Tháng 10 năm 2019, Đền thờ Thánh Phêrô. Tổng giám mục Ambongo, giáo phận Kinshasa ở trong số mười ba tân hoàng tử của Giáo hội đã nhận từ tay giáo hoàng chiếc mũ hồng y. Khi đến lượt Fridolin Ambongo, Đức Phanxicô thân tình thì thầm vài câu với hồng y. Trong đám đông, một nguyên thủ quốc gia là Felix Tshisekedi không giấu được xúc động.

“Tai mắt” của Đức Phanxicô châu Phi

Tổng thống Cộng hòa Dân chủ Công-gô không thể bỏ lỡ cơ hội này vì hồng y Fridolin Ambongo, 61 tuổi, dòng Capusinô là một trong những người có ảnh hưởng nhất ở đất nước ông.

Ngài gia nhập vào Hội đồng rất nhỏ các hồng y cố vấn năm 2020, quy tụ 9 cộng tác viên xung quanh giáo hoàng. Hồng y Fridolin Ambongo là “tai” của Đức Phanxicô ở châu Phi. Nếu người tiền nhiệm của ngài, hồng y đáng gờm Monsengwo Laurent Pasinya (qua đời tháng 7 năm 2021), đã làm Đức Phanxicô bỏ dự kiến đi Kinshasa năm 2018 vì sự ngoan cố bám vào quyền lực của Tổng thống Kabila, thì hồng y Ambongo vẫn giữ thái độ này. Điều này bất chấp lời mời kiên quyết của chính phủ Công-gô trong chuyến thăm của tân Tổng thống Félix Tshisekedi tới Rôma tháng 1 năm 2020.

Turkson, lá bài chủ sinh thái

Cũng như hồng y người Công-gô, hồng y người Ghana, Peter Turkson, 73 tuổi, Bộ trưởng bô Phục vụ phát triển toàn diện nhân bản từ năm 2016 đến tháng 12 năm 2021, là bạn thân của Đức Phanxicô. Với Antoine Kambanda (Rwanda), Jean Zerbo (Mali) và Dieudonné Nzapalainga (Cộng hòa Trung Phi) – những “ngôi sao các cực” của thiên hà nhiệt đới giám mục Rôma – ngài có một đức tính khiêm tốn sâu đậm.

Hồng y Dieudonné Nzapalainga, Tổng giám mục Bangui, Cộng hòa Trung Phi ¦ © Jacques Berset

Trong lần mật nghị năm 2013, ngài được xem là một trong những người có khả năng làm giáo hoàng, tháng 11 năm 2015, hồng y Peter Turkson dẫn đầu phái đoàn Vatican đến Paris họp hội nghị COP21.  Trước đó, ngài là một trong những cố vấn của giáo hoàng khi viết Thông điệp Chúc tụng Chúa Laudato Si, công bố năm 2015.

Được sự ủng hộ của nước Pháp, hồng y Turkson yêu cầu “một thỏa thuận ràng buộc” về khí hậu. Cựu tổng thống Pháp François Hollande cám ơn Hội đồng Giám mục Pháp vì sự đóng góp của Tòa thánh trong sự thành công của hội nghị quốc tế về khí hậu này, đã tạo ra những tiến bộ lịch sử nhất.

“Bergoglio” của Cộng hòa Trung Phi

Một hồng y châu Phi khác mà Đức Phanxicô trò chuyện lâu không  chán là hồng y Dieudonné Nzapalainga. Bằng sự bình thản và sự tiếp xúc thường xuyên với những người nghèo nhất, hồng y làm Đức Phanxicô nhớ lại những năm tháng của ngài ở Buenos Aires. Đó là trong một chuyến đi đầy nguy hiểm đến Cộng hòa Trung Phi vào tháng 11 năm 2015, giáo hoàng đã phát hiện ra tâm hồn này. Một năm sau ngài phong giám mục Nzapalainga làm hồng y. Vì thế mạng lưới châu Phi của ngài gồm các giám mục giống ngài.

Bộ ba tu sĩ “dòng Phanxico”

Mali, một quốc gia chủ yếu hồi giáo, không bao giờ mơ có được một hồng y. Rwanda cũng vậy, một quốc gia nhỏ không giáp biển, nằm gọn ở Đông Phi. Jean Zerbo và Antoine Kambanda là những hồng y đầu tiên của quốc gia này. Désiré Tsarahazana là người Malgache thứ tư là hồng y.

