Tôi, tôi chờ nó kết thúc tốt đẹp

78

Tôi, tôi chờ nó kết thúc tốt đẹp

Trích sách “Phanxicô, giáo hoàng của người nghèo”, Andrea Tornielli, nxb. Novalis

Vào đầu năm 2000, Argentina trải qua một cơn băng rã kinh tế và tài chánh khủng khiếp. Tháng 12 năm 2001, xứ sở bị xoáy động vì các xáo trộn xã hội trầm trọng: rất nhiều gia đình không còn nhà cửa. Một ngày nọ, khi vừa lên chức hồng y, từ cửa sổ tòa giám mục, ngài thấy cảnh sát đang bắt một phụ nữ ở quảng trường Tháng Năm. Cha nhắc điện thoại gọi cho Bộ trưởng bộ Nội vụ, người ta chuyển thư ký an ninh cho cha nói chuyện. Và cha hỏi ông có biết phân biệt giữa khuấy động chính trị và việc người dân đơn giản đòi ngân hàng trả lui tiền cho họ không.

Năm 2002, trong buổi phỏng vấn với ông ông Gianni Valente đăng trên nguyệt san 30 Ngày, vị giáo hoàng tương lai đã nói đến giai đoạn này. Cha nhắc lại các giám mục Argentina đã nói đầu đuôi với giáo hữu về cơn khủng hoảng chưa từng có này: “Khái niệm một Quốc gia diệu kỳ, phung phí tiền bạc của dân, chủ nghĩa tự do quá độ qua chế độ chuyên chế thị trường, trốn thuế, không tôn trọng luật lệ, cũng như trong cách quản thủ, cách ra lệnh và áp dụng luật, sự mất ý nghĩa của lao động. Tóm lại, một tệ nạn tham nhũng toàn bộ có hại cho sự củng cố quốc gia và làm cho quốc gia mất uy tín trước thế giới. Đó là chẩn đoán căn bệnh. Tận căn, gốc rễ của cơn khủng hoảng ở Argentina là ở thứ trật đạo đức.”

Hồng y kể “vào thời đó, đúng là có một chủ nghĩa khủng bố kinh tế và tài chánh, nó có những hệ quả rất dễ thấy, số lượng người giàu cũng như người nghèo gia tăng vượt bực, trong khi số lượng giai cấp trung lưu lại giảm rõ rệt. Và những hệ quả khác, ít liên hệ đến tình trạng tài chính là sự suy đồi trong ngành giáo dục. Vào lúc đó, ở thủ đô và vùng phụ cận Buenos Aires, có hai triệu người trẻ không được đi học, không có việc làm. Đứng trước cách man rợ mà nước Argentina đối phó với nạn toàn cầu hóa, Giáo hội của xứ này không ngừng nhắc đến Giáo huấn của Tòa thánh. Ví dụ, chúng tôi nhắc đến các tiêu chuẩn được trình bày một cách rõ ràng trong Tông huấn Giáo hội ở Mỹ châu, Ecclesia in America của đức giáo hoàng Gioan Phaolô II.”

Cách đây hơn tám mươi năm, một ít thời gian sau cơn khủng hoảng tài chánh năm 1929, giáo hoàng Piô XI đã viết trong Thông điệp Quadragesimo anno, ngài cho rằng “chủ nghĩa quốc tế tối thượng của tiền bạc,” mô thức kinh tế đầu cơ có khả năng làm tan gia bại sản hàng triệu gia đình trong nháy mắt. Hồng y Bergoglio thấy ở đó “một mô thức luôn luôn có tính thời sự và có gốc rễ ở Kinh Thánh.” Khi ông Môsê lên núi để nhận điều răn của Chúa, thì dân chúng phạm tội bằng cách đúc con bò vàng. Ngày nay, chủ nghĩa tối thượng của tiền bạc có một bộ mặt ngẫu tượng không còn nghi ngờ gì nữa. Buồn cười là ngẫu tượng lúc nào cũng ở bên cạnh vàng. Ở đâu có ngẫu tượng, ở đó người ta loại bỏ Chúa và nhân phẩm con người, một con người được tạo dựng theo hình ảnh của Chúa.”

Tổng giám mục Buenos Aires nói tiếp, “như thế, tân chủ nghĩa tối thượng về tiền bạc giảm một nửa lao động mà lao động là phương tiện để con người biểu lộ nhân phẩm của mình, biểu lộ sức sáng tạo của mình, sức sáng tạo theo hình ảnh sáng tạo của Chúa. Nền kinh tế của đầu cơ không còn cần lao động, họ không biết làm gì với lao động. Người ta thờ tiền, tự tạo ngẫu tượng nơi chính mình. Vì thế họ không hối hận khi làm cho hàng triệu người lao động thất nghiệp.” Một tầm nhìn về thực tế mà các giám mục rút ra từ học thuyết xã hội của Giáo hội và các tài liệu lớn của hàng giám mục Châu Mỹ Latinh.

“Về mặt này, các tài liệu của Puebla rất quan trọng. Hội đồng các giám mục Châu Mỹ Latinh ở Puebla đã đánh dấu một sự cắt đứt. Người ta bắt đầu nhìn Châu Mỹ Latinh dưới nhãn quan truyền thống văn hóa riêng của nó. Song song với hệ thống chính trị và kinh tế, họ  bắt đầu nhìn sự tốt đẹp và phong phú của tài năng của hàng tu sĩ và đường lối thiêng liêng đặc nét của dân tộc chúng ta, được thể hiện qua lòng mộ đạo nổi tiếng được giáo hoàng Phaolô VI khen ngợi trong Tông huấn Loan báo Tin Mừng, Evangelii nunti-andi (số 48).”

Hồng y Bergoglio nhấn mạnh, “kinh nghiệm Kitô không phải là một ý thức hệ, nó được xác định trọn nét trong duy nhất tính được nảy sinh từ cuộc gặp gỡ kinh ngạc với Chúa Giêsu Kitô, sự thán phục nơi bản thể Chúa Giêsu Kitô. Và điều này, dân tộc chúng ta đã giữ và thể hiện qua lòng mộ đạo của đại chúng. Mặc dù các ý thức hệ cánh tả cũng như chủ nghĩa kinh tế tối thượng về tiền bạc ngày nay đã vượt thắng để xóa mờ tính độc đáo trong sự gặp gỡ với Chúa Giêsu Kitô, người dân xứ chúng ta vẫn còn sống trong tính đơn sơ của đức tin của họ.”

Các lời nói về vai trò mà các cộng đoàn, các tổ chức tài chánh quốc tế không phải là không khắt khe: “Tôi không có cảm tưởng họ đặt trọng tâm suy nghĩ của họ về con người, mặc dù đó là những lời hoa mỹ. Họ luôn luôn chỉ dẫn cho các chính quyền đường lối chỉ huy cứng ngắt của họ, họ lúc nào cũng nói về luân lý, về minh bạch nhưng họ không có lòng tốt.”

Vị giáo hoàng tương lai đưa ra một con đường để đi ra khỏi cơn khủng hoảng: “Trong ý chí chung để thoát ra khỏi cơn khủng hoảng ở Argentina, chúng ta giữ vững tinh thần mà Truyền thống Giáo hội đã dạy, nhận thấy nơi sự áp bức người nghèo và gian lận lương hướng là hai tội trước mặt Chúa. Hai biểu thức này về tội hoàn toàn có tính cách thời sự trong giáo huấn của tòa giám mục Argentina. Chúng ta quá mệt mỏi với những hệ thống sinh sản ra những người nghèo rồi sau đó giao cho Giáo hội lo. Trong những hoàn cảnh này, các giám mục đã phản ứng bằng cách tổ chức trong các giáo xứ một mạng lưới các quán ăn cho các trẻ em và người lớn sống ngoài đường, những người này càng ngày càng đông. Hàng giáo phẩm Công giáo cũng đã chấp nhận ngồi vào bàn thảo luận để tìm một giải pháp nhưng luôn luôn giữ một lấp trường bảo vệ đạo đức.”

Hồng y Estanislao Esteban Karlic, chủ tịch Hội đồng giám mục đã nói: “Chúng ta tất cả đều có tội.”

Hồng y Bergoglio xác nhận: “Chúng ta là một phần của dân tộc, chúng ta chia sẻ vừa tội lỗi vừa ân sủng với dân tộc. Chúng ta chỉ có thể loan báo trao ban nhưng không ân sủng Thiên Chúa, nếu chúng ta trải nghiệm được trao ban nhưng không của ơn tha thứ đối với tội chúng ta. Năm 2000, Giáo hội Argentina đã trải qua một giai đoạn ăn năn khi xin xã hội tha thứ vai trò của mình dưới chế độ độc tài. Không có một bộ phận nào của xã hội Argentina đã xin tha thứ một cách như vậy.”

Hồng y kết luận, Giáo hội luôn luôn tìm cách khơi gợi: “Một đối thoại giữa các thành phần khác nhau trong xã hội, tham dự vào đối thoại quốc gia dù không phải Giáo hội triệu tập hay điều khiển cuộc họp, Giáo hội đề nghị một nơi để có chỗ đối thoại, cũng như có người đề nghị cho mượn nhà mình để hai anh em gặp nhau, hòa giải với nhau. Nhưng Giáo hội không phải là nhóm người hoạt động ngoài hành lang, một đảng phái can thiệp trong cuộc đối thoại bên cạnh các nhóm lợi ích và áp lực khác.”

Vào một lúc mà tầng lớp lãnh đạo hoàn toàn không còn được coi trọng, vị giáo hoàng tương lai nói rõ: “Phải dành lại tầm quan trọng cho chính trị dù các chính trị gia đã làm giảm uy tín của nó, bởi vì, giống như đức giáo hoàng Phaolô VI đã nói, chính trị có thể là một trong những hình thức cao cả nhất của đức ái. Ví dụ, trong nước chúng ta, dụng ý của mô thức kinh tế đô hộ đã tác hại đến hai đầu của cuộc sống, tuổi thơ ấu và tuổi già – hai lứa tuổi bị tác động nhiều nhất bởi cơn khủng hoảng -, và đã tạo ra những tác hại trong lãnh vực giáo dục, y tế và trợ cấp xã hội. Một dân tộc không săn sóc được trẻ con và người già là một dân tộc đánh mất hy vọng.” Trên cách mà nước Argentina đi ra khỏi cơn khủng hoảng, dường như hồng y không có một nghi ngờ nào: “Tôi tin ở phép lạ. Và Argentina là một dân tộc cao lớn và đẹp đẽ. Các di sản thiêng liêng mà dân tộc chúng ta gìn giữ đã là bước đầu của phép lạ. Và tôi đồng ý với Manzoni, ông nói: “Không bao giờ Chúa khởi đầu một phép lạ mà không kết thúc nó một cách tốt đẹp.”

Tôi, tôi chờ nó kết thúc tốt đẹp. 

Nguyễn Tùng Lâm dịch