Bộ ba này giờ đây ở hậu trường Vatican gọi là “tu sĩ vatican-phanxicô”. Giống như giáo hoàng, họ là những người “khiêm tốn, thanh đạm và đầy hài hước”. Những hồng y như họ, càng ngày Giáo hội càng có nhiều, những người ở ngoài tiêu chuẩn cổ điển.

Truyền thống các giáo phận có nhiều ghế hồng y đang bị lung lay với các “tu sĩ vatican-phanxicô” này, họ đến từ những quốc gia mà cho đến nay không có hoặc ít có hồng y. Một xu hướng nổi lên từ cái bóng của những nhân vật đơn giản, giống như lời kêu gọi quay về với nguồn gốc Phúc Âm của Đức Phanxicô. Chẳng phải ngài đã nói vào buổi tối ngày bầu chọn của mình là các hồng y đã đi “tận chân trời” để tìm ngài đó sao?

Đức Hồng Y Peter Turkson người Ghana đứng đầu Thánh bộ Phục vụ phát triển nhân bản toàn diện từ năm 2016 | © Raphael Zbinden

Bây giờ các giám chức “những người ít được biết đến” lại là khách buổi tối của Đức Phanxicô. “Sau khi nữ tu Gloria Cecilia Narvaez được trả tự do (nữ tu Colombia bị nhóm hồi giáo ở Mali bắt làm con tin), Đức Phanxicô đã nói chuyện rất lâu với bạn hồng y Zerbo của ngài, một trong những khách thường xuyên buổi tối của Nhà Thánh Marta cho biết.

Ở vùng đất thiểu số

Giám mục Illario Antoniazzi thú nhận: “Trong mỗi cuộc gặp của tôi với ngài, tôi đều mời ngài đến thăm chúng tôi.” Giám mục Antoniazzi là tổng giám mục giáo phận Tunis, 73 tuổi, cựu linh mục của Tòa Thượng phụ la-tinh Giêrusalem, ngày ngài càng ít tin hơn vào một chuyến thăm của Đức Phanxicô.

Nhưng với giám mục duy nhất của Tunisia, “giáo hoàng đặc biệt chú ý đến các giáo hội ở vùng thiểu số” và chúng tôi sẵn sàng tiếp đón ngài “bất cứ khi nào có thể”. Đức Phanxicô có một niềm thương mến với các mục tử này, những người đứng đầu các cộng đồng thiểu số, ngài không che giấu điều này. Giám mục cho biết: “Ngài muốn biết mọi thứ về cuộc sống hàng ngày của chúng tôi.”

Một Giáo hội Phi châu phát triển nhanh chóng

Việc được phong hồng y của Tổng giám mục giáo phận Rabat là một minh họa cho điều này. Giám mục Cristóbal López Romero đã gặp Đức Phanxicô tại Maroc tháng 3 năm 2019, trước khi được phong hồng y vài tháng sau đó. Cùng với giám mục Antoniazzi và López Romero, giám mục Ibrahim Isaac Sidrak tạo thành một bộ ba khác mà Đức Phanxicô “thường xuyên thảo luận về đạo công giáo ở các vùng đất hồi giáo”, một linh mục người Pháp làm ở Bộ Ngoại giao cho biết. Người đứng đầu Giáo hội Coptic từ năm 2013, ở tòa thượng phụ Alexandria là một nhân vật quan trọng trong chuyến đi của Đức Phanxicô đến Ai-cập tháng 4 năm 2017. Hiện nay ngài vẫn là mối liên kết giữa Đức Phanxicô và bạn của ngài, giáo sĩ Ahmed el- Tayyeb của Viện Đại học hồi giáo Al Azhar.

Dù sức khỏe yếu, Đức Phanxicô cảm thấy khó khăn khi đến châu Phi, ngài biết quá ít về lục địa này nhưng ngài duy trì tình bạn bền chặt ở đó. Và ngài để mắt đến Giáo hội đang phát triển nhanh nhất thế giới này. Với 45% người công giáo mới vào năm 2020, lục địa này là tương lai của Giáo hội, và Đức Phanxicô nhận thức rõ điều đó.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch